Bộ Công Thương triển khai loạt giải pháp thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026

Ảnh minh họa: Lê Hồng Nhung - Mekong ASEAN.

Chỉ thị ban hành ngày 19/3 nêu: Thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 21/CĐ-TTg ngày 11/3/2026 về điều hành sản xuất, tiêu thụ lúa gạo trong tình hình mới, nhằm bảo đảm mục tiêu thúc đẩy xuất khẩu, ổn định thị trường trong nước và phát triển ngành lúa gạo bền vững, hiệu quả, Bộ Công Thương yêu cầu các đơn vị trực thuộc, Sở Công Thương các tỉnh, thành phố, Hiệp hội Lương thực Việt Nam và các thương nhân xuất khẩu gạo thực hiện nghiêm các chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các Bộ, ngành liên quan; đồng thời tập trung triển khai các nhiệm vụ, giải pháp cụ thể sau:

Tối ưu hóa các hiệp định thương mại và mở rộng thị trường xuất khẩu

Bộ Công thương giao Vụ Chính sách thương mại đa biên tiếp tục nghiên cứu, bổ sung mặt hàng gạo vào lộ trình nghiên cứu ngành hàng thực hiện trong giai đoạn năm 2026 (giai đoạn đầu tiên) của Đề án Hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng các FTA.

Tiếp tục thúc đẩy đàm phán với Liên minh châu Âu (EU), Vương Quốc Anh để sửa đổi danh sách các loại gạo thơm được hưởng cam kết về hạn ngạch thuế quan theo Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA), Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Vương Quốc Anh (UKVFTA). Đồng thời, tận dụng lượng hạn ngạch bổ sung đối với mặt hàng gạo đến năm 2030 theo cam kết của Vương Quốc Anh dành cho Việt Nam khi gia nhập Hiệp định CPTPP.

Cảnh báo rủi ro địa chính trị và phương án logistics linh hoạt

Vụ Phát triển thị trường nước ngoài chỉ đạo Thương vụ Việt Nam tại các nước tăng cường nắm bắt, đánh giá kịp thời các cảnh báo, các thay đổi về cơ chế chính sách nhập khẩu gạo của nước sở tại; thông tin đến Cục Xuất nhập khẩu, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài để điều tiết hoạt động sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu gạo, bảo đảm phù hợp, hiệu quả, bảo vệ lợi ích của thương nhân.

Vụ cần rà soát tình hình ký kết Biên bản ghi nhớ về thương mại gạo với các quốc gia và vùng lãnh thổ; phối hợp với Cục Xuất nhập khẩu, Vụ Chính sách thương mại đa biên đề xuất nội dung ký kết MOU với các nước trong hoạt động song phương, đa phương nhằm thúc đẩy xuất khẩu gạo tại các thị trường còn nhiều dư địa với các phân khúc sản phẩm của Việt Nam.

Đồng thời, chỉ đạo hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài kịp thời cung cấp thông tin, hỗ trợ thương nhân xuất khẩu gạo xử lý các vấn đề phát sinh do khủng hoảng Trung Đông liên quan đến giao dịch thương mại (nếu có).

Cập nhật, cung cấp thông tin kịp thời về thị trường và "bản đồ rủi ro", các tuyến đường vận tải để giúp các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo xây dựng phương án an toàn khi giao dịch với đối tác nhập khẩu, nhất là khu vực Trung Đông - Bắc Phi.

Tiếp tục làm việc với cơ quan quản lý tại các nước châu Á, châu Âu để ưu tiên sử dụng nguồn cung gạo từ Việt Nam khi phía bạn có nhu cầu nhập khẩu gạo.

Cục Xúc tiến thương mại được giao phối hợp với Cục Xuất nhập khẩu, Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài và các đơn vị liên quan tăng cường quảng bá, kết nối tiêu thụ gạo với các nhà phân phối trong và ngoài nước.

Đồng thời, xem xét bố trí kinh phí từ Chương trình cấp quốc gia về xúc tiến thương mại để triển khai các hoạt động xúc tiến đối với mặt hàng gạo nhằm duy trì, củng cố thị trường truyền thống, mở rộng thị trường mới và tận dụng hiệu quả các thị trường FTA.

Hỗ trợ Hiệp hội Lương thực Việt Nam và các tổ chức liên quan xây dựng, đề xuất các đề án xúc tiến thương mại cấp quốc gia; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số trong xúc tiến sản phẩm gạo.

Tăng cường điều hành, đa dạng hóa thị trường và kiểm soát xuất khẩu gạo

Cục Xuất nhập khẩu tiếp tục chủ trì, đẩy mạnh “Chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu gạo của Việt Nam đến năm 2030” theo Quyết định số 583/QĐ-TTg ngày 26/5/2023 và các chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu gạo.

Đồng thời, phối hợp với Vụ Phát triển thị trường nước ngoài theo dõi sát diễn biến thị trường gạo thế giới, chính sách của các nước xuất khẩu, nhập khẩu và tình hình tại các thị trường truyền thống; kịp thời báo cáo Lãnh đạo Bộ, cung cấp thông tin cho các Bộ, ngành, Hiệp hội Lương thực Việt Nam, Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam và doanh nghiệp để chủ động điều tiết hoạt động sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu, bảo đảm hiệu quả.

Cục chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan và hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài linh hoạt tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại theo hình thức kết hợp trực tiếp và trực tuyến; duy trì thị trường truyền thống, mở rộng thị trường mới, tiềm năng và các thị trường FTA; khai thác các phân khúc gạo chất lượng cao tại các thị trường như EU, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Bắc Mỹ nhằm đa dạng hóa thị trường, giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Cùng với đó, Cục phối hợp với Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và các cơ quan liên quan, triển khai hiệu quả các bản ghi nhớ, thỏa thuận thương mại gạo đã ký với các đối tác.

Đôn đốc các Sở Công thương địa phương, Hiệp hội Lương thực Việt Nam và doanh nghiệp thực hiện nghiêm quy định tại Nghị định số 107/2018/NĐ-CP, Nghị định số 01/2025/NĐ-CP và các văn bản chỉ đạo liên quan.

Cục Xuất nhập khẩu phối hợp với Vụ Pháp chế, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Văn phòng Bộ và các cơ quan liên quan xây dựng kế hoạch và tổ chức Đoàn kiểm tra liên ngành đối với hoạt động thu mua, xuất nhập khẩu, dự trữ lưu thông lúa gạo theo quy định, góp phần minh bạch và lành mạnh hóa thị trường.

Tăng cường kiểm soát thị trường nội địa và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh

Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước theo dõi sát diễn biến thị trường, chủ động chỉ đạo Sở Công Thương các địa phương đề xuất giải pháp thúc đẩy tiêu thụ lúa gạo, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, ứng phó kịp thời với biến động, ngăn chặn tình trạng ép giá, cạnh tranh không lành mạnh. Đồng thời đẩy mạnh đưa gạo vào hệ thống phân phối trong nước gắn với Cuộc vận động “Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam”.

Tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường; phối hợp với các cơ quan, lực lượng chức năng trung ương và địa phương xử lý các hành vi buôn lậu, hàng không rõ nguồn gốc, vi phạm sở hữu trí tuệ, gian lận thương mại, vi phạm quy định về chất lượng, đo lường, giá, an toàn thực phẩm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Cục Phòng vệ thương mại phối hợp các cơ quan liên quan xử lý các vụ việc phát sinh trong sản xuất, kinh doanh, xuất khẩu gạo theo quy định pháp luật về cạnh tranh và phòng vệ thương mại, bảo vệ người tiêu dùng.

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia chủ trì, phối hợp các đơn vị liên quan giám sát diễn biến cạnh tranh trong thu mua, kinh doanh và xuất khẩu gạo; kịp thời phát hiện, điều tra, xử lý các hành vi hạn chế cạnh tranh, cạnh tranh không lành mạnh và vi phạm quy định về tập trung kinh tế; phối hợp theo dõi thị trường, bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng, minh bạch và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Đẩy mạnh tuyên truyền, định hướng thông tin về xuất khẩu gạo

Các đơn vị báo chí, truyền thông thuộc Bộ chủ trì, phối hợp với Cục Xuất nhập khẩu và Vụ Phát triển thị trường nước ngoài đẩy mạnh tuyên truyền về điều hành xuất khẩu gạo; cung cấp thông tin chính xác, kịp thời về tình hình sản xuất, tiêu thụ, xuất khẩu, góp phần định hướng dư luận.

Đồng thời, tăng cường lan tỏa các mô hình, cách làm hiệu quả và nỗ lực của các cấp, ngành, cộng đồng doanh nghiệp trong hoạt động xuất khẩu, đặc biệt là xuất khẩu gạo; bảo đảm thông tin được kiểm chứng, tránh gây tác động bất lợi đến hoạt động kinh doanh và quan hệ với đối tác.

Phát huy vai trò địa phương, hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu gạo

Các đơn vị thuộc Bộ theo chức năng, nhiệm vụ được giao chủ động phối hợp, triển khai hiệu quả các nhiệm vụ nêu trên.

Sở Công Thương các tỉnh, thành phố phối hợp định hướng sản xuất theo hướng nâng cao chất lượng, phát triển giống lúa giá trị cao, giống đặc sản; giảm tỷ trọng giống chất lượng thấp, qua đó giảm áp lực tiêu thụ; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp thu mua, vận chuyển lúa gạo, bảo đảm chất lượng hàng hóa.

Chủ trì phối hợp với các cơ quan quản lý tại địa phương triển khai Nghị định số 107/2018/NĐ-CP, Nghị định số 01/2025/NĐ-CP; đôn đốc thương nhân xuất khẩu gạo trên địa bàn thực hiện nghiêm các quy định và chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Bộ Công Thương.

Kịp thời báo cáo UBND tỉnh, thành phố để có giải pháp hỗ trợ, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp xuất khẩu gạo, nhất là trong bối cảnh giá nhiên liệu và chi phí logistics biến động.

Nâng cao vai trò hiệp hội trong điều phối và hỗ trợ xuất khẩu gạo

Hiệp hội Lương thực Việt Nam và Hiệp hội ngành hàng Lúa gạo Việt Nam quán triệt, hướng dẫn hội viên thực hiện nghiêm chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước; các quy định tại Nghị định số 107/2018/NĐ-CP, Nghị định số 01/2025/NĐ-CP và chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Bộ Công Thương; đồng thời tuân thủ quy định của nước nhập khẩu, hạn chế rủi ro trong hoạt động xuất khẩu.

Các hiệp hội chủ động cập nhật, cung cấp thông tin về cung cầu, giá cả, thị trường trong nước và thế giới, dự báo thương mại gạo, thông tin về xuất khẩu và tiêu thụ thóc, gạo trên trang điện tử của Hiệp hội; cung cấp, hỗ trợ doanh nghiệp hội viên trong các hoạt động xuất khẩu gạo vào các thị trường, nhất là các thị trường tiềm năng hoặc biến động.

Xây dựng và triển khai hiệu quả các chương trình xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm gạo theo hình thức kết hợp truyền thống và trực tiếp; hỗ trợ, điều phối thương nhân tiếp cận phù hợp từng thị trường, góp phần thúc đẩy sản xuất, xuất khẩu gạo.

Hướng dẫn hội viên nâng cao năng lực thị trường, chủ động giao dịch, đàm phán, ký kết hợp đồng; khuyến nghị doanh nghiệp thận trọng trong đàm phán; bổ sung điều khoản bất khả kháng rõ ràng về chiến tranh, gián đoạn vận tải khi đàm phán/điều chỉnh hợp đồng mới hoặc gia hạn.

Các thương nhân xây dựng phương án logistics thay thế khẩn cấp, trong đó chuyển tuyến Cape of Good Hope (tuyến Mũi Hảo Vọng) hoặc chuyển một phần hàng giá trị cao sang vận tải hàng không.

Thương nhân nâng cao trách nhiệm, chủ động ứng phó và phát triển bền vững hoạt động xuất khẩu gạo

Bộ Công thương yêu cầu các thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo nghiêm túc thực hiện trách nhiệm về thu mua thóc, gạo hàng hóa xuất khẩu; bảo đảm chất lượng; duy trì dự trữ lưu thông; thực hiện chế độ báo cáo và phát triển thị trường theo quy định tại Nghị định số 107/2018/NĐ-CP và Nghị định số 01/2025/NĐ-CP. Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh thu mua, tạm trữ để phục vụ các hợp đồng đã ký và sẵn sàng nguồn cung khi đối tác có nhu cầu.

Đối với các giao dịch có chi phí logistics lớn, doanh nghiệp cân nhắc sử dụng các công cụ bảo hiểm giá trên MXV (hợp đồng tương lai dầu WTI, Brent, cước vận tải Baltic) hoặc qua ngân hàng (forward, option, swap); áp dụng biện pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá USD/VND; chủ động đàm phán, chia sẻ rủi ro với đối tác, điều chỉnh tiến độ giao hàng tại các thị trường có chi phí cao.

Chủ động theo dõi sát diễn biến địa chính trị, chi phí vận tải quốc tế, giá năng lượng và thị trường để điều chỉnh kế hoạch sản xuất, xuất khẩu, dự trữ phù hợp; kịp thời phản ánh với cơ quan quản lý nhà nước để được hỗ trợ.

Xây dựng lộ trình nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh; phát triển đội ngũ nhân lực xuất nhập khẩu, thị trường, marketing theo hướng chuyên nghiệp; chú trọng đào tạo kỹ năng khai thác thông tin, đàm phán, ký kết hợp đồng và xử lý tranh chấp thương mại.

Duy trì chất lượng sản phẩm; nghiên cứu, đáp ứng tiêu chuẩn của thị trường nhập khẩu; đồng thời đẩy mạnh xây dựng, quảng bá thương hiệu gạo Việt Nam; chú trọng đa dạng hóa chủng loại, phát triển thị trường ngách và các thị trường có yêu cầu cao.

Trong quá trình thực hiện Chỉ thị này, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc vượt thẩm quyền, các cơ quan, đơn vị, thương nhân kịp thời báo cáo Bộ Công Thương (qua Cục Xuất nhập khẩu) để được hướng dẫn, giải quyết.

Thảo Ngân