Xung đột Trung Đông gây sức ép chuỗi cung ứng, nhiều ngành xuất khẩu tại TP.HCM bị ảnh hưởng

Theo tài liệu cung cấp cho báo chí tại cuộc họp báo thông tin về tình hình kinh tế – xã hội TP.HCM chiều 5.3, Ban Quản lý các Khu chế xuất và công nghiệp TP.HCM (HEPZA) cho biết đã thực hiện khảo sát nhanh tình hình sản xuất và xuất khẩu của các doanh nghiệp trong khu chế xuất (KCX) và khu công nghiệp (KCN) trước những diễn biến căng thẳng chính trị tại khu vực Trung Đông.

Theo cơ quan này, TP.HCM hiện có 66 KCX, KCN đã được quyết định thành lập với tổng diện tích hơn 27.270 ha. Trong đó, 58 KCX, KCN đang hoạt động, bao gồm 3 khu chế xuất. Các khu này đang thu hút 4.689 dự án còn hiệu lực, trong đó có hơn 300 dự án thuộc doanh nghiệp chế xuất.

Bà Nguyễn Lê Thiên Thanh, Phó Trưởng Phòng Phòng Kinh tế Quốc tế, Sở Công thương, chia sẻ tại cuộc họp báo cung cấp thông tin về tình hình kinh tế – xã hội TP.HCM chiều 5.3. Ảnh: Ngô Gia

Năm 2025, tổng doanh thu của các doanh nghiệp trong KCX, KCN trên địa bàn ước đạt khoảng 80 tỷ USD. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 48,4 tỷ USD và kim ngạch nhập khẩu đạt 36,6 tỷ USD. Tuy nhiên, kim ngạch xuất nhập khẩu trực tiếp với các nước khu vực Trung Đông chỉ chiếm tỷ trọng tương đối nhỏ, khoảng 3% - 5% tổng kim ngạch.

Dù vậy, theo Ban Quản lý, hoạt động sản xuất của các doanh nghiệp tại KCX, KCN có mức độ gắn kết rất cao với thị trường quốc tế, cả ở khâu tiêu thụ sản phẩm lẫn nguồn cung nguyên vật liệu. Vì vậy, những biến động địa chính trị tại Trung Đông trong những ngày qua cũng đã ảnh hưởng đến các doanh nghiệp trên nhiều khía cạnh và lĩnh vực khác nhau.

Một trong những ảnh hưởng rõ rệt là sự gián đoạn chuỗi cung ứng nguyên vật liệu và linh kiện, đặc biệt đối với các doanh nghiệp nhập khẩu từ châu Âu thông qua tuyến vận tải Biển Đỏ. Khi tuyến vận tải này gặp khó khăn, nhiều lô hàng buộc phải chuyển hướng đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Nam Phi), khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm khoảng 3-4 tuần và chi phí logistics tăng đáng kể.

Ngành điện tử và linh kiện là lĩnh vực chịu tác động rõ rệt. Một số doanh nghiệp cho biết đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt chip và linh kiện bán dẫn nhập khẩu từ châu Âu. Trong khi đó, để đảm bảo tiến độ sản xuất, nhiều đơn vị phải chuyển sang vận chuyển bằng đường hàng không, kéo theo chi phí air freight tăng cao và đẩy giá thành sản phẩm lên.

Trong lĩnh vực may mặc và giày da, nguy cơ chậm giao hàng cũng đang trở thành áp lực lớn. Một số doanh nghiệp lo ngại việc kéo dài thời gian vận chuyển có thể khiến họ không đáp ứng kịp tiến độ giao hàng cho các đơn hàng mùa hè từ đối tác tại châu Âu, dẫn đến khả năng bị hủy đơn.

Ngành hóa chất và các doanh nghiệp sử dụng nguyên liệu từ dầu mỏ cũng chịu tác động khi giá nguyên liệu đầu vào (như hạt nhựa, dung môi và phụ gia) tăng theo biến động giá dầu thế giới.

Đối với lĩnh vực thực phẩm và thủy hải sản, đặc biệt là các sản phẩm tươi sống hoặc đông lạnh, việc hạn chế không phận tại một số khu vực khiến nhiều chuyến bay vận tải phải hủy hoặc thay đổi lộ trình. Điều này làm chi phí vận chuyển hàng không tăng mạnh, đồng thời gia tăng rủi ro đối với các lô hàng cần bảo quản lạnh.

Ban Quản lý cho biết các container lạnh hiện trở nên khan hiếm và chi phí rất cao. Một số lô hàng tôm, cá tra xuất khẩu sang châu Âu hoặc các nước Trung Đông như Jordan và UAE đang gặp khó khăn tại các cảng trung chuyển.

Các doanh nghiệp chế biến nông sản xuất khẩu sang khu vực Trung Đông và Bắc Phi cũng đang chịu áp lực khi việc thanh toán quốc tế thông qua hệ thống ngân hàng tại khu vực này bị gián đoạn. Bên cạnh đó, chi phí logistics tăng nhanh khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp bị thu hẹp.

Theo HEPZA nhiều doanh nghiệp phản ánh chi phí vận chuyển và lưu kho đang tăng mạnh. Ảnh minh họa. Ảnh: TL

Ở khâu logistics, nhiều doanh nghiệp phản ánh chi phí vận chuyển và lưu kho đang tăng mạnh. Hàng hóa đã sản xuất xong nhưng không thể xuất đi do một số hãng tàu hủy chuyến, khiến kho bãi tại cảng rơi vào tình trạng quá tải. Ngoài cước vận tải, doanh nghiệp còn phải gánh thêm các khoản phụ phí như “phụ phí rủi ro chiến tranh” và “phụ phí chuyển hướng hành trình”.

Việc tàu phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng cũng khiến vòng quay container kéo dài, dẫn đến tình trạng thiếu container rỗng tại các cảng TP.HCM để đóng hàng xuất khẩu.

Mặt hàng nào bị ảnh hưởng nhiều nhất?

Theo đánh giá sơ bộ của HEPZA, các ngành chịu tác động mạnh nhất hiện nay gồm hóa chất và sản phẩm từ dầu mỏ, điện - điện tử, may mặc, thủy hải sản và những lĩnh vực phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu hoặc thị trường tiêu thụ tại Trung Đông và châu Âu.

Trong khi đó, ngành chế biến gỗ và sản phẩm nội thất từ gỗ hiện chưa chịu ảnh hưởng đáng kể, song cơ quan này nhận định các tác động có thể rõ rệt hơn trong trung và dài hạn nếu tình hình căng thẳng kéo dài.

HEPZA cho biết đang tiếp tục theo dõi sát diễn biến tình hình và cập nhật thông tin từ doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu hoặc thị trường tiêu thụ gắn với khu vực Trung Đông và châu Âu.

Cơ quan này cũng đăng tải các khuyến cáo của Bộ Công Thương trên trang thông tin điện tử để doanh nghiệp tham khảo và chủ động ứng phó.

Bên cạnh đó, HEPZA cho biết sẽ tiếp tục tạo điều kiện thuận lợi, giải quyết nhanh các thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động xuất nhập khẩu, như cấp giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa, giấy phép lao động cho chuyên gia nước ngoài, cũng như tham mưu xác nhận tình trạng doanh nghiệp phục vụ việc xét cấp thẻ ABTC cho thương nhân.

Đồng thời, HEPZA sẽ phối hợp với các sở ngành liên quan để triển khai các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp theo chỉ đạo của Trung ương và UBND TP.HCM, nhằm giảm bớt khó khăn và ổn định hoạt động sản xuất, xuất khẩu trong bối cảnh thị trường quốc tế nhiều biến động.

Ngô Gia