Bỏ 56 ngành nghề kinh doanh có điều kiện: Ai được hưởng lợi?

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư đang được Chính phủ trình Quốc hội tập trung vào cải cách danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Điểm đáng chú ý là đề xuất cắt giảm 56 ngành, nghề, sửa đổi phạm vi quản lý của 14 ngành, nghề, đồng thời chỉ bổ sung một ngành, nghề kinh doanh có điều kiện mới là kinh doanh dịch vụ thị thực của nhà đầu tư nước ngoài.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn báo cáo trước Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Ảnh: Cổng TTĐT Quốc hội

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, danh mục mới được xây dựng trên cơ sở kế thừa các quy định hiện hành nhưng tiếp tục tinh gọn theo chủ trương cải cách môi trường đầu tư, kinh doanh. Trong đó, trên cơ sở đề xuất của Bộ Công Thương, dự thảo tiếp tục đưa ra khỏi danh mục hai lĩnh vực gồm hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hóa của nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài tại Việt Nam và hoạt động dầu khí.

Nếu được thông qua, phạm vi doanh nghiệp được hưởng lợi sẽ khá rộng, đặc biệt là những doanh nghiệp đang hoạt động trong các lĩnh vực được bãi bỏ khỏi danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện. Điều này đồng nghĩa nhiều thủ tục về cấp phép, điều kiện kinh doanh hoặc các yêu cầu hành chính chuyên ngành có thể được đơn giản hóa, giúp giảm thời gian và chi phí tuân thủ.

Đáng chú ý, dự thảo cũng quy định đối với các ngành, nghề không còn thuộc danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện, các giấy phép, giấy chứng nhận, chứng chỉ hoặc văn bản xác nhận đã được cơ quan nhà nước cấp vẫn tiếp tục có giá trị đến hết thời hạn.

Quy định này nhằm bảo đảm tính liên tục trong hoạt động đầu tư, kinh doanh, tránh phát sinh khoảng trống pháp lý hoặc gây xáo trộn cho doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi. Dự thảo Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1.9.2026.

Tuy nhiên, cùng với việc mở rộng không gian kinh doanh, Chính phủ cũng đề xuất bổ sung một lĩnh vực mới vào danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện là kinh doanh dịch vụ thị thực của nhà đầu tư nước ngoài.

Theo giải trình, đây là lĩnh vực nhạy cảm vì liên quan trực tiếp đến việc thu thập, xử lý dữ liệu cá nhân và dữ liệu sinh trắc học của công dân Việt Nam, đồng thời tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh, trật tự và an ninh quốc gia.

Song song với cải cách điều kiện kinh doanh, dự thảo còn bổ sung quy định cấm kinh doanh khí N₂O (khí cười) để sử dụng cho con người qua đường hô hấp ngoài mục đích y tế. Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, quy định này xuất phát từ thực tế thời gian qua hoạt động kinh doanh và sử dụng khí N₂O còn diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân. Việc cấm chỉ áp dụng đối với mục đích sử dụng cho con người ngoài y tế, không ảnh hưởng đến các hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp khác.

Ảnh minh họa

Ở góc độ thẩm tra, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhất trí với chủ trương tiếp tục cải cách môi trường đầu tư, song nhấn mạnh việc cắt giảm phải thực chất, không chỉ dừng ở việc giảm số lượng ngành, nghề trên giấy tờ. Cơ quan thẩm tra đề nghị đánh giá đầy đủ tác động của từng phương án cắt giảm, bảo đảm mục tiêu cuối cùng là giảm chi phí tuân thủ, cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Một yêu cầu quan trọng khác được đặt ra là phải đánh giá đầy đủ khả năng quản lý bằng cơ chế hậu kiểm khi bãi bỏ các điều kiện kinh doanh. Đối với những lĩnh vực liên quan đến quốc phòng, an ninh, sức khỏe cộng đồng hay tài sản công, cơ quan thẩm tra cho rằng cần có các công cụ quản lý thay thế đủ mạnh trước khi dỡ bỏ điều kiện kinh doanh.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Đầu tư phải quán triệt tinh thần lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang kiến tạo phát triển.

Tuy nhiên, việc cắt giảm điều kiện kinh doanh phải gắn với đánh giá rủi ro cụ thể của từng lĩnh vực, tránh tình trạng bãi bỏ điều kiện đầu tư nhưng lại phát sinh các yêu cầu quản lý dưới hình thức khác, làm tăng chi phí và giảm hiệu quả cải cách đối với doanh nghiệp.

Đồng thời, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp, phân quyền, đổi mới phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm và nâng cao hiệu quả các công cụ quản lý hiện đại như tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, cơ sở dữ liệu dùng chung và năng lực thanh tra, kiểm tra.

Doanh nghiệp nào được hưởng lợi?

Doanh nghiệp hoạt động trong 56 ngành, nghề được đề xuất đưa ra khỏi danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện sẽ có cơ hội giảm thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ.
Một số lĩnh vực tiếp tục được đề xuất bãi bỏ điều kiện kinh doanh, gồm:

Hoạt động mua bán hàng hóa và các hoạt động liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hóa của nhà cung cấp dịch vụ nước ngoài tại Việt Nam.
Hoạt động dầu khí.

Các giấy phép, chứng nhận đã được cấp vẫn tiếp tục có hiệu lực đến hết thời hạn, bảo đảm không làm gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh trong giai đoạn chuyển tiếp.

TUẤN ĐÔNG