'Vùng xanh tư tưởng'- 'Hệ miễn dịch' của chiến sĩ - Bài 1: Tuyến phòng thủ chiến lược từ bên trong

Nhận diện và cấu trúc nội sinh của “Vùng xanh tư tưởng”

“Vùng xanh tư tưởng” trong Quân đội không phải là khái niệm mang tính hình ảnh đơn thuần, mà là trạng thái nhận thức và niềm tin chính trị ổn định, trong đó hệ giá trị của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng giữ vai trò chi phối và định hướng toàn bộ đời sống tinh thần của quân nhân. Đó là không gian nhận thức an toàn, nơi mục tiêu, lý tưởng chiến đấu được xác lập vững chắc, giúp người chiến sĩ giữ được sự ổn định tư tưởng trước tác động đa chiều của môi trường thông tin hiện đại.

“Vùng xanh tư tưởng” thể hiện khả năng tiếp nhận thông tin có chọn lọc trên cơ sở hệ quy chiếu khoa học để phân biệt thông tin chính thống với biểu hiện lệch chuẩn, giá trị tích cực với xu hướng tiêu cực, qua đó phản ánh trình độ trưởng thành về nhận thức chính trị của quân nhân: Không né tránh thông tin phức tạp nhưng cũng không bị cuốn theo các trào lưu lệch lạc.

Cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 141 tham gia diễu binh, diễu hành tại Lễ kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ, năm 2024. Ảnh: QĐND

Về bản chất, “Vùng xanh tư tưởng” được hình thành từ sự thống nhất giữa giáo dục chính trị của tổ chức với quá trình tự giác tu dưỡng của mỗi quân nhân. Đây không phải sản phẩm của mệnh lệnh hay kiểm soát, mà là kết quả của quá trình nội hóa giá trị: Từ nhận thức lý luận thành niềm tin, từ niềm tin thành hành vi. Cấu trúc nội sinh của “Vùng xanh tư tưởng” gồm các yếu tố liên kết chặt chẽ: Nền tảng lý luận vững chắc, bản lĩnh chính trị kiên định, kỷ luật nghiêm minh, môi trường văn hóa quân sự lành mạnh và ý thức trách nhiệm trong tiếp nhận thông tin. Khi các yếu tố này kết hợp, chúng tạo thành một “hệ miễn dịch” tư tưởng có khả năng tự nhận diện, tự sàng lọc và tự loại trừ thông tin sai trái. Điểm cốt lõi của “Vùng xanh tư tưởng” không chỉ là trạng thái không bị tác động, mà là năng lực chủ động làm chủ nhận thức. Quân nhân không chỉ phòng vệ mà có khả năng phản ứng đúng hướng trước các tác động tiêu cực; chính tính chủ động này tạo nên sức bền của “phòng thủ tư tưởng” trong điều kiện chiến tranh nhận thức hiện đại.

Khi “Vùng xanh tư tưởng” được hình thành ở từng quân nhân, nó không tồn tại riêng lẻ mà kết nối thành trạng thái ổn định chung của đơn vị và toàn quân, tạo nên thế “trận phòng thủ tư tưởng” liên hoàn. Mỗi cá nhân trở thành một điểm tựa nhận thức, hạn chế dao động dây chuyền và triệt tiêu khả năng lan truyền tâm lý tiêu cực; sức mạnh bảo vệ nền tảng tư tưởng không còn tập trung ở lực lượng chuyên trách mà được phân bố trong toàn bộ tổ chức. Ở tầng sâu hơn, phòng thủ nội sinh trực tiếp bảo đảm bản chất chính trị của Quân đội: Khi niềm tin được xác lập bằng nhận thức tự giác, sự lãnh đạo của Đảng trở thành giá trị nội tâm bền vững, khiến âm mưu, thủ đoạn “phi chính trị hóa” không còn môi trường bám rễ, còn kỷ luật và đoàn kết được củng cố bằng sự thống nhất ý chí và hành động. Về lâu dài, “Vùng xanh tư tưởng” duy trì trạng thái ổn định chính trị tinh thần trước mọi biến động của môi trường thông tin, góp phần giữ vững trận địa tư tưởng của Đảng, củng cố thế trận lòng dân vững chắc và bảo đảm Quân đội nhân dân Việt Nam luôn vững mạnh về chính trị, đủ sức hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ trong tình hình mới.

Giáo dục tại đơn vị cơ sở - Con đường hình thành “hệ miễn dịch”

Giáo dục chính trị tại đơn vị cơ sở giữ vai trò khởi nguồn đối với “Vùng xanh tư tưởng”, bởi đây là môi trường trực tiếp hình thành nhận thức chính trị ban đầu và thường xuyên nhất của người chiến sĩ. Quan điểm, thái độ và cách tiếp cận thông tin của quân nhân trước hết được định hình thông qua quá trình học tập, sinh hoạt, rèn luyện và thực hiện nhiệm vụ hằng ngày tại cơ sở. Nếu thiếu định hướng đúng ngay từ đầu, nhận thức rất dễ bị tác động bởi các luồng thông tin tạp nhiễu từ đời sống xã hội và không gian mạng.

Giáo dục chính trị tại đơn vị cơ sở đồng thời quyết định tính bền vững của “Vùng xanh tư tưởng” trong điều kiện môi trường thông tin luôn biến động nhanh và phức tạp. Niềm tin chính trị không thể được duy trì bằng mệnh lệnh hay sự nhắc nhở định kỳ, mà phải được bồi đắp liên tục thông qua giáo dục gắn với đời sống thực tiễn và nhiệm vụ hằng ngày của bộ đội. Mỗi bài giảng, mỗi buổi sinh hoạt, mỗi cuộc trao đổi, mỗi cách giải đáp băn khoăn của chiến sĩ và cả phong cách, hành vi của người cán bộ đều trực tiếp tác động đến khả năng “đề kháng nhận thức” của quân nhân. Khi giáo dục được tiến hành khoa học, thuyết phục, kịp thời, người chiến sĩ hình thành thói quen tư duy có căn cứ, biết phân tích, sàng lọc và tự điều chỉnh trước thông tin sai lệch. Khi đó, “Vùng xanh tư tưởng” không còn là trạng thái ổn định tĩnh, mà trở thành năng lực tự ổn định động, luôn được củng cố, cập nhật và tự bảo vệ trước những tác động mới của môi trường thông tin hiện đại.

Từ góc độ tổ chức, giáo dục chính trị ở đơn vị cơ sở là cơ chế chuyển hóa vai trò lãnh đạo của Đảng thành niềm tin tự giác của mỗi quân nhân. Thông qua hoạt động của cấp ủy, chỉ huy và cơ quan chính trị; thông qua hoạt động công tác Đảng, công tác chính trị, nhất là công tác giáo dục chính trị, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch; thông qua thực tiễn thực hiện nhiệm vụ huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và các mặt công tác khác, những nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng, đường lối, quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, của Quân đội không tồn tại như khẩu hiệu mà trở thành chuẩn mực hành động hằng ngày. Nhờ đó, bảo vệ nền tảng tư tưởng không còn là nhiệm vụ của một bộ phận mà trở thành trạng thái, trách nhiệm chung của đơn vị. Thực tiễn khẳng định, nơi nào giáo dục chính trị được tiến hành sâu sát, thuyết phục và đúng phương pháp, nơi đó “Vùng xanh tư tưởng” được hình thành sớm, phát triển bền vững và lan tỏa sâu rộng; ngược lại, khoảng trống giáo dục chính là khoảng trống “phòng thủ tư tưởng”.

Giáo dục chỉ thực sự hoàn thành vai trò khi những nội dung được học trở thành điều người chiến sĩ tự giác tin và hành động. Ở phương diện này, giáo dục có thể ví như “vắc-xin” tư tưởng giúp nhận diện nguy cơ, còn “hệ miễn dịch” tư tưởng là khả năng “tự đề kháng” hình thành sau quá trình nội hóa. Khi tri thức lý luận được thẩm thấu, niềm tin được củng cố và phương pháp tư duy khoa học được định hình, quân nhân không tiếp nhận thông tin theo phản xạ cảm tính mà có hệ quy chiếu rõ ràng để đánh giá, sàng lọc. Từ đó, trạng thái “được bảo vệ” chuyển thành “tự bảo vệ”: Không hoang mang trước tin giả, không dao động trước luận điệu xuyên tạc, không bị cuốn theo trào lưu lệch chuẩn.

Trên cơ sở ấy, “hệ miễn dịch” tư tưởng của mỗi quân nhân được cấu thành bởi ba trụ cột liên kết chặt chẽ. Trước hết là nền tảng lý luận chính trị vững chắc, khung giá trị giúp phân biệt đúng sai, tích cực - tiêu cực, giữa vô vàn thông tin thật - giả đan xen. Tiếp đó là bản lĩnh chính trị, thể hiện ở khả năng đứng vững trước cám dỗ vật chất, trước các quan điểm ngụy trang dưới chiêu bài “dân chủ”, “nhân quyền”, “phi chính trị hóa” Quân đội. Cuối cùng là năng lực số và kỹ năng truyền thông: Nhận diện tin giả, ứng xử có trách nhiệm, biết im lặng đúng lúc và phản bác đúng lý lẽ. Khi ba yếu tố này hội tụ, “Vùng xanh tư tưởng” không chỉ tồn tại như trạng thái ổn định mà trở thành năng lực vận hành thường trực. Từ đó, người chiến sĩ không chỉ tự bảo vệ mình mà còn có khả năng định hướng nhận thức xung quanh, góp phần tạo nên môi trường tư tưởng lành mạnh trong đơn vị và trên không gian mạng.

Khi “hệ miễn dịch” tư tưởng đạt độ vững chắc, “Vùng xanh tư tưởng” không dừng ở phạm vi cá nhân mà lan tỏa thành sức mạnh đấu tranh chủ động. Mỗi quân nhân trở thành một chủ thể tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng bằng lý trí tỉnh táo, lập luận khoa học và thái độ chuẩn mực, không cực đoan nhưng kiên quyết. Hoạt động phản bác không nhằm tạo đối đầu mà làm rõ bản chất phi khoa học của các quan điểm như “Quân đội đứng ngoài chính trị”, “phi chính trị hóa” Quân đội, qua đó vô hiệu hóa từ gốc khả năng gây nhiễu nhận thức. Khi sự lan tỏa diễn ra tự nhiên từ cá nhân tới tập thể, từ đơn vị tới không gian mạng, Quân đội không chỉ giữ vững trận địa tư tưởng mà còn chủ động làm chủ mặt trận này, hình thành tiền đề quan trọng cho việc triển khai các giải pháp chiến lược bảo vệ “Vùng xanh tư tưởng” trong toàn quân.

Đại tá, Ths NGUYỄN VĂN THẮNG, Khoa Công tác đảng, công tác chính trị, Học viện Chính trị