M&A toàn cầu bùng nổ nhờ 'cơn sốt' AI

Các thương vụ AI “bom tấn” cùng làn sóng đẩy nhanh giao dịch tại Mỹ thúc đẩy giá trị M&A toàn cầu. Ảnh: Reuters

Siêu thương vụ tỷ USD

AI đang mở ra chu kỳ tái cấu trúc doanh nghiệp quy mô lớn trên toàn cầu. Theo dữ liệu của Dealogic, tổng giá trị các thương vụ M&A, phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) và huy động vốn tư nhân trên toàn cầu đạt 3.200 tỷ USD trong nửa đầu năm 2026, tăng 45% so với cùng kỳ năm trước và là mức cao nhất trong một thập kỷ.

Trong khi đó, PwC dự báo riêng thị trường M&A toàn cầu sẽ đạt khoảng 4.000 tỷ USD trong cả năm 2026, tăng 13% so với năm trước và cao nhất kể từ năm 2021. Theo PwC, làn sóng đầu tư vào hạ tầng AI cùng các thương vụ quy mô lớn đang là động lực chính của đà tăng trưởng này.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, thị trường ghi nhận 44 thương vụ trị giá từ 10 tỷ USD trở lên, bao gồm mua bán doanh nghiệp và huy động vốn của các quỹ đầu tư tư nhân. Tuy nhiên, tổng số lượng giao dịch lại giảm 1%, cho thấy thị trường đang phân hóa rõ rệt.

Trong khi các tập đoàn đa quốc gia đẩy mạnh mở rộng quy mô, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn trì hoãn kế hoạch M&A vì bất ổn địa chính trị, chi phí vốn cao và triển vọng kinh tế chưa rõ ràng.

Các chuyên gia cho rằng, chu kỳ M&A hiện nay khác biệt đáng kể so với những giai đoạn bùng nổ trước. Nếu làn sóng thời COVID-19 được thúc đẩy bởi lãi suất thấp và nguồn vốn giá rẻ, còn giai đoạn trước khủng hoảng tài chính 2007 gắn với các thương vụ mua lại bằng đòn bẩy tài chính (LBO), thì động lực của năm 2026 lại đến từ nhu cầu chiến lược: sở hữu công nghệ AI và tái định hình mô hình kinh doanh.

The New York Times dẫn lời Matt McClure, đồng Giám đốc Khối ngân hàng đầu tư toàn cầu của Goldman Sachs, nhiều doanh nghiệp đang xem đây là cửa sổ cơ hội để thay đổi căn bản cấu trúc hoạt động. Thay vì chỉ mở rộng quy mô, các tập đoàn muốn mua lại những năng lực công nghệ mà họ khó có thể tự xây dựng trong thời gian ngắn.

Xu hướng này thể hiện qua hàng loạt thương vụ tỷ USD như NextEra mua Dominion Energy với giá 118 tỷ USD hay SpaceX chi 60 tỷ USD để thâu tóm startup AI Cursor. Những thương vụ này cho thấy AI không còn là lĩnh vực đầu tư riêng lẻ mà đang trở thành nền tảng cạnh tranh của nhiều ngành, từ năng lượng, bán dẫn đến hạ tầng số.

Thúc đẩy cuộc đua tái cấu trúc

Theo Boston Consulting Group (BCG), giá trị M&A toàn cầu trong nửa đầu năm tăng khoảng 28% so với cùng kỳ năm 2025 và số lượng siêu thương vụ trở lại mức cao nhất kể từ giai đoạn 2021 - 2022. Tuy nhiên, Chỉ số tâm lý M&A mới đạt 84 điểm, thấp hơn đáng kể mức trung bình dài hạn 100 điểm, cho thấy nhà đầu tư vẫn giữ thái độ thận trọng.

Sự phân hóa cũng thể hiện trên thị trường IPO. Tại Mỹ, tổng giá trị IPO đạt 155 tỷ USD, cao nhất kể từ năm 2021, nhưng khoảng 1/3 doanh nghiệp niêm yết trong quý II/2026 hiện giao dịch dưới giá chào bán ban đầu, theo Renaissance Capital. Điều này phản ánh sự dè dặt của nhà đầu tư trước những mức định giá quá cao, đặc biệt trong lĩnh vực AI.

Trong bối cảnh đó, M&A ngày càng được thúc đẩy bởi nhu cầu chiến lược hơn là tâm lý lạc quan của thị trường. AI đang làm thay đổi cục diện cạnh tranh nhanh hơn khả năng doanh nghiệp tự phát triển công nghệ, buộc họ phải lựa chọn mua lại, hợp tác hoặc đầu tư để rút ngắn thời gian gia nhập cuộc chơi.

Khi bước sang nửa cuối năm 2026, câu hỏi không còn là có nên thực hiện M&A hay không, mà là nên mua tài sản nào, vào thời điểm nào và với mức giá ra sao?

TẤN PHÁT