Ba kịch bản cho xung đột tại Trung Đông và nguy cơ 'hiệu ứng domino'

Khói lửa bốc lên dữ dội sau vụ nổ do tên lửa phóng xuống thành phố Tel Aviv, Israel ngày 28/2/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo nhận định của Hội đồng Đại Tây Dương, các nhóm vũ trang thân Iran trong khu vực - bao gồm Hezbollah ở Liban, Houthi ở Yemen, các lực lượng dân quân Shiite tại Iraq và một số nhóm vũ trang ở Syria - có thể mở thêm nhiều mặt trận nhằm gây sức ép đối với Mỹ và Israel. Thực tế, Hezbollah đã gia tăng các cuộc tấn công ở miền Bắc Israel, trong khi lực lượng Houthi và các nhóm dân quân Shiite đang đe dọa các căn cứ của Mỹ cũng như các tuyến hàng hải huyết mạch.

Một điểm nóng chiến lược đặc biệt đáng lo ngại là eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và gần 20% khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới. Công ty nghiên cứu thị trường năng lượng Kpler cho biết lưu lượng tàu chở dầu qua eo biển Hormuz đã giảm tới 90% chỉ sau một tuần xung đột. Việc Iran tuyên bố phong tỏa hoàn toàn eo biển Hormuz, trong khi lực lượng Houthi cảnh báo nối lại các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền trên Biển Đỏ, đang khiến tuyến vận tải qua Biển Đỏ và kênh đào Suez - hai hành lang thương mại quan trọng của thế giới - đứng trước nguy cơ tê liệt.

Nhiều nhà phân tích cảnh báo về một “hiệu ứng domino” đối với chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông - khu vực cung cấp khoảng 30% sản lượng dầu toàn cầu - đang tạo ra cú sốc kép: giá năng lượng tăng mạnh và chi phí vận tải biển leo thang do các hãng tàu buộc phải thay đổi lộ trình, kéo theo tác động lan tỏa tới thương mại quốc tế.

Khói lửa bốc lên trong một vụ nổ sau đợt không kích nhằm vào Tehran, Iran ngày 6/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Trước những diễn biến phức tạp hiện nay, giới quan sát đưa ra ba kịch bản về tương lai của cuộc khủng hoảng.

Kịch bản thứ nhất là xung đột tiếp tục leo thang và có nguy cơ lan rộng ra toàn khu vực. Hai bên gia tăng các cuộc tấn công trả đũa lẫn nhau nhưng chưa triển khai lực lượng bộ binh quy mô lớn. Mỹ và Israel có thể đẩy mạnh không kích nhằm vào cơ sở hạ tầng quân sự, chương trình hạt nhân và hệ thống tên lửa của Iran, trong khi Iran cùng các lực lượng như Hezbollah và Houthi tiếp tục tấn công Israel và các căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông. Các cuộc tấn công nhằm vào mục tiêu ngoài căn cứ quân sự của Mỹ và cơ sở năng lượng của các nước Arab có thể thúc đẩy hình thành một liên minh quân sự rộng hơn đối đầu với Iran, gồm các quốc gia vùng Vịnh và Jordan, với sự hỗ trợ của Anh và Đức.

Kịch bản thứ hai là xung đột kéo dài ở cường độ cao, kết hợp với các biện pháp trả đũa của Iran, dẫn tới khủng hoảng năng lượng toàn cầu và gây tổn thất đáng kể cho chính Mỹ và các đồng minh. Trong trường hợp này, Washington có thể phải điều chuyển thêm khí tài quân sự, đặc biệt là các hệ thống phòng thủ, từ những khu vực chiến lược khác tới Trung Đông, trong đó Đông Bắc Á là một trong những địa bàn được cân nhắc.

Kịch bản thứ ba mang tính tích cực hơn, khi các bên tiếp tục các cuộc trả đũa hạn chế nhưng dần hạ nhiệt căng thẳng thông qua trung gian như Oman hoặc Qatar. Khả năng đối thoại và giảm leo thang vẫn tồn tại, và không loại trừ khả năng Mỹ sẽ thúc đẩy đàm phán với Iran sau khi đạt được một số mục tiêu chiến lược.

Khi các đòn đáp trả tiếp tục chồng chất, Trung Đông đang tiến gần hơn tới ranh giới mong manh giữa răn đe và chiến tranh khu vực - một ranh giới mà chỉ một tính toán sai lầm cũng có thể làm thay đổi cục diện toàn khu vực.

Thanh Bình - Nguyễn Trường - Nguyễn Hằng - Phương Thịnh (TTXVN)