Sắp xếp trường học: Bài toán đội ngũ sau sáp nhập

Tiết học tại Trường Tiểu học Gia Quất (Hà Nội). Ảnh: NTCC.

Đây là cuộc tái cơ cấu lớn của ngành giáo dục, không chỉ nhằm tinh gọn bộ máy mà còn hướng tới nâng cao hiệu quả quản trị và bổ sung lực lượng giáo viên. Tuy nhiên, cùng với việc sáp nhập trường, nhiều địa phương cho rằng bài toán lớn nhất hiện nay là lựa chọn đội ngũ quản lý và bố trí cán bộ dôi dư.

Hiệu trưởng phải đáp ứng yêu cầu quản trị mới

Sau sáp nhập, nhiều trường sẽ có quy mô lớn hơn với nhiều điểm trường, phân hiệu hoặc mô hình liên cấp. Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn đối với người đứng đầu.

Bà Lê Thị Bích Liên - Giám đốc Sở GDĐT Lâm Đồng, cho biết hiệu trưởng không còn chỉ quản lý một cơ sở mà phải điều hành nhiều điểm trường, quản trị đội ngũ đông hơn và tổ chức hoạt động chuyên môn trên phạm vi rộng. Vì vậy, người được lựa chọn phải "đủ năng lực, đủ tâm, đủ tầm và đặc biệt là có kỹ năng quản trị".

Không chỉ Lâm Đồng, nhiều địa phương cũng đề nghị Bộ GDĐT sớm ban hành hướng dẫn và tổ chức bồi dưỡng kỹ năng quản trị cho đội ngũ hiệu trưởng để đáp ứng mô hình trường học mới.

Tại Ninh Bình, ông Nguyễn Tiến Dũng - Giám đốc Sở GDĐT, cho biết khi hai hoặc ba trường được hợp nhất, địa phương phải lựa chọn một hiệu trưởng đủ năng lực điều hành đơn vị có quy mô lớn hơn. Tuy nhiên, tiêu chuẩn của đội ngũ cán bộ quản lý hiện nay khá tương đồng nên việc lựa chọn không đơn giản. "Hiệu trưởng sau khi sáp nhập hai, ba trường phải ngang tầm với sứ mệnh mới", ông Dũng nhấn mạnh.

Theo ông Dũng, một khó khăn khác là việc bố trí những hiệu trưởng, hiệu phó không tiếp tục giữ chức vụ quản lý. Dù có thể phân công phụ trách điểm trường, làm tổ trưởng chuyên môn hoặc trở lại giảng dạy, song hiện vẫn thiếu hành lang pháp lý đủ rõ để triển khai đồng bộ. Vì vậy, địa phương kiến nghị Bộ GDĐT sớm ban hành tiêu chí lựa chọn hiệu trưởng và hướng dẫn thống nhất về phương án sắp xếp đội ngũ.

Trong khi đó, Hà Nội đã công bố 6 tiêu chí bổ nhiệm hiệu trưởng sau sắp xếp. Theo đó, người được lựa chọn phải có phẩm chất, uy tín, năng lực nổi trội; trình độ chuyên môn phù hợp; có thành tích quản lý, hoàn thành tốt nhiệm vụ trong ba năm liên tiếp và đáp ứng yêu cầu về độ tuổi, triển vọng phát triển.

Khoảng 11.000 cán bộ quản lý trở lại bục giảng

Cùng với việc tinh gọn đầu mối quản lý, khoảng 11.000 hiệu trưởng, hiệu phó sẽ trở lại làm giáo viên. Đây được xem là giải pháp góp phần khắc phục tình trạng thiếu giáo viên kéo dài nhiều năm, nhất là ở các môn học mới và khu vực khó khăn.

Thực tế nhiều năm qua cho thấy, trong khi nhiều địa phương thiếu giáo viên thì ở một số nơi bộ máy quản lý vẫn còn cồng kềnh do quy mô trường học nhỏ, số học sinh giảm nhưng số lượng cán bộ quản lý gần như không thay đổi. Việc điều chuyển một bộ phận cán bộ quản lý trở lại đứng lớp vì vậy được đánh giá là phù hợp với yêu cầu cơ cấu lại đội ngũ theo hướng giảm biên chế quản lý, tăng lực lượng trực tiếp giảng dạy.

Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra yêu cầu về đào tạo, bồi dưỡng. Nhiều cán bộ quản lý đã nhiều năm không trực tiếp giảng dạy, trong khi chương trình giáo dục phổ thông mới, phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá và ứng dụng công nghệ đã có nhiều thay đổi. Nếu không được cập nhật chuyên môn kịp thời, việc trở lại bục giảng sẽ gặp không ít khó khăn.

Không chỉ lựa chọn người đứng đầu, nhiều địa phương cho rằng mô hình quản trị cũng cần được điều chỉnh để phù hợp với các trường sau sáp nhập. Ông Nguyễn Việt Dũng - Giám đốc Sở GDĐT Quảng Ninh, cho biết địa phương đã hoàn thành việc giảm hơn 49% số trường. Tuy nhiên, định mức cán bộ quản lý hiện nay chưa phản ánh đúng yêu cầu của những đơn vị có nhiều điểm trường.

Ông Dũng dẫn ví dụ, sau khi hợp nhất 13 trung tâm giáo dục thường xuyên thành một đơn vị, toàn hệ thống chỉ còn một giám đốc và hai phó giám đốc, trong khi các cơ sở vẫn phân bố trên nhiều địa bàn, khiến công tác điều hành gặp nhiều áp lực.

Trong khi đó, các địa phương như Nghệ An, Lào Cai đề nghị quy định về quy mô trường học cần linh hoạt theo điều kiện thực tế. Với khu vực miền núi, nếu hợp nhất quá nhiều điểm trường sẽ khiến phạm vi quản lý quá rộng, ảnh hưởng đến hoạt động chuyên môn và công tác điều hành.

Theo Bộ GDĐT, việc sắp xếp mạng lưới trường học không nhằm cắt giảm nhân sự bằng mọi giá mà hướng tới xây dựng hệ thống tinh gọn, quản trị hiệu quả và nâng cao chất lượng giáo dục. Để đạt mục tiêu này, việc bổ nhiệm cán bộ quản lý phải dựa trên phẩm chất, năng lực, uy tín và kết quả công tác; đồng thời cần có phương án bảo đảm quyền lợi đối với cán bộ dôi dư và kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn cho những người trở lại giảng dạy.

Việc giảm đầu mối trường học sẽ chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng một mô hình quản trị phù hợp và đội ngũ được bố trí đúng năng lực. Khi đó, mục tiêu của cuộc sắp xếp không chỉ là tinh gọn tổ chức mà còn nâng cao chất lượng quản trị nhà trường và chất lượng giáo dục.

Thu Hương