Báo chí Mỹ bình luận gì về kỳ họp Lưỡng hội của Trung Quốc?

CNN đánh giá, trong 5 năm qua, Trung Quốc đã tập trung vào lĩnh vực đổi mới sáng tạo và công nghệ mới trong nước. Và trong nửa thập niên tới, Bắc Kinh được cho là sẽ triển khai những thành quả đó nhằm chuyển đổi nền kinh tế và cả vị thế của nước này trên trường quốc tế.

Đây được xem là thông điệp bao trùm tại kỳ họp Lưỡng hội đang diễn ra của Trung Quốc. Trọng tâm của chương trình nghị sự lần này là việc thông qua Quy hoạch 5 năm lần thứ 15, trong đó nêu ra cách thức Bắc Kinh dự định thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong thập niên tới.

Rủi ro đi kèm cơ hội

Trong bối cảnh các công ty khởi nghiệp AI, các hãng xe điện thống trị doanh số toàn cầu và các robot hình người gây ấn tượng mạnh, Trung Quốc được cho là sẽ dùng bản Quy hoạch này để thúc đẩy đổi mới sáng tạo hơn nữa, từ đó củng cố sức mạnh kinh tế và tầm ảnh hưởng quốc tế.

Tuy nhiên, giới chức Trung Quốc cũng nhận thức rõ rằng, kế hoạch phát triển kinh tế tiếp theo được xây dựng trong bối cảnh đầy rủi ro và cơ hội.

Cụ thể, trật tự thế giới đang biến động khi Mỹ điều chỉnh chính sách và ngày càng trở nên khó đoán, các công nghệ phát triển nhanh chóng đang làm thay đổi cả lực lượng lao động cùng một số nhân tố khác.

Trong khi đó, kinh tế Trung Quốc phải đối mặt với tốc độ tăng trưởng chậm lại, niềm tin của người tiêu dùng trở nên mờ nhạt và dân số ngày càng suy giảm, cùng với nguy cơ căng thẳng thương mại và cạnh tranh công nghệ với Mỹ vẫn tồn tại.

Về điểm nóng trên thế giới, căng thẳng tại Trung Đông đang làm gia tăng bất ổn địa chính trị.

Trong bối cảnh đó, việc Trung Quốc có thể tận dụng những thay đổi nói trên để trỗi dậy như một cường quốc toàn cầu hay không sẽ phụ thuộc một phần vào các quyết sách kinh tế mà các bản Quy hoạch 5 năm là công cụ quan trọng vạch ra các đường lối.

Kể từ Quy hoạch 5 năm lần thứ 14 được ban hành vào năm 2021, Trung Quốc đã trải qua nhiều cú sốc như: đại dịch Covid-19, cùng với đó là cuộc khủng hoảng bất động sản đang bước sang năm thứ năm, làm hao hụt tài sản của các hộ gia đình và làm suy yếu một ngành công nghiệp từng rất sôi động.

Bên cạnh đó, năm 2025, Trung Quốc phải đối mặt với một cuộc chiến thuế quan gay gắt lần thứ hai với Mỹ và những hạn chế ngày càng tăng đối với việc tiếp cận công nghệ cao của Mỹ.

Tuy vậy, Bắc Kinh cũng đạt được nhiều bước tiến lớn trong các công nghệ nội địa, vốn được coi là mục tiêu trọng tâm của bản Quy hoạch trước, nhằm giúp Trung Quốc tự chủ hơn về công nghệ, đặc biệt là giảm phụ thuộc vào Mỹ và phương Tây.

Trung Quốc vẫn tụt hậu so với Mỹ trong một số lĩnh vực công nghệ cao, chẳng hạn như chất bán dẫn. Nhưng các chuyên gia cho rằng, rõ ràng Bắc Kinh đang tiến bước một cách tự tin và chuẩn bị tăng tốc mạnh hơn nữa với kế hoạch hiện tại của quốc gia này.

Yue Su, chuyên gia kinh tế trưởng về Trung Quốc tại Economist Intelligence Unit nhận định: “Nếu chính sách đổi mới của Quy hoạch 5 năm lần thứ 14 chủ yếu mang tính phòng thủ, thì bản Quy hoạch lần này chủ động hơn nhiều. Trọng tâm là đạt được các đột phá trong những công nghệ then chốt và đẩy nhanh quá trình tích hợp công nghệ với công nghiệp".

Theo chuyên gia này, “Bắc Kinh dường như coi làn sóng chuyển đổi công nghệ và công nghiệp hiện nay là một cơ hội lịch sử để nâng cao năng suất".

Quan trọng hơn, Trung Quốc đã kêu gọi áp dụng “những biện pháp phi thường” để đạt được “các đột phá mang tính quyết định” trong các công nghệ cốt lõi như chip bán dẫn và máy công cụ công nghiệp.

Văn kiện này cũng nhấn mạnh việc đi trước trong “các ngành công nghiệp của tương lai”, bao gồm công nghệ lượng tử, sản xuất sinh học, năng lượng hydro và nhiệt hạch hạt nhân, giao diện não-máy tính, trí tuệ nhân tạo hiện thân (embodied AI) và viễn thông di động 6G.

Trung Quốc hướng tới điều gì?

Các nhà quan sát cho rằng, Bắc Kinh không chỉ thúc đẩy đổi mới trong kế hoạch này, mà còn hướng tới việc ứng dụng ở quy mô lớn trong ngành sản xuất khổng lồ và các siêu đô thị của Trung Quốc.

Theo Brian Wong, chuyên gia tại Trung tâm nghiên cứu Trung Quốc đương đại và thế giới thuộc Đại học Hong Kong (Trung Quốc), hiện đang có sự chuyển dịch từ việc “theo đuổi đột phá công nghệ một cách nhiệt tình chỉ vì mục tiêu đổi mới, sang xác định và phát triển các ứng dụng cao cấp hơn cũng như cấu trúc lan tỏa của đổi mới công nghệ”.

Chuyên gia này nhận định, có thể thấy Trung Quốc nhận thức rõ rằng, để thực hiện điều này, cần phải đầu tư vào đào tạo và giáo dục. Vì việc xây dựng một tương lai sản xuất công nghệ cao dựa trên nội lực đòi hỏi một lực lượng lao động có kỹ năng và khả năng thích ứng cao.

Dù Trung Quốc đang định hình tầm nhìn công nghệ cao cho tương lai, các nhà quan sát vẫn sẽ phân tích kỹ Quy hoạch sắp tới để hiểu chính xác cách thức Bắc Kinh dự định giải quyết những lực cản kinh tế trong nước, chẳng hạn như tiêu dùng nội địa yếu và những rủi ro dài hạn của tỷ lệ sinh đang giảm nhanh chóng.

Năm 2025, sự phụ thuộc vào xuất khẩu đã đẩy thặng dư thương mại của Trung Quốc lên mức kỷ lục. Điều này làm gia tăng căng thẳng với các quốc gia cáo buộc nước này đưa lượng lớn hàng hóa vào thị trường nước họ, gây ra hiện tượng dư thừa công suất.

Bert Hofman, Giáo sư tại Viện Đông Á thuộc Đại học Quốc gia Singapore, đồng thời là cựu Giám đốc quốc gia của Ngân hàng Thế giới (WB) tại Trung Quốc nhận định: "Vị thế phụ thuộc vào nhu cầu bên ngoài đối với một phần khá lớn sản lượng và việc làm của Trung Quốc không hẳn là một vị thế dễ chịu”.

Ông cho rằng, các nỗ lực giải quyết vấn đề này nhiều khả năng sẽ được nhấn mạnh hơn trong Quy hoạch sắp tới, với trọng tâm là tăng cường mạng lưới an sinh xã hội của Trung Quốc.

Ngoài ra, Trung Quốc còn đối mặt với thách thức như nguồn cung dư thừa và cạnh tranh nội địa khốc liệt, góp phần gây ra tình trạng giảm phát và khiến nền kinh tế càng thêm phụ thuộc vào xuất khẩu.

Ngoài việc thúc đẩy nhu cầu trong nước, các nhà phân tích cho rằng, Bắc Kinh sẽ tìm cách nâng cao vai trò kinh tế toàn cầu, không chỉ là “công xưởng của thế giới”, mà còn là nguồn cung công nghệ như chatbot AI, chip và robot mà các quốc gia khác sử dụng để vận hành nền kinh tế.

Thay vì tập trung vào việc xuất khẩu hàng hóa hoặc xây dựng cơ sở hạ tầng ở nước ngoài, theo các chuyên gia, "việc trở thành nhà cung cấp chủ chốt về bí quyết công nghệ và chuyên môn trong các khoản đầu tư nước ngoài" có khả năng sẽ là một mục tiêu được Trung Quốc vạch rõ trong kế hoạch sắp tới.

Đặc biệt, thông điệp được truyền đi từ Bắc Kinh trong tuần này sẽ là mang hàm ý rằng, sự đổi mới sáng tạo và quá trình phát triển của Trung Quốc sẽ là một lợi ích to lớn cho cả thế giới.

(theo CNN)

Ngọc Mai