Nga - Ukraine hướng tới đối thoại, nhưng bất đồng vẫn tồn tại

Ảnh minh họa: Foreign Policy

Cuộc gặp giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tại St. Petersburg ngày 21/10 đã mở thêm cơ hội cho các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột Nga - Ukraine. Sau cuộc trao đổi, Điện Kremlin cho biết Tổng thống Putin sẵn sàng về nguyên tắc nối lại đàm phán với Mỹ và Ukraine. Về phía Kiev, Tổng thống Volodymyr Zelensky cũng xác nhận Ukraine ủng hộ đề xuất này.

Tín hiệu tích cực giữa xung đột

Cuộc gặp tại St. Petersburg kéo dài khoảng 3 giờ, là lần thứ chín ông Witkoff gặp trực tiếp Tổng thống Putin. Sau cuộc gặp, Trợ lý Điện Kremlin Yuri Ushakov xác nhận ông Putin đã thông báo với ông Witkoff rằng Moscow sẵn sàng về nguyên tắc nối lại các cuộc đàm phán với Washington và Kiev. Theo ông Ushakov, cuộc gặp có thể diễn ra vào giữa tháng 11, và thủ đô của Các Tiểu Vương quốc Ảrập Thống nhất (UAE) Abu Dhabi là một địa điểm tiềm năng.

Ông Ushakov cho biết phía Mỹ đã đề cập một số khía cạnh mới trong cách tiếp cận của Ukraine và các nước châu Âu, nhưng đánh giá nội dung trao đổi chưa có nhiều điểm thực chất. Trong khi đó, ông Witkoff mô tả các cuộc thảo luận tại Oslo là mang tính xây dựng và có những dấu hiệu tiến triển.

Tổng thống Nga Vladimir Putin trong cuộc gặp Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff hồi tháng 9. Ảnh: Nhà Trắng

Trước đó một ngày, đặc phái viên Mỹ đã có các cuộc trao đổi với ông Zelensky và đại diện châu Âu tại Oslo, Na Uy. Nội dung những cuộc gặp này được ông Witkoff chuyển tới nhà lãnh đạo Nga.

Tổng thống Zelensky cho biết Ukraine hoàn toàn ủng hộ đề xuất tổ chức cuộc gặp ba bên. Kiev cũng sẵn sàng xem xét các đề xuất về ngừng bắn, chấm dứt chiến tranh, ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng và những sáng kiến nhân đạo. Ông bày tỏ mong muốn cuộc gặp được tổ chức ngay trong đầu tháng tới.

“Chúng tôi nhận được phản hồi rằng… Nga ủng hộ một cuộc gặp ba bên ở cấp các nhóm đàm phán của chúng tôi”, ông Zelensky nói với các phóng viên hôm 21/10, khi trở về Kiev từ Na Uy.

Việc cả Moscow và Kiev cùng bày tỏ ủng hộ đàm phán ba bên tạo cơ sở để các bên tiếp tục tiếp xúc. Tuy nhiên, sự đồng thuận về việc ngồi lại với nhau mới chỉ là bước đầu, chưa đồng nghĩa với việc các bên đã tìm được tiếng nói chung về những điều kiện chấm dứt xung đột.

Donbas và bảo đảm an ninh: Những bất đồng cốt lõi

Trở ngại lớn nhất cho hòa bình vẫn nằm ở khoảng cách giữa các yêu cầu của Nga và lợi ích an ninh của Ukraine.

Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky gặp Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff. Ảnh: Nhà Trắng

Moscow muốn Kiev rút khỏi phần lãnh thổ tại Donbas mà Ukraine vẫn kiểm soát. Trong khi đó đối với Ukraine, việc tiếp tục kiểm soát những khu vực còn lại tại Donbas có ý nghĩa quan trọng cả về lãnh thổ lẫn quân sự. Nếu để mất tuyến này, Ukraine có thể phải đối mặt với nguy cơ Nga tiến sâu hơn về phía Kiev.

Nga cũng từng đưa ra những yêu cầu liên quan đến việc hạn chế năng lực quân sự của Ukraine và khả năng nước này gia nhập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Tình hình thực địa càng khiến việc tìm kiếm thỏa hiệp trở nên khó khăn. Nga đang gia tăng sức ép bằng các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng và hệ thống điện của Ukraine. Kiev cũng nhắm mục tiêu vào các nhà máy lọc dầu của Nga.

Những diễn biến này cho thấy đàm phán vẫn chịu tác động trực tiếp từ tình hình chiến trường. Khi mỗi bên tiếp tục tìm cách cải thiện vị thế quân sự của mình, việc thống nhất các điều kiện về lãnh thổ và bảo đảm an ninh sẽ khó đạt được trong thời gian ngắn.

Vai trò của Mỹ

Bên cạnh bất đồng Nga - Ukraine, cách tiếp cận của Washington cũng ảnh hưởng đáng kể đến triển vọng đàm phán.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đang gia tăng sức ép yêu cầu Kiev đạt được thỏa thuận. Hôm 20/10, ông cảnh báo Ukraine cần chấm dứt xung đột, nếu không sẽ phải đối mặt với “một điều rất tồi tệ”.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin gặp nhau hồi tháng 8/2025 tại Anchorage, Alaska. Ảnh: Nhà Trắng

Trong những tuần gần đây, chính quyền Tổng thống Trump có một số động thái liên quan đến quan hệ kinh tế với Nga, bao gồm thỏa thuận về dầu diesel và việc tạm thời nới lỏng một số biện pháp trừng phạt đối với hoạt động bán dầu diesel của Nga. Những diễn biến này làm dấy lên câu hỏi về cách Washington sử dụng các công cụ kinh tế để thúc đẩy Moscow tham gia tiến trình hòa bình.

Triển vọng hòa bình còn xa vời

Các cuộc gặp tại Oslo và St. Petersburg diễn ra trong bối cảnh Nga và Ukraine vẫn chưa thu hẹp đáng kể khác biệt về những điều kiện cơ bản để chấm dứt xung đột. Việc hai bên cùng ủng hộ nối lại đàm phán ba bên là diễn biến đáng chú ý, dù nội dung cụ thể, thời điểm và địa điểm tổ chức vẫn cần được xác nhận rõ hơn.

Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff. Ảnh: Nhà Trắng

Một vấn đề khác là khả năng duy trì tiến trình đối thoại trong khi giao tranh vẫn tiếp diễn. Những đề xuất ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng hoặc các sáng kiến nhân đạo có thể tạo điều kiện cho các bên xây dựng lòng tin, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào phạm vi cam kết, cơ chế thực hiện và mức độ tuân thủ của mỗi bên.

Bên cạnh đó, các bên còn phải xử lý những vấn đề phức tạp hơn, từ quy chế của các vùng lãnh thổ tranh chấp đến những bảo đảm an ninh sau chiến tranh. Đây là những nội dung không chỉ quyết định khả năng đạt được thỏa thuận trước mắt mà còn ảnh hưởng đến tính bền vững của bất kỳ giải pháp nào.

Theo các chuyên gia, trong ngắn hạn, cuộc gặp dự kiến giữa đại diện Mỹ, Nga và Ukraine có thể tạo thêm cơ hội để làm rõ lập trường và xác định những lĩnh vực có khả năng thỏa hiệp. Tuy nhiên, triển vọng hòa bình vẫn phụ thuộc vào việc các bên có sẵn sàng điều chỉnh những yêu cầu cốt lõi và chuyển các tuyên bố ngoại giao thành cam kết cụ thể hay không.

Hồng Nhung