Các nhà ngoại giao chạy đua để ngăn chặn leo thang căng thẳng Mỹ - Iran

Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran (SNSC), Thiếu tướng Mohsen Rezaei, phải, gặp nhà trung gian hòa giải, Tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir tại Tehran ngày 20/10/2026. Ảnh: Hãng thông tấn Mehr (Iran).

Theo truyền thông Mỹ ngày 22/10, các nhà trung gian hòa giải ở Trung Đông đang gấp rút khôi phục đàm phán với Iran trong khi Mỹ điều thêm tàu sân bay tới khu vực và Israel chuẩn bị kế hoạch cho các cuộc tấn công mới. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố không tấn công Iran trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11. Tuy nhiên, hôm 18/10, ông cũng đe dọa trên mạng xã hội rằng Mỹ và Israel “sẽ sớm hoàn thành công việc” nếu Tehran không nhanh chóng thay đổi.

Mỹ tăng quân, Israel sẵn sàng phương án

Theo các quan chức am hiểu kế hoạch, quân đội Mỹ đang chuẩn bị nhiều phương án tấn công Iran. Hai nhóm tác chiến tàu sân bay hiện có mặt ở Trung Đông, nhóm thứ ba đang di chuyển từ Thái Bình Dương tới. Chưa rõ cả ba nhóm tàu sân bay trên có ở lại khu vực hay không. Mỹ còn điều thêm một tàu tấn công đổ bộ chở lính thủy đánh bộ và rút một số binh sĩ khỏi các căn cứ trong khu vực, đưa họ ra khỏi vùng nguy hiểm khi lực lượng Houthi đe dọa các đồng minh vùng Vịnh. Houthi đã phóng hàng loạt tên lửa, thiết bị bay không người lái vào cơ sở năng lượng và sân bay của Saudi Arabia. Bộ Ngoại giao Mỹ gần đây đã yêu cầu nhân viên chính phủ không thuộc diện khẩn cấp cùng thân nhân rời nước này.

Cùng với đó, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu công khai thúc đẩy nối lại các cuộc tấn công vào Iran. Một nguồn tin thân cận với kế hoạch cho biết quân đội Israel đã chuẩn bị chiến dịch ném bom kéo dài nhiều ngày hồi đầu tháng này, nhắm vào các mục tiêu dân sự, hạt nhân và các cơ sở hạ tầng khác. Chiến dịch không diễn ra sau khi ông Trump công khai phản đối việc tái khởi động chiến tranh trước bầu cử ở Mỹ. Tờ Financial Times hôm 21/10 đã đưa tin về kế hoạch này.

Mỹ hiện có khoảng 20 tàu chiến trong khu vực. Nhóm tác chiến tàu sân bay và đơn vị Thủy quân lục chiến sắp tới sẽ nâng tổng số lên hơn 20 tàu nếu không có tàu nào luân chuyển đi. Lực lượng này mở rộng đáng kể khả năng hoạt động liên tục của Hải quân và cho ông Trump thêm lựa chọn cho các chiến dịch đổ bộ hoặc nhiệm vụ khác. Tổng thống Trump đã công khai cân nhắc tấn công cơ sở hạt nhân Pickaxe Mountain của Iran. Trước đó, ông Trump từng ra lệnh đánh các mục tiêu Iran gần eo biển nhằm hạn chế khả năng Iran tấn công tàu thương mại.

Về phần mình, quân đội Israel đang tích cực cập nhật danh sách mục tiêu vì lo ngại Iran nhanh chóng tái thiết hạ tầng cùng năng lực tên lửa và thiết bị bay không người lái. Trong cuộc gặp đầu tuần này tại một căn cứ không quân Israel, phía Israel đã đưa ra các mục tiêu tấn công dựa trên tình báo mới với Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth. Quân đội Israel cũng đang duy trì báo động cao suốt nhiều tuần, trong khi nhiều binh sĩ Mỹ vẫn đóng quân tại Israel, máy bay tiếp nhiên liệu Mỹ đang có mặt ở sân bay chính và các căn cứ không quân phía Nam nước này.

Ngoại giao bế tắc quanh Hormuz

Các quan chức khu vực đang xem xét nghiêm túc nguy cơ leo thang trước lời đe dọa của ông Trump và việc Iran không chịu nhượng bộ. Mỹ gây sức ép buộc Iran đàm phán về chương trình hạt nhân, còn Tehran muốn thảo luận về việc mở lại eo biển Hormuz. Tiến trình ngoại giao đã bế tắc nhiều tháng. Washington cũng gia tăng sức ép kinh tế bằng cách phong tỏa các chuyến hàng dầu mỏ và siết chặt trừng phạt, nhưng đến nay chưa tạo ra bước đột phá.

Hôm 20/10, Tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir đã tới Tehran cùng một phái đoàn ngoại giao Qatar nhằm phá vỡ bế tắc. Theo một số nhà trung gian, các bên hòa giải đề nghị giải phóng một phần quỹ bị đóng băng của Iran ở nước ngoài, để đổi lấy nhượng bộ hạt nhân như cho phép thanh sát viên quốc tế trở lại. Một ý tưởng khác là chuyển kho uranium làm giàu của Iran sang Nga. Các nhà ngoại giao Iran ban đầu tỏ ra cởi mở với việc nối lại thanh sát, nhưng phe cứng rắn trong nước đã bác bỏ. Các quan chức Iran cho biết họ rất tức giận trước thông điệp của phía trung gian rằng Tehran cần tham gia đàm phán nghiêm túc để ngăn Mỹ nối lại tấn công.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi bình luận trên tờ Financial Times rằng Iran chỉ đàm phán nếu Mỹ từ bỏ lựa chọn quân sự và sẽ đáp trả mạnh mẽ trên toàn khu vực nếu bị tấn công. Ông Araghchi nêu rõ: “Tôi cảnh báo rằng bất kỳ sự leo thang nào xung quanh eo biển Hormuz hoặc bất cứ nơi nào khác trong khu vực sẽ đặt tính mạng dân thường, sự an toàn của tất cả các quốc gia trong khu vực và nền kinh tế toàn cầu vào nguy cơ rất lớn”. Theo một số nhà trung gian, các quan chức Iran cũng cảnh báo riêng rằng mọi vòng leo thang mới sẽ gây tổn thất nặng nề, nhắm vào hạ tầng năng lượng vùng Vịnh, các tài sản kinh tế khác và căn cứ Mỹ.

Trong giai đoạn căng thẳng nhất của cuộc chiến, Mỹ và Israel đã thực hiện hơn 20.000 cuộc tấn công vào Iran. Iran đáp trả bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái khắp vùng Vịnh, nhắm vào hạ tầng năng lượng quan trọng, sân bay, căn cứ quân sự cùng đại sứ quán, lãnh sự quán Mỹ. Nỗ lực phòng thủ đã làm cạn kho tên lửa đánh chặn cần thiết cho các cuộc tấn công trong tương lai. Ông Trump từng nhiều lần leo thang đe dọa rồi lùi bước để tìm kiếm thỏa thuận. Hôm 20/10, sau chuyến công du Trung Đông, ông Hegseth tuyên bố: “Chúng tôi muốn đảm bảo rằng Iran sẽ không bao giờ có được vũ khí hạt nhân. Nếu họ không sẵn lòng từ bỏ và được Tổng thống Trump yêu cầu, chúng tôi đã chuẩn bị sẵn sàng tiến xa hơn nữa”.

Công Thuận/Báo Tin tức và Dân tộc