Cấm xe bán tải vào nội đô: Nút thắt nằm ở đâu ?

Từ đầu năm 2026, Hà Nội triển khai điều tiết giao thông theo hướng hạn chế xe tải vào khu vực nội đô theo khung giờ. Trong nhóm bị tác động có cả xe bán tải.

Quy định này lập tức ảnh hưởng đến người sử dụng và thị trường xe bán tải. Nhiều doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu xe đã gửi kiến nghị đến các cơ quan chức năng. Tuy nhiên, câu hỏi lớn lại xuất hiện: gửi kiến nghị cho ai, cơ quan nào có thẩm quyền giải quyết ?

Từ “xe con” thành đối tượng bị hạn chế

Để hiểu vấn đề, cần nhìn lại bối cảnh pháp lý trước đây. Khi Luật Giao thông đường bộ chưa tách, Bộ GTVT (nay là Bộ Xây dựng) vừa quản lý hạ tầng, vừa tổ chức giao thông. Trong bối cảnh đó, Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 41:2019 ra đời và quy định rõ: xe bán tải có khối lượng hàng chuyên chở dưới 950 kg được xem là xe con trong tổ chức giao thông.

Quy định này mang tính “then chốt”. Nhờ đó, xe bán tải không bị hạn chế như xe tải trong nhiều tình huống.

Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia cũ có thêm câu "xe bán tải được xem là xe con trong tổ chức giao thông. Ảnh: V.LONG

Tuy nhiên, kể từ 1-1-2025, hệ thống pháp luật thay đổi. Luật Giao thông đường bộ được tách thành hai luật: Luật Đường bộ và Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ. Sự thay đổi này kéo theo việc phân lại nhiệm vụ giữa các cơ quan.

Theo luật mới, Bộ Xây dựng không còn toàn quyền tổ chức giao thông như trước. Nhiệm vụ được chia lại rõ ràng.

Cụ thể, khoản 13, điều 11 Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ giao Bộ Xây dựng quy định về hệ thống biển báo hiệu đường bộ; khoản 6, điều 34 giao Bộ Xây dựng quy định việc phân loại giao thông đường bộ.

Căn cứ các quy định trên, Cục Đường bộ được giao tham mưu Bộ trưởng Bộ Xây dựng ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về báo hiệu đường bộ theo điều 11. Trong khi đó, Cục Đăng kiểm được giao tham mưu ban hành quy định về dấu hiệu nhận biết xe cơ giới sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện môi trường theo điều 34.

Trên cơ sở đó, Cục Đường bộ đã tham mưu Bộ Xây dựng ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 41:2024 thay thế QCVN 41:2019. Điểm đáng chú ý là quy chuẩn mới chỉ tập trung vào hệ thống báo hiệu đường bộ, không còn nội dung liên quan đến việc “xem xe bán tải là xe con” trong tổ chức giao thông.

Nói cách khác, quy định mang tính “ưu tiên” cho xe bán tải trước đây đã không còn.

Song song đó, Cục Đăng kiểm tham mưu Bộ Xây dựng ban hành Thông tư 53/2024 về phân loại phương tiện giao thông đường bộ. Tuy nhiên, thông tư này không nhằm phục vụ việc tổ chức giao thông.

Mục đích chính là phục vụ các chính sách quản lý như sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu, kiểm định, cải tạo và thuế. Các quy định trong thông tư thực chất kế thừa tiêu chuẩn từ năm 2003.

Điểm mấu chốt là: Không có văn bản nào hiện nay quy định xe bán tải được mặc định xem như xe con khi tổ chức giao thông.

Khi “lá chắn pháp lý” trước đây không còn, việc quản lý xe bán tải quay về đúng bản chất: Đây vẫn là một dạng xe tải nhẹ.

Quyền hạn thuộc về địa phương

Trong bối cảnh trên, khi triển khai điều tiết giao thông, chính quyền Hà Nội đã ban hành Quyết định 01/2026. Theo quyết định này, xe bán tải được xếp cùng nhóm xe tải khi áp dụng biện pháp hạn chế theo giờ trong nội đô.

Việc áp dụng này phù hợp với quy định hiện hành, do không còn cơ sở pháp lý để coi xe bán tải là xe con trong tổ chức giao thông như trước.

Hiện xe bán tải vẫn lưu thông vào giờ cao điểm trên đường phố Hà Nội. Ảnh chụp lúc 8 giờ, ngày 2-4. Ảnh: V.LONG

Tuy nhiên, vấn đề phát sinh nằm ở chỗ quy định thay đổi nhanh, nhưng thông tin và hướng dẫn chưa theo kịp. Điều này khiến doanh nghiệp và người dân rơi vào thế bị động.

Để giải quyết vấn đề, một số doanh nghiệp đề xuất Cục Đăng kiểm giảm tải trọng xe bán tải xuống dưới 950 kg để được xem là xe con. Tuy nhiên, trao đổi với Pháp Luật TP.HCM lãnh đạo Cục Đăng kiểm cho rằng điều này khó thực hiện.

Theo cơ quan này, để một mẫu xe được đưa ra thị trường, phải trải qua quy trình thử nghiệm, đánh giá chất lượng và được cấp chứng nhận trong sản xuất, lắp ráp hoặc nhập khẩu.

Việc thay đổi thông số kỹ thuật không đơn giản là điều chỉnh trên giấy tờ. Nó liên quan đến thiết kế, thử nghiệm và toàn bộ quy trình chứng nhận.

Bên cạnh đó, xe bán tải và ô tô con chịu các chính sách thuế, niên hạn khác nhau. Sự khác biệt này ảnh hưởng trực tiếp đến giá bán và chi phí lăn bánh. Do đó, nhà sản xuất không thể dễ dàng chuyển đổi giữa hai loại xe chỉ bằng cách thay đổi thông số.

Như vậy có thế thấy, không thể trông chờ vào việc sửa quy chuẩn theo hướng cũ. Bởi hiện nay, Bộ Xây dựng không còn chức năng tổ chức giao thông để đưa quy định đó trở lại.

Thứ hai, việc phân loại xe cũng không phải công cụ để điều tiết giao thông. Đây là hai phạm vi khác nhau.

Do đó, hướng xử lý thực tế trước mắt nằm ở cấp địa phương. Theo khoản 5, Điều 44 của Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ, việc hạn chế phương tiện, trong đó có xe bán tải, thuộc thẩm quyền của địa phương.

Các địa phương có thể rà soát lại quy định hạn chế phương tiện, đánh giá tác động thực tế của xe bán tải đối với ùn tắc giao thông. Nếu mức độ ảnh hưởng không đáng kể, hoàn toàn có thể điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn.

Về lâu dài chúng ta cũng cần nghiên cứu điều chỉnh một số quy định pháp luật trong tổ chức giao thông để phân biệt rõ xe tải và xe bán tải.

VIẾT LONG