Quy trình giải mã ADN từ những mảnh xương để tìm tên liệt sĩ

Trong khuôn khổ “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin”, cả nước phấn đấu hoàn thành lấy mẫu khoảng 230.000 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại các nghĩa trang từ ngày 15/3/2026 đến 27/7/2027.

Tại Trung tâm Giám định ADN, Viện Sinh học (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), mỗi mẫu hài cốt khi tiếp nhận được gắn mã định danh riêng, lưu hình ảnh hiện trạng và thông tin kỹ thuật để theo dõi xuyên suốt quá trình giám định.

Hàng nghìn mẫu hài cốt từ các nghĩa trang liệt sĩ trên cả nước đang được bảo quản tại Trung tâm Giám định ADN.

Cán bộ Trung tâm Giám định ADN kiểm tra hồ sơ, đối chiếu thông tin các mẫu hài cốt được lưu giữ tại trung tâm.

Các mẫu hài cốt được sắp xếp, quản lý theo từng mã định danh riêng, bảo đảm khả năng truy xuất trong suốt quá trình giám định.

Kỹ thuật viên kiểm tra thiết bị bảo quản mẫu ở nhiệt độ thấp -80 độ C, góp phần duy trì chất lượng vật liệu di truyền.

Trước tiên, kỹ thuật viên quan sát, đánh giá mức độ bảo tồn của xương, lựa chọn vị trí lấy mẫu phù hợp. Đất, cát và tạp chất bám trên bề mặt được loại bỏ bằng thiết bị chuyên dụng nhằm bảo vệ lượng ADN còn sót lại và hạn chế nguy cơ tạp nhiễm.

Sau khi làm sạch, mẫu được đưa vào phòng sạch, niêm kín trong ống chuyên dụng rồi nghiền thành bột mịn. Công đoạn này giúp tăng khả năng tiếp xúc giữa bột xương và dung dịch tách chiết, qua đó giải phóng tối đa vật liệu di truyền còn lại.

Mẫu xương được xử lý trong tủ hút chuyên dụng nhằm hạn chế nguy cơ tạp nhiễm ADN ngoại lai.

Kỹ thuật viên cẩn trọng mài, làm sạch bề mặt mảnh xương trước khi tiến hành tách chiết ADN.

Tình trạng bảo tồn của từng mảnh xương được đánh giá kỹ để lựa chọn vị trí lấy mẫu phù hợp.

Sau nhiều thập kỷ nằm dưới lòng đất, không ít mẫu xương đã bị phong hóa, phân hủy nghiêm trọng.

ADN thu hồi được tiếp tục đánh giá chất lượng, gắn chỉ thị phân tử, khuếch đại và tạo thư viện phục vụ giải trình tự gen thế hệ mới NGS-SNP. Công nghệ này có thể đọc đồng thời hàng nghìn điểm biến dị trên hệ gen nhân, mở rộng khả năng xác định quan hệ huyết thống theo cả dòng nội và dòng ngoại.

Từ hàng triệu đoạn ADN được giải trình tự, các nhà khoa học sử dụng phần mềm sinh học để nhận diện biến thể di truyền và đối chiếu với mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ. Một đợt giám định thông thường kéo dài khoảng 3-4 tuần; kết quả chỉ được công nhận khi đáp ứng đầy đủ các tiêu chí chuyên môn.

Mẫu hài cốt được niêm phong, ghi đầy đủ thông tin trước khi đưa vào các công đoạn xử lý chuyên sâu.

Kỹ thuật viên thao tác trong thiết bị cách ly, bảo đảm môi trường kiểm soát nghiêm ngặt khi xử lý mẫu.

Quy trình xử lý mẫu được thực hiện trong khu vực chuyên biệt nhằm giảm tối đa nguy cơ nhiễm chéo.

Mỗi công đoạn đều được kiểm soát chặt chẽ, từ cân mẫu, xử lý đến chuẩn bị tách chiết ADN.

Kỹ thuật viên chuẩn bị khay mẫu phục vụ công đoạn khuếch đại và tạo thư viện giải trình tự gen.

Mẫu ADN được đưa vào thiết bị chuyên dụng để thực hiện các bước phân tích trước khi giải trình tự.

Hệ thống giải trình tự gen thế hệ mới giúp đọc đồng thời hàng triệu đoạn ADN từ mẫu hài cốt.

Theo kế hoạch, Trung tâm sẽ giám định 6.623 mẫu trong hơn 10.000 mẫu hài cốt đang lưu giữ. Tuy nhiên, bên cạnh chất lượng mẫu, việc thiếu dữ liệu ADN của thân nhân vẫn là trở ngại lớn trong hành trình tìm lại tên cho những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Lê Phú/Báo Tin Tức và Dân tộc