Bổ sung đồng thời nhiều thực phẩm chức năng coi chừng 'bổ ngửa'

Nhiều người, đặc biệt là người trung và cao tuổi, đang tìm kiếm các loại thực phẩm chức năng như canxi, magie, vitamin E, sắt, ginkgo biloba, glucosamine để cải thiện sức khỏe. Tuy nhiên, việc tự ý sử dụng các sản phẩm này mà không có sự tư vấn đúng đắn có thể gây ra những hệ lụy không mong muốn.

1. Nguy cơ khi tự ý sử dụng thực phẩm chức năng

1.1. Dễ xảy ra tương tác thuốc

Khi tự ý bổ sung thêm thực phẩm chức năng, rất dễ xảy ra tương tác thuốc:

- Ginkgo biloba kết hợp vitamin E: Cả hai chất này đều có tác dụng làm loãng máu, nếu dùng chung với nhau hoặc dùng cùng các thuốc chống đông máu (như aspirin, warfarin) sẽ làm tăng nguy cơ xuất huyết nội tạng, chảy máu dạ dày hoặc xuất huyết não vô cùng nguy hiểm.

- Canxi, magie, sắt cản trở thuốc trị bệnh: Các khoáng chất này khi uống gần thời điểm với thuốc kháng sinh, thuốc điều trị tuyến giáp như levothyroxine sẽ làm giảm khả năng hấp thụ của thuốc, khiến bệnh tình không được kiểm soát tốt.

- Glucosamine ảnh hưởng đến đường huyết: Hoạt chất này có thể làm tăng kháng insulin, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng dung nạp glucose, gây nguy hiểm cho người bệnh đái tháo đường.

- Gộp tất cả các viên bổ sung vào uống cùng một lúc: Các chất này cạnh tranh hấp thu trực tiếp tại đường ruột nên có thể tự triệt tiêu tác dụng của nhau. Nếu uống canxi cùng lúc với sắt hoặc magie, canxi liều cao sẽ chiếm hết kênh hấp thu, khiến cơ thể hoàn toàn đào thải sắt và magie ra ngoài, uống vào trở nên vô ích. Vitamin E liều cao làm giảm hiệu quả của vitamin K, dẫn đến rối loạn đông máu.

Không nên tự ý sử dụng đồng thời nhiều loại thực phẩm chức năng. Ảnh: AI.

1.2. Có thể gây tổn thương gan, thận

Cơ thể người lớn tuổi có tốc độ lọc của thận và chức năng chuyển hóa của gan suy giảm tự nhiên. Việc dung nạp quá nhiều hoạt chất tổng hợp từ thực phẩm chức năng khiến các cơ quan này phải làm việc quá sức gây quá tải và tổn thương gan, thận, cụ thể:

- Thừa canxi dẫn đến lắng đọng, tăng nguy cơ sỏi thận, vôi hóa mạch máu và làm giảm khả năng hấp thụ các chất khác như sắt và magie.

- Thừa magie gây tiêu chảy, rối loạn điện giải và đặc biệt nguy hiểm với người có tiền sử bệnh thận vì thận không thể đào thải kịp.

- Thừa sắt gây tích tụ sắt tại gan, tim, dẫn đến suy gan, suy tim hoặc xơ gan do ngộ độc kim loại kéo dài.

- Vitamin E tan trong dầu, khi dư thừa sẽ tích tụ lại ở mô mỡ và gan thay vì đào thải qua nước tiểu, gây buồn nôn, yếu cơ, thậm chí gia tăng nguy cơ đột quỵ.

1.3. Bỏ lỡ ‘giai đoạn vàng’ cứu chữa

Nhiều người vì quá tin vào các clip quảng cáo thực phẩm chức năng trên mạng xã hội nên đã tự ý bỏ thuốc điều trị do bác sĩ kê đơn. Điều này làm các bệnh mạn tính chuyển biến nặng, bỏ lỡ "giai đoạn vàng" cứu chữa.

Hơn nữa,chi phí mua các loại thực phẩm chức năng ngoại nhập, xách tay hằng tháng là không hề nhỏ, trong khi phần lớn lượng vi chất dư thừa đều bị cơ thể đào thải ra ngoài hoặc tích tụ thành độc tố.

2. Lời khuyên của thầy thuốc

Trước khi có ý định sử dụng bất kỳ loại vi chất hay thực phẩm chức năng nào, đặc biệt ở độ tuổi trung, cao tuổi, cần thực hiện quy tắc:

- Không tự ý làm "bác sĩ", không uống theo trào lưu TikTok/Facebook. Cơ thể mỗi người là độc bản, sản phẩm tốt với người này có thể là "độc dược" với người khác nếu dùng sai cách.

- Không gộp các loại khoáng chất uống cùng một thời điểm (phải cách nhau ít nhất 2 giờ) và không dùng thực phẩm chức năng để thay thế thuốc chữa bệnh hay chế độ ăn uống hằng ngày.

- Thực hiện xét nghiệm máu, khám sức khỏe định kỳ và tham khảo ý kiến bác sĩ điều trị để được chỉ định đúng chất, đúng liều lượng mà cơ thể đang thực sự thiếu; chỉ uống loại thực phẩm chức năng cần thiết khi có kết quả xét nghiệm thiếu hụt vi chất (như thiếu máu do thiếu sắt, loãng xương do thiếu canxi).

- Luôn hỏi ý kiến bác sĩ điều trị nếu bạn đang mắc các bệnh mạn tính (tim mạch, đái tháo đường, gan, thận) để bổ sung cho phù hợp.

- Uống đúng thời gian sinh học: Canxi, vitamin D, vitamin C nên uống vào buổi sáng để tối ưu hấp thu và tránh gây sỏi thận, mất ngủ. Magie, melatonin nên uống vào buổi tối để hỗ trợ giấc ngủ và thư giãn cơ bắp. Vitamin tan trong dầu (A, D, E, K) phải uống ngay trong hoặc sau bữa ăn có chất béo để hòa tan. Sắt nên uống lúc bụng đói (cách bữa ăn 1-2 giờ) kèm vitamin C để tăng hấp thu; uống thực phẩm chức năng cách thuốc điều trị bệnh (đặc biệt là thuốc kháng sinh, huyết áp, tuyến giáp) ít nhất 2 giờ. 

- Kiểm tra nguồn gốc, xuất xứ của thực phẩm chức năng trước khi sử dụng; chỉ mua sản phẩm có nhãn mác rõ ràng, có giấy công bố sản phẩm của Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế); không mua hàng trôi nổi,  hàng "xách tay" không rõ nguồn gốc...

- Ngừng sử dụng ngay lập tức nếu xuất hiện các triệu chứng như buồn nôn, dị ứng, nổi mề đay, tiêu chảy, đau đầu hoặc mệt mỏi bất thường.

- Thực phẩm chức năng chỉ có tác dụng "hỗ trợ", không thể thay thế chế độ ăn uống cân bằng, đa dạng từ thực phẩm tươi sống. Cơ thể luôn hấp thu vitamin và khoáng chất từ rau củ, trái cây, thịt cá tốt hơn và an toàn hơn rất nhiều so với viên uống tổng hợp.

ThS.DS. Lê Quốc Thịnh