Cách chữa nấc cụt tại nhà

1. Nấc cụt là gì và vì sao lại xảy ra?

Nấc cụt là hiện tượng co thắt đột ngột, không tự chủ của cơ hoành – cơ hô hấp lớn nằm giữa lồng ngực và ổ bụng, có vai trò quan trọng trong quá trình hít thở. Khi cơ hoành co bất ngờ, không khí bị hút nhanh vào phổi. Cùng lúc đó, dây thanh âm đóng lại đột ngột, tạo nên âm thanh đặc trưng "nấc".

Phần lớn các cơn nấc cụt chỉ kéo dài trong thời gian ngắn và không gây nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu nấc xuất hiện liên tục hoặc tái diễn nhiều lần, đây có thể là dấu hiệu cho thấy cơ hoành hoặc các dây thần kinh kiểm soát cơ này đang bị kích thích.

2. Những nguyên nhân thường gặp gây nấc cụt

Có nhiều yếu tố có thể kích thích cơ hoành và dẫn đến nấc cụt, trong đó phổ biến nhất là thói quen ăn uống.

Ăn quá nhanh hoặc ăn quá nhiều: Khi ăn quá nhanh, cơ thể dễ nuốt nhiều không khí hơn bình thường. Đồng thời, dạ dày bị căng do ăn quá no cũng có thể kích thích cơ hoành, làm xuất hiện các cơn nấc.

Thực phẩm cay, nhiều dầu mỡ: Các món ăn cay hoặc nhiều chất béo có thể gây kích thích thực quản và dạ dày, làm tăng nguy cơ xảy ra nấc cụt ở một số người.

Trào ngược dạ dày thực quản - nguyên nhân thường gặp gây nấc cụt.

Uống nhiều nước ngọt có ga: Đồ uống có ga làm tăng lượng khí trong dạ dày, khiến dạ dày giãn nở và dễ kích thích cơ hoành. Đây là một trong những nguyên nhân khá phổ biến gây nấc sau bữa ăn.

Trào ngược axit hoặc đầy hơi: Tình trạng trào ngược dạ dày - thực quản hoặc tích tụ nhiều khí trong đường tiêu hóa cũng có thể kích thích các dây thần kinh liên quan đến cơ hoành, từ đó gây nấc cụt.

Căng thẳng, lo âu: Yếu tố tâm lý cũng có thể góp phần gây nấc. Căng thẳng, lo lắng hoặc xúc động mạnh có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh điều khiển cơ hoành, khiến các cơn nấc xuất hiện.

Kích thích các dây thần kinh điều khiển cơ hoành: Các dây thần kinh hoành và thần kinh phế vị đóng vai trò điều khiển hoạt động của cơ hoành. Khi các dây thần kinh này bị kích thích vì bất kỳ nguyên nhân nào, người bệnh có thể xuất hiện các cơn nấc.

3. Một số cách giảm nấc cụt tại nhà

Đối với những cơn nấc thông thường, một số biện pháp đơn giản có thể giúp làm dịu sự co thắt của cơ hoành.

Uống nước từng ngụm nhỏ: Uống chậm từng ngụm nước mát là một trong những cách phổ biến giúp cắt cơn nấc. Việc nuốt đều có thể giúp điều hòa hoạt động của cơ hoành và các dây thần kinh liên quan.

Nín thở trong vài giây: Hít sâu, giữ hơi khoảng 10–20 giây rồi từ từ thở ra có thể giúp tăng lượng carbon dioxide trong máu trong thời gian ngắn, từ đó hỗ trợ làm giãn cơ hoành và giảm cơn nấc.

Co đầu gối sát ngực: Ngồi xuống, ôm hai đầu gối sát ngực trong vài phút sẽ tạo áp lực nhẹ lên cơ hoành, góp phần làm giảm các cơn co thắt.

Thư giãn tinh thần: Nếu nấc cụt xuất hiện sau khi căng thẳng hoặc lo âu, việc nghỉ ngơi, hít thở sâu hoặc thực hiện các bài tập thư giãn có thể giúp cải thiện tình trạng này.

Ăn một lượng nhỏ đường: Một số nghiên cứu và kinh nghiệm lâm sàng cho thấy việc nuốt khoảng một thìa cà phê đường có thể giúp giảm nấc ở một số người. Tuy nhiên, biện pháp này không phù hợp với người mắc đái tháo đường hoặc đang kiểm soát đường huyết.

Ăn một lượng đường nhỏ có thể giúp giảm nấc.

4. Khi nào nấc cụt có thể là dấu hiệu bệnh lý?

Phần lớn nấc cụt là lành tính, tuy nhiên, nếu kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, nấc cụt có thể liên quan đến một số bệnh lý. Đặc biệt, nếu cơn nấc kéo dài trên 48 giờ, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá nguyên nhân. Một số trường hợp kéo dài có thể liên quan đến bệnh lý đường tiêu hóa, rối loạn thần kinh trung ương, tổn thương dây thần kinh hoành, rối loạn chuyển hóa hoặc tác dụng phụ của một số thuốc.

Ngoài thời gian kéo dài, cần đi khám sớm nếu nấc cụt kèm theo các biểu hiện như:

Đau ngực.
Khó thở.
Nôn nhiều.
Khó ăn uống hoặc mất ngủ vì nấc.
Sụt cân hoặc các triệu chứng bất thường khác.

Đa số các trường hợp nấc cụt chỉ diễn ra trong thời gian ngắn và tự khỏi mà không cần điều trị. Tuy nhiên, nếu nấc kéo dài trên 48 giờ hoặc tái phát thường xuyên, người bệnh không nên chỉ áp dụng các mẹo tại nhà mà cần được bác sĩ thăm khám để xác định nguyên nhân. Việc phát hiện sớm các bệnh lý tiềm ẩn sẽ giúp điều trị hiệu quả hơn, đồng thời tránh ảnh hưởng đến ăn uống, giấc ngủ và chất lượng cuộc sống.

DS Mai Thủy