Ðánh thức di sản - Bài 2: Khai mở và lan tỏa giá trị

Tăng tính trải nghiệm với công nghệ số

Những năm qua, nhiều di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn tỉnh được đầu tư tôn tạo, nâng cấp, song theo ông Lý Vỹ Triều Dương, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH,TT&DL), không ít di tích vẫn chưa phát huy hết tiềm năng.

Nguyên nhân xuất phát từ nhiều yếu tố như: nội dung trưng bày đơn điệu, nguồn nhân lực phục vụ tại di tích còn hạn chế, nhiều di tích tồn tại độc lập, chưa trở thành điểm đến trong các tour, tuyến; một số nằm ở vị trí điều kiện giao thông chưa thuận lợi, ảnh hưởng đến khả năng thu hút khách... Ðể khắc phục những hạn chế này, ngành VH,TT&DL tỉnh đang định hướng triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.

Trọng tâm là đổi mới nội dung trưng bày theo hướng hiện đại, sáng tạo, ứng dụng công nghệ số nhằm tăng tính trải nghiệm. Ðồng thời, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là đội ngũ thuyết minh viên, quản lý di tích. Ðội ngũ thuyết minh viên không chỉ cần kiến thức mà còn phải có kỹ năng kể chuyện, khả năng tương tác và truyền cảm hứng. Một câu chuyện lịch sử nếu được kể bằng cảm xúc và sự sáng tạo sẽ dễ dàng chạm đến trái tim du khách hơn bất kỳ hiện vật nào.

Để khai mở trọn vẹn tiềm năng các di tích, Cà Mau cần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, nhất là đội ngũ thuyết minh viên tại các di tích.

Cùng với đó, công tác truyền thông, quảng bá trên môi trường số sẽ được tăng cường. Trong thời đại mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, một video ngắn hay câu chuyện hấp dẫn có thể lan tỏa mạnh mẽ, đưa hình ảnh di sản Cà Mau đến gần hơn với du khách trong và ngoài nước.

Ngành VH,TT&DL sẽ đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút doanh nghiệp tham gia khai thác, phát huy giá trị di tích theo đúng quy định của pháp luật; tăng cường kết nối di tích với các chương trình du lịch của doanh nghiệp lữ hành...

“Những giải pháp này bám sát tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW năm 2026 về phát triển văn hóa Việt Nam, cũng như định hướng phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn”, ông Lý Vỹ Triều Dương khẳng định.

Ðể du khách sống cùng lịch sử

Bên cạnh các giải pháp trên, để khai thác hiệu quả tiềm năng các di tích, tỉnh cần tập trung xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa mang tính đặc thù, trong đó mỗi di tích phải được “kể câu chuyện riêng”, biến các giá trị lịch sử thành trải nghiệm có chiều sâu, phù hợp với công chúng hiện đại. Việc “trẻ hóa” di sản thông qua ngôn ngữ sáng tạo, ứng dụng công nghệ sẽ góp phần tạo ra các sản phẩm du lịch mới mẻ, thay vì chỉ dừng lại ở tham quan tĩnh như cách làm truyền thống.

Du khách không chỉ nghe kể về lịch sử mà còn cần được “sống cùng lịch sử”, tham gia các hoạt động tái hiện, trải nghiệm đời sống của người xưa, cảm nhận rõ hơn về bối cảnh và giá trị của từng sự kiện.

Ông Lý Vỹ Triều Dương, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Cà Mau

Việc gắn di tích với con người, bản sắc địa phương và các thương hiệu đặc trưng của Cà Mau như: văn hóa sông nước, hệ sinh thái rừng ngập mặn và tinh thần kiên cường, sự hào sảng, mến khách của con người vùng cực Nam cũng là yếu tố then chốt. Những câu chuyện về nhân vật lịch sử, về đời sống người dân, về phong tục tập quán sẽ giúp di tích trở nên gần gũi, chân thực hơn. Ðây chính là “linh hồn” tạo nên sức hút bền vững.

Hoạt động tham quan, học tập tại Khu Căn cứ Tỉnh ủy Xẻo Ðước (xã Phú Mỹ) góp phần giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, thông qua hướng dẫn của Bảo tàng tỉnh Cà Mau.

Ngoài ra, cần phát huy vai trò của cộng đồng và nghệ nhân địa phương. Họ không chỉ là người gìn giữ di sản mà còn là “người kể chuyện” chân thực nhất. Khi cộng đồng tham gia vào hoạt động du lịch, di sản sẽ không còn xa lạ mà trở thành một phần của đời sống.

Một trong những giải pháp quan trọng là tăng cường liên kết, cả nội tỉnh và liên vùng. Các di tích cần được kết nối với nhau, đồng thời gắn với các điểm đến sinh thái như: rừng ngập mặn, biển đảo, vườn quốc gia hay làng nghề truyền thống... Việc hình thành các tuyến tham quan liên hoàn như thế sẽ tạo ra chuỗi trải nghiệm đa dạng, giúp du khách có cái nhìn toàn diện hơn về Cà Mau. Hành trình có thể bắt đầu từ việc tham quan di tích lịch sử, tiếp nối bằng khám phá thiên nhiên và kết thúc bằng trải nghiệm văn hóa địa phương. Sự kết hợp này không chỉ tăng sức hấp dẫn mà còn kéo dài thời gian lưu trú của du khách.

Phải hành động nhanh, quyết liệt hơn

Không chỉ mang giá trị lịch sử và văn hóa, di sản còn là nguồn lực quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội. Khi được khai thác hiệu quả, các di tích sẽ trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập và nâng cao đời sống người dân.

Ðịnh hướng của tỉnh là xây dựng thương hiệu du lịch Cà Mau với hình ảnh điểm đến văn hóa - sinh thái đặc trưng của vùng đất cực Nam. Trong đó, di sản lịch sử, văn hóa sẽ đóng vai trò nền tảng, tạo chiều sâu và bản sắc riêng.

Di tích khảo cổ Vĩnh Hưng (xã Châu Thới) được xếp hạng Di tích Lịch sử - văn hóa cấp quốc gia năm 1992 - một trong những di tích được công nhận sớm nhất của tỉnh. Ảnh: HỮU THỌ

Chia sẻ từ ông Ðỗ Văn Nghiệp, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Lịch sử của Bảo tàng tỉnh, cho thấy góc nhìn đầy tâm huyết: “Ðiều quan trọng là các cấp lãnh đạo và người dân ngày càng thấu hiểu sâu sắc hơn sức mạnh của quá khứ. Quá khứ không chỉ là ký ức, mà còn là nền tảng để xây dựng tương lai. Những di tích được tôn tạo, nâng cấp là niềm tự hào, đồng thời là minh chứng cho sự tiếp nối giữa các thế hệ”.

Tuy nhiên, ông Ðỗ Văn Nghiệp cũng trăn trở khi nhận thấy thời gian không chờ đợi và trách nhiệm bảo tồn, phát huy di sản vẫn còn nhiều thách thức. Ðiều này đặt ra yêu cầu phải hành động nhanh hơn, quyết liệt hơn. Việc “đánh thức di sản” không thể chỉ dừng lại ở khẩu hiệu mà cần được cụ thể hóa bằng những chương trình, dự án và hành động thiết thực.

Ðánh thức di sản Cà Mau là hành trình dài, đòi hỏi sự chung tay của nhiều bên: Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và cộng đồng. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò định hướng, doanh nghiệp đầu tư khai thác, nhà khoa học làm rõ giá trị ẩn chứa trong di tích, còn cộng đồng là chủ thể gìn giữ và lan tỏa giá trị di sản. Mỗi bên đều có vai trò riêng nhưng cùng hướng đến mục tiêu chung là biến di sản thành nguồn lực phát triển.

Trong bối cảnh du lịch ngày càng cạnh tranh, việc tạo ra sự khác biệt là yếu tố sống còn. Di sản, với chiều sâu lịch sử và bản sắc văn hóa chính là lợi thế mà không nơi nào có thể sao chép. Khi những câu chuyện lịch sử được kể lại bằng ngôn ngữ của thời đại, khi di tích trở thành không gian trải nghiệm sống động và khi cộng đồng trở thành chủ thể của quá trình phát triển, đó chính là lúc di sản thực sự “thức giấc”. Khi ấy, Cà Mau sẽ là nơi du khách tìm thấy những giá trị sâu sắc của lịch sử, văn hóa và con người, hiểu hơn về hiện tại và tin tưởng vào tương lai./.

Hoàng Vũ

Bài cuối: Ðổi mới cách tiếp cận và tư duy khai thác