Bộ Tài chính chỉ ra 6 'nút thắt' với các doanh nghiệp

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày Báo cáo trung tâm của hội nghị. Ảnh: VGP.

Tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp diễn ra ngày 18/7, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn đã tổng hợp ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp và kết quả rà soát của các bộ, ngành để trình bày Báo cáo trung tâm của Hội nghị.

Doanh nghiệp vướng 6 "nút thắt" lớn

Theo thống kê của Bộ Tài chính, đến hết tháng 6/2026, cả nước có hơn 1 triệu doanh nghiệp đang hoạt động với tổng vốn đăng ký hơn 30,6 triệu tỷ đồng. Khối doanh nghiệp tư nhân hiện chiếm khoảng 96% số lượng doanh nghiệp và 78% tổng vốn đăng ký. Khối doanh nghiệp Nhà nước hiện có 695 doanh nghiệp. Đối với khu vực FDI, hiện có 41.874 doanh nghiệp với 47.132 dự án còn hiệu lực, tổng vốn đăng ký gần 563 tỷ USD.

Bộ Tài chính nhận thấy liên kết giữa doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp FDI còn lỏng lẻo, chưa hình thành được các chuỗi giá trị và chuỗi cung ứng nội địa đủ sức lan tỏa.

Từ ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp và kết quả rà soát của các bộ, ngành, Bộ Tài chính tổng hợp 6 nhóm khó khăn lớn.

Một là, thể chế và tổ chức thực hiện, nhiều quy định pháp luật còn chồng chéo, hướng dẫn thi hành ban hành chậm, việc thực thi chưa thống nhất giữa các địa phương. Tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm ở một số nơi cũng ảnh hưởng đến tiến độ dự án.

Hai là, khó khăn trong tiếp cận nguồn lực, đặc biệt là vốn và đất đai. Các kênh huy động vốn trung, dài hạn như thị trường vốn, quỹ đầu tư, cho thuê tài chính chưa phát huy hiệu quả, trong khi vướng mắc về đất đai, giải phóng mặt bằng và xác định giá đất làm kéo dài thời gian triển khai dự án.

Ba là, giá nguyên liệu, năng lượng, logistics, vốn và lao động vẫn ở mức cao; các yêu cầu về tiêu chuẩn xanh, ESG và truy xuất nguồn gốc làm tăng chi phí tuân thủ. Bên cạnh đó, việc chậm hoàn thuế, giải ngân hay thanh toán cũng ảnh hưởng đến dòng tiền doanh nghiệp.

Bốn là, xu hướng bảo hộ thương mại, các biện pháp phòng vệ thương mại, yêu cầu giảm phát thải và cơ chế điều chỉnh carbon đang tạo thêm áp lực, trong khi thị trường trong nước và chuỗi cung ứng nội địa chưa thực sự trở thành bệ đỡ cho doanh nghiệp.

Năm là, cơ chế khuyến khích nghiên cứu, đổi mới sáng tạo chưa đủ mạnh; liên kết giữa doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học còn hạn chế. Nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong lĩnh vực số và công nghệ, chưa đáp ứng nhu cầu.

Sáu là, liên kết giữa các khu vực doanh nghiệp còn yếu, làm hạn chế việc chuyển giao công nghệ, phát triển nhà cung ứng và hình thành chuỗi giá trị trong nước.

Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng các Phó thủ tướng chủ trì Hội nghị. Ảnh: VGP.

Kiến nghị loạt giải pháp tăng sức cạnh tranh cho doanh nghiệp

Để tháo gỡ các điểm nghẽn, Bộ Tài chính đề xuất hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và đẩy nhanh số hóa thủ tục hành chính.

Bộ cũng kiến nghị khơi thông dòng vốn bằng cách hoàn thiện cơ chế cho vay dựa trên dòng tiền, đơn hàng và dữ liệu; mở rộng tài sản bảo đảm; phát triển thị trường vốn, trái phiếu doanh nghiệp, quỹ đầu tư và tài trợ chuỗi cung ứng; đồng thời bảo đảm thanh toán đúng hạn đối với hoàn thuế, đầu tư công và mua sắm công.

Bên cạnh đó, cần tháo gỡ các vướng mắc về đất đai, xử lý dứt điểm các dự án chậm tiến độ, công khai dữ liệu quy hoạch, đẩy nhanh đầu tư hạ tầng giao thông, logistics, năng lượng, khu công nghiệp và hạ tầng số.

Bộ Tài chính cũng đề xuất giảm chi phí tuân thủ bằng cách thống nhất quy chuẩn, áp dụng quản lý rủi ro trong kiểm tra chuyên ngành, rà soát thuế, phí và phụ phí logistics, đồng thời kết nối dữ liệu giữa các cơ quan để rút ngắn thời gian thông quan.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh, Bộ kiến nghị đổi mới hoạt động xúc tiến thương mại, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn xanh và ESG, phát huy thị trường trong nước, thúc đẩy nghiên cứu - phát triển, thương mại hóa công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực theo nhu cầu doanh nghiệp.

Đối với doanh nghiệp Nhà nước, Bộ đề xuất tập trung nguồn lực vào các ngành nền tảng và công nghiệp chiến lược, đẩy nhanh các dự án trọng điểm, nâng cao hiệu quả quản trị và phát triển hệ thống nhà cung ứng trong nước.

Với khu vực tư nhân, cần bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận vốn, đất đai, đầu tư công và mua sắm công; hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa nâng cao năng lực quản trị, mở rộng quy mô và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, đồng thời khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp.

Đối với khu vực FDI, định hướng thu hút đầu tư cần chuyển từ số lượng sang chất lượng, ưu tiên các dự án công nghệ cao, R&D, năng lượng sạch, hạ tầng số và công nghiệp hỗ trợ; gắn ưu đãi với cam kết chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và sử dụng nhà cung ứng Việt Nam.

Cuối cùng, Bộ Tài chính đề xuất thiết lập cơ chế liên kết giữa doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp FDI, lựa chọn các ngành có khả năng lan tỏa cao để xây dựng chuỗi giá trị. Hiệu quả liên kết sẽ được đánh giá thông qua các chỉ tiêu như tỷ lệ mua sắm trong nước, số doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng, tỷ lệ nội địa hóa, giá trị hợp đồng cung ứng, số dự án chuyển giao công nghệ và số lao động kỹ thuật được đào tạo.

Hồng Nhung