Bài cuối: Gìn giữ hy vọng trong từng mẫu hài cốt

Bài 1: Hành trình tìm “tia hy vọng” dưới lòng đất

Nếu ở Nghĩa trang Liệt sĩ Lai Vung - Lấp Vò, hành trình tìm lại danh tính bắt đầu từ những nhát leng cẩn trọng dưới lòng đất, thì khi những bộ hài cốt được đưa lên khỏi phần mộ, một chặng đường mới cũng bắt đầu. Công việc ở hiện trường chỉ khép lại khi mỗi mẫu hài cốt được thu nhận, lấy mẫu, bảo quản, niêm phong và hoàn thiện hồ sơ theo đúng quy trình.

TỈ MỈ TỪNG CÔNG ĐOẠN

Từ những mảnh xương nhỏ, chiếc răng còn sót lại sau hơn nửa thế kỷ, cán bộ pháp y, quân y cùng lực lượng số hóa hồ sơ tiếp tục tỉ mỉ thực hiện từng công đoạn lấy mẫu, mã hóa thông tin và hoàn thiện hồ sơ khoa học.

Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Huỳnh Minh Tuấn thăm, động viên lực lượng làm nhiệm vụ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Châu Thành (tại đây các lực lượng làm nhiệm vụ đã khai quật 442 phần mộ liệt sĩ, trong đó có 327 phần mộ thu được mẫu ADN)

Những mẫu hài cốt này sau đó được chuyển đến cơ quan chuyên môn thực hiện giám định ADN và đối chiếu với mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ.

Trước khi được chuyển đến cơ quan chuyên môn để giám định ADN, mỗi mẫu hài cốt đều phải trải qua quy trình thu nhận, lấy mẫu, bảo quản và lập hồ sơ hết sức nghiêm ngặt.

Ngay sau khi phần mộ được khai quật, cán bộ chuyên môn đánh giá hiện trạng hài cốt, lựa chọn mẫu xương hoặc răng còn khả năng lưu giữ vật liệu di truyền tốt nhất.

Mỗi thao tác đều được thực hiện cẩn trọng, bởi điều họ gìn giữ không chỉ là một mẫu hài cốt, mà còn là cơ hội để khoa học có thể tìm lại tên cho một người lính đã hy sinh.

Ông Trịnh Thanh Bình, cán bộ Trung tâm Pháp y tỉnh Đồng Tháp cho biết, phần lớn hài cốt đã chịu tác động của khí hậu, độ ẩm và điều kiện thổ nhưỡng suốt nhiều thập kỷ nên việc thu nhận mẫu phục vụ giám định ADN gặp rất nhiều khó khăn.

“Có trường hợp chỉ còn một mảnh xương hoặc một chiếc răng đủ điều kiện phục vụ giám định ADN. Vì vậy, sau mỗi lần lấy mẫu, kỹ thuật viên đều phải thay găng tay, khử khuẩn dụng cụ và đối chiếu lại toàn bộ thông tin trước khi chuyển sang phần mộ tiếp theo”, ông Bình chia sẻ.

Với người ngoài, đó có thể chỉ là những thao tác kỹ thuật lặp đi lặp lại. Nhưng với những người trực tiếp làm nhiệm vụ, mỗi lần thay găng tay, niêm phong mẫu phẩm hay ghi chép hồ sơ đều là một bước để bảo vệ cơ hội xác định danh tính liệt sĩ ở giai đoạn giám định ADN sau này.

Phía sau sự tỉ mỉ ấy là niềm mong mỏi của biết bao gia đình đã chờ đợi hơn nửa thế kỷ.

Song song với việc lấy mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN, toàn bộ thông tin về phần mộ cũng được ghi chép cụ thể và số hóa. Từ vị trí phần mộ, tọa độ, hình ảnh hiện trường đến hiện vật liên quan đều được cập nhật, đối chiếu và lưu trữ kỹ lưỡng nhằm phục vụ quá trình xác minh sau này.

Thượng úy Nguyễn Thành Luân, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh cho biết, việc số hóa đòi hỏi độ chính xác gần như tuyệt đối.

“Chỉ cần sai lệch một thông tin nhỏ, việc đối chiếu sau này sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Một dữ liệu được ghi đúng hôm nay sẽ là căn cứ quan trọng để xác định danh tính liệt sĩ trong tương lai”.

Từ hiện trường khai quật, khu vực lấy mẫu và số hóa hồ sơ đến các phòng xét nghiệm của cơ quan chuyên môn, mỗi công đoạn đều được kết nối thành một quy trình thống nhất.

Đó là sự phối hợp giữa lực lượng khai quật mộ, lấy mẫu hài cốt liệt sĩ, số hóa thông tin và các đơn vị chuyên môn, với mục tiêu chung là giữ lại từng cơ hội nhỏ nhất để giải mã danh tính các liệt sĩ.

Kể từ khi “Chiến dịch 500 ngày đêm” được phát động, những tổ công tác gần như không có ngày nghỉ. Họ đi từ nghĩa trang này sang nghĩa trang khác, thu nhận mẫu hài cốt liệt sĩ tại các phần mộ chưa xác định danh tính, hoàn thiện hồ sơ và bàn giao cho cơ quan chuyên môn thực hiện giám định ADN.

Tính đến ngày 9/7, tỉnh Đồng Tháp đã khai quật 938 phần mộ liệt sĩ, thu nhận 711 mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN và bàn giao 376 mẫu cho cơ quan chuyên môn tiến hành xác định danh tính.

Đằng sau những con số ấy là hàng nghìn giờ lao động giữa nắng mưa, là hàng nghìn lần cúi xuống trước từng phần mộ bằng tất cả sự cẩn trọng và lòng thành kính.

Có những phần mộ vẫn còn lưu giữ được mẫu xương đủ điều kiện phục vụ giám định ADN, nhưng cũng có những phần mộ mà dấu vết thời gian đã gần như xóa nhòa mọi hy vọng.

Dù kết quả thế nào, những người làm nhiệm vụ vẫn lặng lẽ khép lại từng phần mộ và tiếp tục bước đến vị trí tiếp theo, bởi họ hiểu rằng phía trước vẫn còn rất nhiều người lính đang chờ được gọi tên.

“MỆNH LỆNH TỪ TRÁI TIM”

Theo thống kê, toàn tỉnh Đồng Tháp hiện có 31 nghĩa trang liệt sĩ, với hơn 35.200 phần mộ, trong đó còn hơn 11.800 phần mộ chưa xác định được thông tin.

Mỗi mẫu ADN được giải mã thành công là một người lính vô danh được gọi lại đúng tên mình.

Theo kế hoạch, giai đoạn từ năm 2026 đến ngày 27-7-2027, tỉnh phấn đấu hoàn thành việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ đối với toàn bộ số phần mộ chưa xác định được thông tin.

Giai đoạn từ tháng 7-2027 đến tháng 12-2030, tỉnh tiếp tục triển khai lấy mẫu, bàn giao mẫu đối với những phần mộ liệt sĩ thiếu thông tin và các mộ liệt sĩ đã có một số dữ liệu nhưng chưa xác định được danh tính sau khi áp dụng phương pháp thực chứng. Khối lượng công việc còn rất lớn, nhưng quyết tâm thì chưa bao giờ vơi đi.

Ông Huỳnh Minh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp, Trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh khẳng định, “Chiến dịch 500 ngày đêm” không đơn thuần là một nhiệm vụ chính trị mà còn là “mệnh lệnh từ trái tim”, thể hiện lòng biết ơn và trách nhiệm đối với các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc.

Tại Lễ truy điệu, an táng 68 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh trong các thời kỳ chiến tranh tại Campuchia và trong nước (tổ chức ngày 9-7, tại Nghĩa trang Liệt sĩ Tam Nông, xã Phú Thọ), Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhấn mạnh: “Đồng Tháp sẽ tiếp tục dốc sức thực hiện hiệu quả “Chiến dịch 500 ngày đêm”, đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, để các anh sớm trở về với tên tuổi, quê hương và vòng tay gia đình bằng tất cả trách nhiệm và nghĩa tình”.

Toàn bộ thông tin về phần mộ được ghi nhận và số hóa.

Đảng bộ, chính quyền, lực lượng vũ trang và Nhân dân tỉnh Đồng Tháp nguyện cùng cả nước thực hiện “Chiến dịch 500 ngày đêm” với quyết tâm cao nhất; tiếp tục đẩy mạnh công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ; chăm lo ngày càng tốt hơn đời sống người có công với cách mạng; giáo dục truyền thống yêu nước, lòng biết ơn và trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Lời khẳng định ấy cũng là quyết tâm của những người đang ngày ngày lặng lẽ làm việc từ hiện trường khai quật, khâu lấy mẫu, số hóa hồ sơ đến các đơn vị giám định ADN.

Mỗi người đảm nhận một công đoạn khác nhau, nhưng đều chung một mục tiêu: Để khoa học trở thành nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, nối người đã khuất với gia đình, quê hương. Chiến tranh đã lùi xa hơn nửa thế kỷ.

Thời gian có thể làm mờ những dòng chữ trên bia mộ, bào mòn những mảnh xương còn sót lại trong lòng đất, nhưng không thể làm phai nhạt khát vọng tìm lại danh tính cho những người đã hy sinh.

Mỗi mẫu hài cốt được giải mã ADN thành công không chỉ là kết quả của khoa học, mà còn là ngày một người lính được gọi lại đúng tên mình; là ngày một gia đình khép lại hành trình kiếm tìm kéo dài suốt nhiều thập kỷ; là lúc lời hứa tri ân của đất nước thêm một lần được thực hiện.

Phía trước vẫn còn hàng nghìn phần mộ chưa xác định được danh tính. Hành trình ấy chắc chắn sẽ còn nhiều gian nan. Từng mẫu hài cốt vẫn đang được nâng niu như một lời gửi gắm từ quá khứ, để từ đó mở ra cơ hội được giám định ADN và xác định danh tính.

Đó không chỉ là sự trở về của một người lính, mà còn là sự trở về của ký ức, của lòng biết ơn và của đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” được các thế hệ hôm nay gìn giữ và tiếp nối bằng trách nhiệm, bằng khoa học và bằng tất cả sự tri ân đối với những người đã hiến trọn tuổi xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc.

VIỆT TIẾN