Bế tắc Greenland và khủng hoảng xuyên Đại Tây Dương

Quang cảnh thành phố Nuuk, Greenland. Ảnh: THX/TTXVN

Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục thúc đẩy kế hoạch “tiếp nhận” vùng lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch này, thậm chí để ngỏ khả năng trao đổi trực tiếp trong khuôn khổ Davos.

Đầu năm 2026, ông Trump bất ngờ biến tham vọng “sở hữu” Greenland thành một đòn bẩy thương mại quy mô lớn. Ngày 17/1, trên mạng xã hội Truth Social, ông tuyên bố Mỹ sẽ áp thuế 10% lên toàn bộ hàng hóa nhập khẩu từ 8 nước châu Âu gồm: Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan.

Theo kế hoạch, mức thuế mới sẽ có hiệu lực từ ngày 1/2, nhắm vào những quốc gia phản đối ý định mua Greenland của Mỹ hoặc đã có động thái triển khai lực lượng tới hòn đảo. Nhà Trắng còn cảnh báo thuế có thể tăng lên 25% từ ngày 1/6 và duy trì vô thời hạn cho đến khi đạt được thỏa thuận để Mỹ mua lại Greenland. Ông Trump lập luận đây là vấn đề an ninh quốc gia, cho rằng Mỹ cần kiểm soát một hòn đảo giàu tài nguyên, nhằm ngăn ảnh hưởng của Nga và Trung Quốc.

Phản ứng tại Davos cho thấy EU đang nhanh chóng thiết lập mặt trận thống nhất trước chương trình nghị sự “Nước Mỹ trên hết” ngày càng quyết liệt của Tổng thống Trump. Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen cảnh báo cách tiếp cận của chính quyền Tổng thống Trump có nguy cơ đẩy quan hệ Mỹ - EU vào “vòng xoáy đi xuống”. Trong khi đó, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron kịch liệt phản đối nỗ lực “khuất phục châu Âu”, cho rằng việc dùng thuế quan làm đòn ép về Greenland là “không thể chấp nhận”.

Để đối phó với đe dọa thuế quan, EU đang chuẩn bị một gói phản ứng nhiều tầng nấc: cân nhắc kích hoạt Công cụ Chống Cưỡng ép (ACI), tạm dừng phê chuẩn một thỏa thuận thương mại quan trọng với Mỹ, đồng thời xem xét gói thuế quan trả đũa trị giá 93 tỷ euro (khoảng 108 tỷ USD). Ngoài ra, EU cũng đang thảo luận khả năng siết điều kiện tiếp cận thị trường đối với các tập đoàn Mỹ, có thể tác động tới dòng thương mại quy mô hơn 109 tỷ USD.

Dự kiến, các nhà lãnh đạo EU sẽ tổ chức hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp về Greenland tại Brussels vào ngày 22/1. Cùng thời điểm, Tổng thống Macron đề xuất tổ chức một cuộc họp Nhóm các nước công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) tại Paris để thảo luận cả hai vấn đề Greenland và Ukraine, mặc dù ông Trump đã tuyên bố sẽ không tham dự.

Cũng tại Davos, các nhà chức trách Mỹ đang tìm cách hạ nhiệt căng thẳng. Bộ trưởng Thương mại Howard Lutnick kêu gọi châu Âu “giảm độ nóng”, trong khi Đại diện thương mại Mỹ Jamieson Greer cảnh báo EU không nên sử dụng các biện pháp trả đũa “hạng nặng”, đồng thời nhấn mạnh thị trường Mỹ không thể bị coi là “mặc định luôn sẵn có”.

Bất ổn quanh Greenland và nguy cơ đối đầu thương mại Mỹ - EU bắt đầu lan sang thị trường tài chính. Quỹ hưu trí Đan Mạch AkademikerPension tuyên bố sẽ bán hết trái phiếu Kho bạc Mỹ trong tháng này. Mặc dù viện dẫn lý do chính là tình trạng tài khóa Mỹ xấu đi, nhưng quỹ này cũng thừa nhận chính rạn nứt địa - chính trị hiện tại khiến quyết định của họ trở nên “dễ dàng hơn”.

Các nhà phân tích Deutsche Bank ước tính nhà đầu tư châu Âu đang nắm khoảng 8.000 tỷ USD trái phiếu và cổ phiếu Mỹ. Nếu xuất hiện làn sóng giảm tỷ trọng tài sản Mỹ trên diện rộng, thị trường trái phiếu Chính phủ Mỹ có thể chịu thêm áp lực, trong bối cảnh niềm tin “trú ẩn an toàn” của đồng USD đang bị đặt dấu hỏi.

Hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp tại Brussels sắp diễn ra, trong khi hạn chót áp thuế ngày 1/2 của Mỹ cũng đang tới gần. Vài tuần tới sẽ là giai đoạn “then chốt” trong mối quan hệ Mỹ - EU.

Diệu Linh/TTXVN (Tổng hợp)