Bài học từ những ngôi trường đã sáp nhập

Hiệu quả thấp vì sáp nhập cơ học

Trước yêu cầu tinh gọn bộ máy trường công lập, tỉnh từng có những cuộc sáp nhập đầu mối quản lý giáo dục quy mô. Điển hình năm học 2024 - 2025, ngành Giáo dục Bắc Ninh (cũ) sáp nhập 48 trường tiểu học với 48 trường trung học cơ sở thành 48 trường tiểu học và trung học cơ sở. Đây chủ yếu là những trường có quy mô học sinh vừa và nhỏ, nằm sát cạnh nhau trên cùng địa bàn một xã, phường. Tuy nhiên, sau một thời gian hoạt động, ngành nhận thấy hiệu quả hoạt động thấp, tiếng là trường liên cấp nhưng mỗi cấp học hoạt động gần như độc lập.

Cô, trò Trường liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Trần Quốc Toản (phường Kinh Bắc) trong giờ học Tiếng Việt lớp 4.

Theo ông Phí Hữu Quynh, Trưởng Phòng Giáo dục Chính trị và Học sinh, sinh viên (trước tháng 7/2025 là Trưởng Phòng Giáo dục Tiểu học ), Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Ninh, có bất cập bởi đây là 2 cấp học khác nhau, chuyên môn khác nhau, giờ học lại không đồng nhất (tiểu học 35 phút/tiết, trung học cơ sở 45 phút/tiết), thời gian ra chơi cũng khác nhau, do vậy học sinh vẫn phải ở 2 khu riêng biệt mới dễ quản lý.

“Đó là chưa kể giáo viên cấp tiểu học và trung học cơ sở, ngoại trừ một số môn đặc thù như âm nhạc và tiếng Anh thì hầu hết các môn còn lại được đào tạo theo vị trí việc làm của từng cấp học nên không thể bổ trợ cho nhau. Tình trạng thiếu thừa cục bộ giáo viên của các trường vì thế cũng không giải quyết được”, ông Phí Hữu Quynh thông tin.

Việc sáp nhập 48 trường tiểu học với 48 trường trung học cơ sở thành 48 trường tiểu học và trung học cơ sở năm học 2024 - 2025 được thực hiện tại 7/8 huyện, thị xã, thành phố của tỉnh Bắc Ninh cũ. Duy nhất huyện Yên Phong không sáp nhập do quy mô học sinh các trường đều rất đông, Sở Giáo dục và Đào tạo cũng nhận thấy những bất cập do sáp nhập cơ học nên không có chủ trương sáp nhập tiếp tại Yên Phong.

Một điểm khiến lãnh đạo các trường tiểu học băn khoăn là khi sáp nhập với trường trung học cơ sở thành trường liên cấp thì hiệu trưởng sẽ thuộc cấp học cao nhất, tức là thuộc cấp trung học cơ sở. Trong khi đó, chuyên môn cấp tiểu học thì hiệu trưởng mới không thể nắm chắc bằng hiệu trưởng trường tiểu học trước sáp nhập. Đó là băn khoăn của một số lãnh đạo thuộc trường liên cấp sau sáp nhập.

Sau thời điểm ngày 1/7/2025, khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, các xã/phường mới thành lập trên cơ sở sáp nhập nhiều xã/phường thì xu thế sáp nhập trường học lại đặt ra. Nhưng ở những vùng thuận lợi, dân số đông và địa bàn hẹp thì thay vì sáp nhập thành trường liên cấp, ngành Giáo dục nghiêng về sáp nhập thành trường cùng cấp để tạo thuận lợi trong công tác quản lý, chỉ đạo.

Biến thách thức thành cơ hội

Cuộc sáp nhập, tinh gọn bộ máy giáo dục tất yếu sẽ hình thành những trường học quy mô lớn có thể cùng cấp hoặc liên cấp. Theo đồng chí Bạch Đăng Khoa, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Bắc Ninh, Sở khuyến khích các địa phương vùng thuận lợi đã sáp nhập trường liên cấp thì nhân cơ hội này có thể làm cuộc cải tổ tổng thể. Đó là tách các cấp học ra để sáp nhập thành trường cùng cấp quy mô lớn.

“Nếu như trước đây, một trường học dù quy mô nhỏ thì các môn vẫn phải đủ giáo viên dẫn đến không có thì thiếu, có thì thừa bởi rất ít tiết dạy. Khi sáp nhập sẽ giải quyết tốt khâu thiếu, thừa cục bộ giáo viên do hiệu trưởng toàn quyền điều động, nhiệm vụ mà trước đây phải do Chủ tịch UBND cấp huyện thực hiện”, đồng chí Bạch Đăng Khoa phân tích.

Sau thời điểm ngày 1/7/2025, khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, các xã/phường mới thành lập trên cơ sở sáp nhập nhiều xã/phường thì xu thế sáp nhập trường học lại đặt ra. Nhưng ở những vùng thuận lợi, dân số đông và địa bàn hẹp thì thay vì sáp nhập thành trường liên cấp, ngành Giáo dục nghiêng về sáp nhập thành trường cùng cấp để tạo thuận lợi trong công tác quản lý, chỉ đạo.

Nhận thấy đây là cơ hội tốt trong sắp xếp, tinh gọn đầu mối trường học, phường Mão Điền đã tiên phong thực hiện. Đồng chí Nguyễn Viết Huy, Phó Chủ tịch UBND phường cho biết: “Mão Điền có 9 trường trong đó có 1 trường liên cấp Tiểu học và Trung học cơ sở Nguyễn Quang Bật. Ngày 24/7, sau khi cân nhắc kỹ, Đảng ủy phường chốt phương án giảm từ 9 trường xuống còn 3 trường, mỗi cấp học 1 trường. Trong đó Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Nguyễn Quang Bật sẽ được tách ra để sáp nhập theo bậc học. Sau sáp nhập, đông nhất là Trường Tiểu học Mão Điền với hơn 2,8 nghìn học sinh của 6 điểm trường”.

Tuy nhiên, khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều xã nhất là khu vực miền núi địa bàn rộng, giao thông chia cắt thì việc sáp nhập cũng phải rất linh hoạt, tinh gọn nhưng không cơ học. “Nếu như các xã/phường vùng thuận lợi, tỉnh và ngành khuyến khích sáp nhập trường học cùng cấp quy mô lớn thì với các xã vùng cao, cự ly giữa các trường cùng cấp xa hàng chục km, tỉnh và ngành lại khuyến khích sáp nhập thành trường liên cấp tiểu học và trung học cơ sở, nhưng không sáp nhập trường mầm non với trường phổ thông”, đồng chí Bạch Đăng Khoa phân tích thêm.

Ngay cả địa bàn rất thuận lợi như phường Kinh Bắc và phường Võ Cường, Sở Giáo dục và Đào tạo cũng khuyến khích giữ lại 2 trường liên cấp là Tiểu học và Trung học cơ sở Trần Quốc Toản, Tiểu học và Trung học cơ sở Hoàng Hoa Thám. Lý do, ngay khi thành lập, 2 trường này đã được thiết kế theo mô hình trường liên cấp, có chung cơ sở vật chất và khu dành riêng cho từng cấp học. Hơn nữa, cả 2 trường sau một thời gian hoạt động đang khẳng định được vị thế là trường liên cấp trọng điểm chất lượng cao của tỉnh Bắc Ninh, nhằm tạo bước đột phá về giáo dục toàn diện và đáp ứng hạ tầng đô thị thông minh.

Trong 2 ngày 27 và 28/7, Sở Giáo dục và Đào tạo làm việc với lãnh đạo UBND 99 xã, phường về phương án sắp xếp, tổ chức lại đầu mối quản lý giáo dục trực thuộc trên địa bàn. Trước 15/8, Sở Nội vụ phải trình UBND tỉnh và Ban Thường vụ Tỉnh ủy phê duyệt phương án sắp xếp các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, giáo dục thường xuyên công lập trên địa bàn tỉnh. Các quyết định về sắp xếp, tổ chức lại đầu mối cơ sở giáo dục bảo đảm đúng quy định của pháp luật và phân cấp của UBND tỉnh. Thời gian hoàn thành trước ngày 30/8 năm nay.

Bài và ảnh: Thanh Tú