Báo chí phải là 'tấm khiên' bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại AI - Bài 3: Dựng 'hàng rào kép' giữ vững 'la bàn' tư tưởng trên không gian số

> Báo chí phải là "tấm khiên" bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại AI - Bài 1: Nhận diện những mối nguy mới từ trí tuệ nhân tạo

>> Báo chí phải là "tấm khiên" bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại AI - Bài 2: Báo chí cần làm gì để niềm tin xã hội không 'lạc nhịp'?

Nghị quyết 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới. Trong môi trường số hiện nay, “tình hình mới” ấy không chỉ là sự xuất hiện của các luận điệu xuyên tạc, mà còn là sự thay đổi phương thức chống phá: nhanh hơn, đa nền tảng hơn và có thể được hỗ trợ bởi trí tuệ nhân tạo. Vì vậy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể chỉ hiểu hẹp là công việc của một lực lượng đơn lẻ, càng không thể chỉ làm theo kiểu xử lý từng vụ việc phát sinh. Đó phải là năng lực phòng vệ thường xuyên của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội.

Bên cạnh đó, Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là “đột phá quan trọng hàng đầu”.

Nghị quyết 57-NQ/TW cũng đặt thể chế ở vị trí điều kiện tiên quyết, cần hoàn thiện và đi trước một bước; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm chủ quyền quốc gia trên không gian mạng, an ninh mạng, an ninh dữ liệu và an toàn thông tin trong quá trình phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Từ đó có thể thấy, công nghệ số không còn là câu chuyện kỹ thuật tách rời công tác tư tưởng, mà phải được nhìn nhận như một phần của năng lực lãnh đạo, quản trị và bảo vệ nền tảng tư tưởng trong giai đoạn mới.

Kế hoạch 17-KH/BCĐ ngày 31/1/2026 của Ban Chỉ đạo Chuyển đổi số trong các cơ quan đảng về chuyển đổi số trong các cơ quan đảng năm 2026 tiếp tục cụ thể hóa yêu cầu chuyển đổi số trong hệ thống các cơ quan Đảng. Từ đây có thể thấy, bảo vệ nền tảng tư tưởng trong kỷ nguyên số không thể chỉ dừng ở nhận diện nguy cơ, mà phải gắn với năng lực tổ chức thực thi: dữ liệu, nền tảng, quy trình phối hợp, kỹ năng số và khả năng phản ứng nhanh trước các tình huống thông tin trên không gian mạng.

Hàng lang pháp lý phải theo kịp tốc độ phát triển của AI

Muốn tạo được năng lực bảo vệ trong môi trường số, trước hết là không để mình luôn rơi vào thế phản ứng muộn. Bên cạnh việc đổi mới báo chí chính thống, cần phải dựng hành lang pháp lý đủ rõ, đủ mạnh và đủ khả năng ràng buộc trách nhiệm. Bởi nếu thiếu thể chế, thiếu quy tắc minh bạch và thiếu cơ chế kiểm soát rủi ro, thì mọi nỗ lực bảo vệ trận địa tư tưởng rất dễ rơi vào thế chạy theo hướng xử lý hậu quả.

Việc ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 là lớp bảo vệ quan trọng trước nguy cơ tin giả trong thời đại AI. (Ảnh: VGP).

Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, đã xác lập những nguyên tắc nền tảng cho hoạt động trí tuệ nhân tạo, trong đó nhấn mạnh lấy con người làm trung tâm; bảo đảm quyền con người, quyền công dân, quyền riêng tư, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và an ninh quốc gia; đồng thời khẳng định AI phục vụ con người, không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm của con người. Đây là một điểm tựa pháp lý quan trọng, bởi nó cho thấy công nghệ không được đứng ngoài pháp luật.

Đặc biệt, Điều 7 của Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 đã quy định rõ các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động AI, như: lợi dụng, chiếm đoạt hệ thống trí tuệ nhân tạo để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; phát triển, cung cấp, triển khai hoặc sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo nhằm thực hiện các hành vi bị nghiêm cấm theo quy định của luật; sử dụng yếu tố giả mạo hoặc mô phỏng người, sự kiện thật để lừa dối hoặc thao túng nhận thức, hành vi của con người một cách có chủ đích và có hệ thống, gây tổn hại nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của con người; tạo ra hoặc phổ biến nội dung giả mạo có khả năng gây nguy hại nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội...

Không chỉ dừng ở việc cấm hành vi lợi dụng AI, Luật Trí tuệ nhân tạo 2025 còn đặt ra yêu cầu minh bạch đối với nội dung do AI tạo ra. Theo Điều 11, nhà cung cấp phải bảo đảm nội dung âm thanh, hình ảnh, video do hệ thống AI tạo ra được đánh dấu ở định dạng máy đọc theo quy định của Chính phủ; bên triển khai có trách nhiệm thông báo rõ ràng khi cung cấp ra công cộng văn bản, âm thanh, hình ảnh, video được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng AI nếu nội dung đó có khả năng gây nhầm lẫn về tính xác thực của sự kiện, nhân vật. Đặc biệt, âm thanh, hình ảnh, video được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng AI nhằm mô phỏng, giả lập ngoại hình, giọng nói của người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế phải được gắn nhãn dễ nhận biết để phân biệt với nội dung thật.

Luật An ninh mạng; Nghị định 147/2024/NĐ-CP về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ internet và thông tin trên mạng; Nghị định 15/2020/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin và giao dich điện tử... đang được thực thi. Điều này cho thấy rõ: Việt Nam đã tạo ra một hành lang pháp lý để ngăn AI bị sử dụng như một công cụ lừa dối, thao túng, xâm hại dữ liệu và gây nhiễu loạn thông tin trên không gian mạng.

Có thể thấy rõ hơn vai trò của từng chủ thể trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian số: Đảng giữ vai trò định hướng chiến lược; Nhà nước thể chế hóa chủ trương, hoàn thiện chính sách, pháp luật và tổ chức thực thi; Cơ quan quản lý, lực lượng chức năng có nhiệm vụ giám sát, phát hiện, xác minh, xử lý vi phạm; Các nền tảng số phải thực hiện trách nhiệm kỹ thuật, trách nhiệm tuân thủ và phối hợp trong phòng ngừa, ngăn chặn thông tin vi phạm.

Báo chí chính thống giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước một cách nhanh chóng, dễ hiểu và gần gũi với đời sống người dân. Khi các quy định pháp luật được truyền tải rõ ràng, người dân sẽ hiểu đúng quyền, trách nhiệm và giới hạn trong hành vi của mình trên không gian số. Đó cũng là cách báo chí góp phần nâng cao ý thức bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trước các luồng thông tin giả mạo, xuyên tạc.

Điểm tựa cuối cùng là “sức đề kháng thông tin” của người dân

Trong thời đại AI phát triển, "cuộc chiến" bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ được tạo thêm sức mạnh, "sức bền" để đi đến thắng lợi cuối cùng khi người dân có “sức đề kháng” trước thông tin xấu, độc.

Thượng tá, TS. Đào Trung Hiếu. (Ảnh: congluan.vn).

Trao đổi với báo chí, Thượng tá, TS. Đào Trung Hiếu - chuyên gia tội phạm học nhận định, việc phòng chống tin giả không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà còn là một quá trình xây dựng “sức đề kháng thông tin” của toàn xã hội. Khi công chúng có khả năng nhận diện và miễn nhiễm trước các chiến dịch thao túng thông tin, thì những luận điệu xuyên tạc tự khắc sẽ mất đi đất sống.

Có thể thấy, trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng, yếu tố con người vẫn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Công nghệ có thể tạo ra công cụ phát hiện sớm. Pháp luật có thể đặt ra giới hạn và chế tài. Báo chí chính thống có thể cung cấp thông tin đúng, nhanh, có kiểm chứng. Tuy nhiên, nếu người tiếp nhận thiếu kỹ năng phân biệt thật - giả, thiếu thói quen kiểm chứng, thiếu bản lĩnh trước các thông tin kích động, thì thông tin sai lệch vẫn có thể len lỏi, lan rộng và tác động đến nhận thức xã hội.

Thực tế, nhiều thông tin xấu độc không lan truyền chỉ vì chúng được tạo ra tinh vi, mà còn vì chúng đánh trúng tâm lý tò mò, lo lắng, bức xúc hoặc hoài nghi của người dùng mạng. Một video giả được dựng giống như thật, một đoạn phát biểu bị cắt khỏi ngữ cảnh, một hình ảnh được gắn với nội dung sai lệch, hay một thông tin về nhân sự, chính sách, chủ trương được tung ra vào thời điểm nhạy cảm đều có thể tạo ra những vòng lan truyền rất nhanh. Chỉ một thao tác chia sẻ thiếu kiểm chứng cũng có thể vô tình tiếp sức cho một chiến dịch dẫn dắt dư luận.

Bởi vậy, nói đến bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại AI không thể chỉ nói đến lực lượng chuyên trách. Mỗi người dân cũng phải là một “tế bào miễn dịch” của xã hội thông tin. Điều đó có nghĩa là phải bồi đắp cho mọi người những năng lực cơ bản nhưng vô cùng cần thiết như: biết nghi ngờ đúng lúc, biết kiểm chứng thông tin từ nhiều nguồn, biết nhận diện dấu hiệu giả mạo, biết dừng lại, đặt câu hỏi trước các thông tin, nhất là các thông tin mang tính chính trị, nhân sự, chủ trương, chính sách, lịch sử, dân tộc, tôn giáo, an ninh quốc gia.

Sức đề kháng thông tin không tự nhiên có. Nó phải được bồi đắp bằng giáo dục, bằng truyền thông từ báo chí, bằng thói quen kiểm chứng và văn hóa trách nhiệm trên không gian mạng. Đây chính là điểm chặn đầu tiên trước khi cái sai kịp lan rộng. Khi hàng triệu người dùng cùng hình thành thói quen ấy, xã hội sẽ có một lớp phòng vệ rất bền trước các chiến dịch xuyên tạc, chống phá Nhà nước của các đối tượng thù địch.

Đặc biệt, với thanh niên, học sinh, sinh viên, những nhóm thường xuyên tiếp xúc với mạng xã hội, thì việc trang bị năng lực nhận biết thông tin càng trở nên quan trọng. Nếu chỉ biết sử dụng công nghệ mà không biết kiểm chứng, người trẻ rất dễ trở thành đối tượng bị dẫn dắt. Ngược lại, khi được trang bị đầy đủ kỹ năng, có sự hiểu biết về pháp luật và bản lĩnh chính trị, chính họ cũng có thể trở thành lực lượng lan tỏa thông tin tích cực, phản bác lại các thông tin sai trái.

Tóm lại, để bảo vệ tốt nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian số trong thời đại AI thì cần phải có hành lang pháp lý rõ ràng để ràng buộc trách nhiệm và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm; các nền tảng số phải kiểm soát, phối hợp ngăn chặn thông tin giả mạo, xuyên tạc. Và điều tối quan trọng, báo chí chính thống phải đổi mới và đẩy mạnh hơn nữa công tác thông tin, tuyên truyền, giải thích chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước.

Bên cạnh việc phản bác thông tin sai lệch, báo chí cũng cần tích cực phát hiện, phản ánh, nhân rộng các điển hình tốt, mô hình hay, cách làm hiệu quả trong công tác quản lý Nhà nước và trong đời sống xã hội; "lấy cái đẹp dẹp cái xấu". Khi báo chí làm tốt vai trò đó, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng sẽ trở thành năng lực chủ động - thành ý thức và hành vi tự giác của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội trong thời đại AI.

Thanh Hà