Bài toán mới của nhà xuất khẩu Việt: Giữ tiền trước, giữ đơn hàng sau

Trong báo cáo cập nhật về CTCP Thực phẩm Sao Ta (FMC), Bộ phận Phân tích Công ty Chứng khoán Shinhan chỉ ra một động thái đáng chú ý của FMC trong hai quý cuối năm. Đó là chủ động tạm dừng xuất khẩu (XK) tôm đông lạnh sang thị trường Mỹ cho đến khi có kết quả chính thức của kỳ rà soát thuế chống bán phá giá (POR20).

Đổi "cách chơi" trước sức ép mới

Theo Shinhan, nguyên nhân nằm ở áp lực dòng tiền. Mức thuế chống bán phá giá (AD) sơ bộ trong kỳ rà soát POR20 đối với FMC tăng lên 10,76%, cao hơn đáng kể so với mức 4,58% của kỳ trước. Dù chưa phải mức thuế cuối cùng, doanh nghiệp (DN) vẫn phải ký quỹ khoảng 25% giá trị mỗi lô hàng tôm đông lạnh XK sang Mỹ trong thời gian chờ kết quả chính thức.

Không còn chỉ tìm thêm đơn hàng, nhiều DN xuất khẩu nông sản đang ưu tiên bảo toàn dòng tiền để tăng sức chống chịu.

Điều đó khiến lượng vốn lưu động bị “giam” đáng kể. Do vậy, thay vì tiếp tục chạy theo doanh thu, FMC chấp nhận tạm dừng phân khúc này để giảm áp lực thanh khoản và ưu tiên bảo toàn dòng tiền.

Quyết định tạm ngừng XK tôm đông lạnh sang Mỹ vì thế không đơn thuần là phản ứng trước thuế. Thực tế, đó là thay đổi của DN trong tư duy quản trị: chấp nhận hy sinh một phần doanh thu ngắn hạn để bảo toàn dòng tiền và sức chống chịu dài hạn. Đây cũng là bài toán ngày càng phổ biến với nhiều nhà XK Việt Nam trong nửa cuối năm nay.

Như đánh giá của Shinhan, FMC đang chịu sức ép đồng thời từ cả thị trường và chính sách thương mại của Mỹ. Về phía cầu, sức mua tại Mỹ vẫn chưa phục hồi rõ rệt khi lạm phát tiếp tục ảnh hưởng đến chi tiêu của người tiêu dùng. Trong khi đó, DN phải đối mặt cùng lúc với nhiều lớp thuế.

Ngoài mức thuế chống bán phá giá sơ bộ tăng mạnh, FMC còn chịu thuế chống trợ cấp (CVD) ở mức 2,84%. Từ tháng 2/2026, Bộ Thương mại Mỹ đã triển khai đợt rà soát hành chính đầu tiên đối với loại thuế này, trong đó FMC là một trong hai bị đơn bắt buộc. Kết quả sơ bộ dự kiến được công bố vào tháng 9/2026.

Bên cạnh đó là mức thuế nhập khẩu bổ sung 10%, được áp dụng sau khi thuế đối ứng hết hiệu lực và vẫn có khả năng điều chỉnh theo các quyết định tiếp theo của Mỹ.

Ba lớp thuế không chỉ làm tăng chi phí XK mà còn khiến công ty này chịu áp lực lớn về vốn lưu động và tâm lý của các nhà nhập khẩu trong thời gian chờ chính sách rõ ràng hơn.

Thay vì tiếp tục giữ mọi đơn hàng, FMC lựa chọn cách tiếp cận khác: chủ động tạm dừng XK tôm đông lạnh sang Mỹ để tránh áp lực ký quỹ lớn. Đồng thời, công ty dồn nguồn lực sang tôm tẩm bột - dòng sản phẩm chế biến sâu không thuộc diện chịu thuế chống bán phá giá.

Song song với đó, FMC tăng XK sang Nhật Bản, nơi nhu cầu tiêu dùng được đánh giá ổn định hơn, đặc biệt trước mùa lễ hội Obon. Theo Shinhan, doanh thu từ thị trường Nhật có thể bù đắp một phần sự sụt giảm tại Mỹ.

Những giải pháp trên cho thấy trọng tâm của DN XK tôm hàng đầu này không còn là giữ mọi đơn hàng bằng mọi giá, mà là tối ưu dòng tiền, giảm rủi ro và duy trì khả năng cạnh tranh trong dài hạn.

Không chỉ riêng ngành tôm, sự thay đổi này cũng đang diễn ra ở nhiều ngành XK khác. Đơn cử như ngành dệt may.Theo lãnh đạo Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex), với ngành may, áp lực thiếu hụt đơn hàng trong quý III, quý IV và cạnh tranh giá sẽ là vấn đề cần được theo dõi sát sao. Với ngành sợi, thách thức là duy trì biên lợi nhuận khi cầu sợi có dấu hiệu chững lại.

Giữ dòng tiền để đi đường dài

Trước tình hình đó, mới đây, ông Cao Hữu Hiếu, Tổng giám đốc Vinatex, đã yêu cầu toàn hệ thống tập trung vào bốn nhóm giải pháp trọng tâm. Ngoài việc rà soát lại danh mục khách hàng và duy trì các đối tác chiến lược, Tập đoàn đặt mục tiêu bảo vệ biên lợi nhuận thông qua kiểm soát chi phí sản xuất, tối ưu mua nguyên liệu và nâng cao năng suất.

Đáng chú ý, quản trị dòng tiền tiếp tục được Vinatex xem là ưu tiên hàng đầu với các giải pháp giảm tồn kho, đẩy mạnh thu hồi công nợ, khai thác tài sản chưa sử dụng và thúc đẩy hoàn thuế giá trị gia tăng nhằm bổ sung vốn lưu động.

Từ những động thái của FMC hay Vinatex có thể thấy, trọng tâm của nhiều nhà XK đang dịch chuyển từ mục tiêu tăng doanh thu sang bảo toàn dòng tiền và sức khỏe tài chính. Đây không chỉ là lựa chọn mang tính phòng thủ, mà còn là cách DN tạo dư địa để ứng phó với những biến động được dự báo sẽ còn kéo dài trong nửa cuối năm.

Trọng tâm của nhiều nhà XK đang dịch chuyển từ mục tiêu tăng doanh thu sang bảo toàn dòng tiền và sức khỏe tài chính.

Thực tế, triển vọng thị trường đang đặt doanh nghiệp trước một nghịch lý. Khảo sát mới nhất của Cục Thống kê cho thấy 84,7% DN dự báo đơn hàng xuất khẩu trong quý III/20226 sẽ tăng hoặc giữ nguyên so với quý II/2026. Tuy nhiên, bức tranh chi phí lại kém lạc quan hơn khi có tới 93,2% DN dự báo chi phí sản xuất một đơn vị sản phẩm sẽ tăng hoặc giữ nguyên (28,9% tăng, 64,3% giữ nguyên). Điều này cho thấy áp lực lên lợi nhuận và dòng tiền của DN vẫn rất lớn.

Không ngạc nhiên khi gần một nửa doanh nghiệp kiến nghị Nhà nước có giải pháp bình ổn giá nguyên vật liệu và năng lượng nhằm giảm áp lực chi phí sản xuất. Bên cạnh đó, 43,4% DN mong muốn tiếp tục giảm lãi suất cho vay để hạ chi phí vốn, trong khi hơn 20% đề xuất giảm tiền thuê đất nhằm tạo thêm dư địa cho hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Những kiến nghị này cũng phản ánh đúng thực trạng mà Hiệp hội Chế biến và XK thủy sản Việt Nam (Vasep) nhiều lần đề cập. Theo Hiệp hội, với không ít DN XK, chi phí vốn đang trở thành yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì đơn hàng.

Không chỉ lãi vay vẫn là gánh nặng, Vasep cho biết, việc tiếp cận tín dụng cũng khó khăn hơn khi nhiều ngân hàng siết hạn mức, nâng điều kiện cho vay và yêu cầu tài sản bảo đảm ở mức cao hơn. Điều này khiến bài toán giữ dòng tiền và vốn lưu động càng trở nên cấp thiết trong bối cảnh thị trường còn nhiều bất định.

Áp lực càng lớn khi bài toán vốn không chỉ đến từ tín dụng. Chi phí logistics cũng đang bào mòn đáng kể lợi nhuận của DN XK. Theo phản ánh của các DN, đến đầu tháng 7/2026, chi phí logistics đã vượt 20% giá thành sản phẩm, cao hơn mức 17-18% trước đây và có thời điểm “ăn mòn” hơn một nửa lợi nhuận gộp.

Khi cả chi phí vốn lẫn chi phí vận chuyển cùng leo thang, ưu tiên giữ dòng tiền thay vì chạy theo mọi đơn hàng đang trở thành lựa chọn mang tính chiến lược của nhiều nhà XK.

Tất cả cho thấy bài toán mới của các nhà XK Việt không còn chỉ là tìm thêm đơn hàng. Thách thức lớn hơn là duy trì hiệu quả hoạt động khi thuế quan, chi phí và rủi ro thị trường cùng gia tăng. Lợi thế cạnh tranh giờ nằm ở năng lực giữ dòng tiền, cơ cấu lại thị trường và chuyển sang sản phẩm có giá trị gia tăng cao hơn. Trong nửa cuối năm 2026, giữ được dòng tiền có thể còn quan trọng hơn giữ được đơn hàng.

Thế Vinh