Bình Điền và 'ván cược' hàng tồn kho

Theo báo cáo tài chính hợp nhất quý II/2026 vừa công bố, doanh thu thuần của Công ty CP Phân bón Bình Điền (BFC) đạt gần 1.698 tỷ đồng, giảm gần 52% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế sáu tháng đầu năm, doanh thu đạt hơn 5.043 tỷ đồng, giảm 17,2%.

Doanh nghiệp cho biết nguyên nhân khiến doanh thu sụt giảm chủ yếu đến từ sản lượng tiêu thụ trong quý II giảm gần 58% so với cùng kỳ.

Sự sụt giảm của doanh thu nhanh chóng phản ánh lên kết quả kinh doanh khi kết thúc quý II, Bình Điền ghi nhận lợi nhuận sau thuế gần 52 tỷ đồng, giảm gần 65% so với cùng kỳ. Tính chung sáu tháng đầu năm, "ông lớn" ngành phân bón này ghi nhận khoản lãi chỉ gần 194 tỷ đồng, thấp hơn 25% so với cùng kỳ năm ngoái.

Công nhân Công ty CP Phân bón Bình Điền đang đóng gói sản phẩm phân bón Đầu Trâu. Ảnh: Quốc Hải.

'Canh bạc' găm hàng tồn kho

Dù vẫn duy trì lợi nhuận, bức tranh dòng tiền của Bình Điền lại phát đi nhiều tín hiệu đáng chú ý. Cụ thể, trong sáu tháng đầu năm, doanh nghiệp ghi nhận lưu chuyển tiền thuần từ hoạt động kinh doanh âm gần 496 tỷ đồng, cao gấp hơn sáu lần mức âm của cùng kỳ năm trước. Con số này cho thấy, phần lớn lợi nhuận kế toán vẫn chưa được chuyển hóa thành dòng tiền thực.

Nguyên nhân chủ yếu nằm ở việc vốn lưu động tiếp tục bị "giam" trong hàng tồn kho và các khoản phải thu.

Cụ thể, tính đến cuối tháng 6, tồn kho của doanh nghiệp đạt hơn 2.810 tỷ đồng, tăng hơn 23% so với đầu năm và chiếm gần 73% tổng tài sản ngắn hạn. Đáng chú ý, Bình Điền đang nắm giữ gần 1.940 tỷ đồng nguyên vật liệu và hơn 713 tỷ đồng thành phẩm, trong khi sản lượng tiêu thụ quý II giảm tới 58%. Kết quả này cho thấy lượng hàng tích trữ tăng nhanh hơn nhiều so với tốc độ bán ra.

Nếu nhìn sâu hơn vào cơ cấu tồn kho, xu hướng này càng rõ nét. So với cuối quý I, giá trị nguyên vật liệu như ure, DAP, kali, SA... tăng gần 14%, từ 1.704 tỷ đồng lên 1.939 tỷ đồng. Trong khi đó, thành phẩm tăng đột biến từ 293 tỷ đồng lên 714 tỷ đồng, tương đương gần 144% chỉ sau một quý.

Tuy nhiên, có một chi tiết đáng chú ý là Bình Điền dường như không lựa chọn giải phóng hàng tồn kho bằng cách hạ giá bán.

Cụ thể, dù doanh thu quý II của doanh nghiệp giảm gần 52%, nhưng biên lợi nhuận gộp vẫn cải thiện từ 11,7% lên gần 13%. Cùng thời điểm, khoản phải thu khách hàng giảm từ 988 tỷ đồng cuối quý I xuống còn khoảng 734 tỷ đồng vào cuối quý II.

Việc tồn kho tăng mạnh trong khi phải thu giảm và biên lợi nhuận gộp được cải thiện cho thấy doanh nghiệp chưa đẩy mạnh bán hàng bằng mọi giá. Điều này đặt ra khả năng Bình Điền đang chủ động duy trì lượng hàng tồn kho lớn, thay vì chấp nhận giảm giá hoặc nới lỏng điều kiện thanh toán trong giai đoạn nhu cầu thị trường còn yếu. Đây có thể là chiến lược mà Bình Điền "đặt cược" vào khả năng giá phân bón sẽ phục hồi hoặc sức mua sẽ cải thiện trong những tháng tới.

Đáng lưu ý, dù quy mô tồn kho đã vượt 2.810 tỷ đồng, khoản dự phòng giảm giá hàng tồn kho mà BFC đang ghi nhận chỉ khoảng 585 triệu đồng, mức dự phòng rất nhỏ so với giá trị hàng hóa đang nắm giữ.

Chính bởi chịu áp lực về dòng tiền khiến Bình Điền ngày càng phụ thuộc vào vốn vay. Tại báo cáo tài chính được công bố, tính đến cuối tháng 6, dư nợ vay ngắn hạn của doanh nghiệp đạt hơn 1.836 tỷ đồng, tăng hơn 34% so với đầu năm. Con số này tương đương khoảng 65% giá trị hàng tồn kho, cho thấy lượng vốn bị "giam" trong kho đang được tài trợ bằng một mức đòn bẩy tài chính khá lớn.

Hệ quả của chiến lược "đòn bẩy" này đã phản ánh rõ trên báo cáo kết quả kinh doanh. Theo đó, trong sáu tháng đầu năm, chi phí lãi vay của Bình Điền tăng từ gần 18 tỷ đồng lên hơn 50 tỷ đồng, tức cao gấp 2,8 lần cùng kỳ.

Riêng quý II, Bình Điền phải chi gần 29 tỷ đồng tiền lãi vay, cao gấp hơn ba lần so với cùng kỳ năm trước, chỉ 8,75 tỷ đồng.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, chi phí lãi vay của Bình Điền tăng từ gần 18 tỷ đồng lên hơn 50 tỷ đồng. Ảnh: Quốc Hải.

Tại đại hội đồng cổ đông diễn ra hồi cuối tháng 4/2026, Tổng giám đốc Ngô Văn Đông cũng thừa nhận áp lực tài chính gia tăng khi lãi suất vay ngân hàng tăng lên khoảng 8,5%/năm, trong khi năm 2025 chỉ dao động 3,6 - 3,9%/năm. Cùng với đó, dư nợ vay bình quân của công ty cũng tăng từ khoảng 400 tỷ đồng lên khoảng 700 tỷ đồng để đáp ứng nhu cầu vốn lưu động khi giá nguyên liệu đầu vào leo thang.

Theo ông Đông, việc vừa phải vay nhiều hơn, vừa chịu mặt bằng lãi suất cao hơn đang làm chi phí tài chính tăng đáng kể, qua đó tạo sức ép trực tiếp lên biên lợi nhuận.

Ngoài hàng tồn kho, tính đến cuối tháng 6, khoản mục phải thu ở mức hơn 733 tỷ đồng. Trong đó, khoản phải thu lớn nhất là hơn 122 tỷ đồng từ Công ty TNHH Yetak (Campuchia).

Việc duy trì dư nợ lớn với một đối tác nước ngoài giúp Bình Điền mở rộng thị trường xuất khẩu, nhưng đồng thời cũng kéo theo những rủi ro về khả năng thu hồi công nợ, biến động tỷ giá và những yếu tố bất định tại thị trường sở tại. Hiện, Bình Điền đã trích lập hơn 57 tỷ đồng dự phòng phải thu khó đòi.

Bên cạnh đó, báo cáo tài chính của Bình Điền cũng hé lộ một vấn đề pháp lý liên quan đến tài sản đất đai. Theo đó, khu đất tại trụ sở cũ của Bình Điền trên đường Lê Khả Phiêu (TP.HCM) đến nay vẫn chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Theo thuyết minh, doanh nghiệp đã di dời hoạt động sản xuất khỏi khu đất này từ năm 2019 và Nhà nước đang thực hiện các thủ tục thu hồi.

Khi nợ ngắn hạn trở thành 'gọng kìm' siết thanh khoản

Tính đến ngày 30/6, tổng nợ phải trả của Bình Điền đạt hơn 2.697 tỷ đồng, tăng gần 424 tỷ đồng, tương đương 18,7% so với đầu năm. Nợ phải trả hiện chiếm gần 60% tổng nguồn vốn, trong khi hệ số nợ trên vốn chủ sở hữu tăng từ 1,34 lần lên 1,5 lần. Còn số này cho thấy doanh nghiệp đang sử dụng đòn bẩy tài chính ở mức cao hơn để duy trì hoạt động và tài trợ vốn lưu động, thay vì dựa chủ yếu vào nguồn vốn tự có.

Nhưng, điểm đáng chú ý nhất trong cơ cấu nợ của Bình Điền là sự mất cân đối rất lớn về kỳ hạn. Cụ thể, tính đến cuối tháng 6, nợ ngắn hạn của doanh nghiệp lên tới hơn 2.693 tỷ đồng, chiếm gần 99,9% tổng nợ phải trả. Trong khi đó, nợ dài hạn chỉ còn khoảng 3,5 tỷ đồng, chủ yếu là nghĩa vụ thuê tài chính.

Điều này đồng nghĩa gần như toàn bộ áp lực trả nợ của doanh nghiệp đều tập trung trong ngắn hạn. Thay vì sử dụng các khoản vay trung và dài hạn để cân đối dòng vốn, Bình Điền phải liên tục xoay vòng vốn lưu động và tái cấp vốn từ ngân hàng để duy trì hoạt động.

Trong bối cảnh dòng tiền kinh doanh âm gần 500 tỷ đồng và lượng hàng tồn kho tiếp tục ở mức cao, mô hình sử dụng vốn này khiến Bình Điền trở nên áp lực hơn với biến động của lãi suất và thị trường.

Đáng chú ý, khoản mục tăng mạnh nhất trong cơ cấu nợ của Bình Điền là vay và nợ thuê tài chính ngắn hạn. Chỉ trong sáu tháng, dư nợ vay đã tăng hơn 468 tỷ đồng, lên gần 1.836,5 tỷ đồng, chiếm hơn 68% tổng nợ phải trả. Theo báo cáo tài chính, nguồn vốn vay này chủ yếu được sử dụng để tài trợ cho lượng hàng tồn kho tăng mạnh trong kỳ.

Khoản vay của Bình Điền được phân bổ tại nhiều ngân hàng thương mại lớn. Trong đó, dư nợ lớn nhất là tại Vietcombank - chi nhánh TP.HCM với hơn 521 tỷ đồng, tiếp đến là BIDV - chi nhánh Bến Nghé gần 378 tỷ đồng và VietinBank (các chi nhánh) khoảng 259 tỷ đồng. Doanh nghiệp cũng phát sinh các khoản vay tại Shinhan Bank, Agribank, MB Bank, MSB cùng một số tổ chức tín dụng khác.

Quốc Hải