AI không phải là tương lai – AI giúp chúng ta tạo ra tương lai

Trao đổi với VnEconomy về Báo cáo Work Trend Index 2026 (WTI), ông Dhanawat Suthumpun, Giám đốc Điều hành Microsoft Thái Lan và các thị trường mới nổi, cho biết người lao động Việt Nam đang ứng dụng AI nhanh hơn chính các tổ chức mà họ đang làm việc. Đây là điều mà chúng tôi gọi là “nghịch lý chuyển đổi”.

Người lao động Việt Nam đang ứng dụng AI nhanh hơn chính các tổ chức mà họ đang làm việc. Ảnh: Minh họa.

Báo cáo Work Trend Index 2026 cho thấy AI đang bước sang một giai đoạn phát triển mới. Và cái mới này có làm thay đổi mối quan hệ giữa AI và con người không, thưa ông?

Chúng ta đang đứng trước một thời điểm rất quan trọng, khi AI đang mở ra những năng lực mới cho con người, cho doanh nghiệp và cho cả nền kinh tế. Tuy nhiên, AI sẽ không thay thế con người mà sẽ khiến chúng ta trở nên “người hơn”.

Lý do là AI ngày càng có thể đảm nhận nhiều tác vụ hơn, từ tìm kiếm thông tin, phân tích dữ liệu, hỗ trợ suy luận cho đến thực hiện một số quy trình công việc. Điều đó giúp con người có thêm thời gian để tập trung vào những kỹ năng và giá trị mà chỉ con người mới có thể tạo ra, như tư duy, sáng tạo, khả năng phán đoán và ra quyết định.

Nếu nhìn lại quá trình phát triển của AI, chúng ta có thể thấy một sự chuyển dịch rất rõ. Ban đầu AI đóng vai trò như một trợ lý cung cấp tri thức. Sau đó AI có thể thực hiện một số nhiệm vụ được giao.

Tiếp theo là khả năng suy luận sâu hơn để trở thành một Agent (tác nhân) cùng làm việc với con người. Và hiện nay AI đang tiến tới giai đoạn Autopilot (tự động), khi có thể tự hiểu mục tiêu, tự xác định các bước cần làm để hoàn thành công việc.

Ông Dhanawat Suthumpun, Giám đốc Điều hành Microsoft Thái Lan và các thị trường mới nổi trả lời phỏng vấn của VnEconomy.

Sự phát triển đó không chỉ làm thay đổi cách mỗi cá nhân làm việc mà còn mở ra cơ hội để các tổ chức thiết kế lại quy trình vận hành, nâng cao trải nghiệm của người lao động, cá nhân hóa trải nghiệm khách hàng, thậm chí xây dựng những mô hình kinh doanh hoàn toàn mới.

Tuy nhiên, có một nguyên tắc rất quan trọng, dù AI có thể thực hiện nhiều công việc, nhưng quyết định cuối cùng vẫn thuộc về con người. Chủ nhân của kết quả đầu ra sẽ mãi là con người, không phải AI, mối quan hệ này không thay đổi.

Thưa ông, qua báo cáo cho thấy Việt Nam là một trong những quốc gia có tốc độ ứng dụng AI nhanh, nhưng cũng xuất hiện việc “người lao động chuyển đổi dùng AI nhanh hơn lãnh đạo”. Ông đánh giá hiện tượng này như thế nào và nó liên quan gì đến vị thế của Việt Nam khi dùng AI?

Theo báo cáo của chúng tôi về mức độ lan tỏa AI trên toàn cầu, tỷ lệ ứng dụng AI của Việt Nam quý 1 năm 2026 đạt 26,5%, cao hơn đáng kể mức trung bình thế giới là 17,8%. Điều đó cho thấy tốc độ tiếp cận AI của Việt Nam đang nhanh hơn mức trung bình toàn cầu.

Tuy nhiên, con số này cũng có nghĩa vẫn còn khoảng 73,5% dư địa để chúng ta tiếp tục mở rộng việc ứng dụng AI. Phần lớn lực lượng này là những người làm việc trong các lĩnh vực như sản xuất nông nghiệp, nhà máy, và một số ngành nghề khác. Đây là những đối tượng cần được hỗ trợ nhiều hơn trong quá trình chuyển đổi.

82% người lao động Việt Nam lo ngại mình sẽ bị tụt hậu nếu không nhanh chóng ứng dụng AI.

Ở góc độ người lao động tri thức, Việt Nam cũng ghi nhận kết quả rất đáng chú ý. Theo báo cáo Chỉ số Xu hướng Công việc 2026 của chúng tôi, có tới 39% người lao động được xếp vào nhóm “Nhân sự tiên phong” về AI – cao nhất ASEAN. Đồng thời, 83% cho biết AI giúp họ thực hiện những công việc mà chỉ một năm trước đây họ chưa thể làm được.

Điều đặc biệt là người lao động Việt Nam không sử dụng AI một cách thụ động khi có tới 62% cho biết trước khi bắt đầu công việc, họ sẽ cân nhắc phần việc nào giao cho AI và phần việc nào con người cần trực tiếp thực hiện. Thậm chí 57% còn chủ động giữ lại một số công việc để tự làm nhằm duy trì và rèn luyện kỹ năng của chính mình.

Tuy nhiên, có tới 82% người lao động Việt Nam lo ngại mình sẽ bị tụt hậu nếu không nhanh chóng ứng dụng AI, trong khi chỉ khoảng 48% người dùng AI cho biết lãnh đạo của họ có định hướng rõ ràng và nhất quán về AI. Điều đó cho thấy người lao động đang chuyển đổi nhanh hơn chính các tổ chức mà họ đang làm việc. Đây là điều mà chúng tôi gọi là “nghịch lý chuyển đổi”.

Và đây chính là cơ hội rất lớn cho Việt Nam nếu các nhà lãnh đạo có thể tận dụng tinh thần sẵn sàng thay đổi của người lao động để thúc đẩy quá trình chuyển đổi AI trong doanh nghiệp.

Theo ông, với “nghịch lý chuyển đổi” đó thì đâu là yếu tố quyết định để doanh nghiệp chuyển đổi thành công trong kỷ nguyên AI?

AI không phải một dự án công nghệ đơn thuần mà nó là cả một hành trình chuyển đổi của một tổ chức. Muốn chuyển đổi thành công, vai trò của người lãnh đạo là rất quan trọng. Người lãnh đạo cần xác định rõ doanh nghiệp muốn đạt điều gì thông qua AI, từ đó thiết kế lại quy trình vận hành, mục tiêu và cách thức làm việc của tổ chức.

Chúng tôi cho rằng thành công của AI không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà cần có sự kết hợp của bốn yếu tố: thứ nhất, người lao động cần tái cấu trúc công việc của mình với AI; thứ hai, lãnh đạo phải biết thiết kế lại quy trình; thứ ba, bộ phận CNTT cần xây dựng lại hạ tầng và quản trị dữ liệu; và thứ tư, bộ phận an ninh mạng phải bảo đảm được sự an toàn của toàn bộ hệ thống.

39% người lao động Việt Nam được xếp vào nhóm “Nhân sự tiên phong” về AI – cao nhất ASEAN.

Bên cạnh đó, văn hóa doanh nghiệp đóng vai trò đặc biệt quan trọng. Doanh nghiệp cần xây dựng một môi trường khuyến khích sự học hỏi, sẵn sàng thử nghiệm, chấp nhận đổi mới và tạo ra những không gian thử nghiệm có kiểm soát để nhân viên phát huy sáng tạo.

Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, họ hoàn toàn có thể bắt đầu từ quy mô nhỏ, triển khai cho một vài người dùng trước rồi mở rộng dần. Quan trọng hơn là lựa chọn những nền tảng AI có khả năng quản trị và bảo vệ dữ liệu thay vì sử dụng các công cụ miễn phí có nguy cơ làm rò rỉ thông tin.

Trong kỷ nguyên AI, dữ liệu sẽ trở thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Hai doanh nghiệp có thể cùng sử dụng một công cụ AI, nhưng sự khác biệt sẽ nằm ở dữ liệu, tri thức và kinh nghiệm mà họ đưa vào hệ thống AI của mình. Vì vậy, bảo mật dữ liệu và quản trị AI phải được xem là ưu tiên hàng đầu.

Nếu gửi một lời nhắn nhủ tới người lao động Việt Nam trong những năm tới, thì điều đó là gì, thưa ông?

Khi AI ngày càng được tích hợp sâu vào môi trường làm việc, bản chất mỗi vị trí công việc cũng sẽ thay đổi. Điều quan trọng không phải là cố gắng trở nên thông minh hơn AI, mà là biết cách làm việc cùng AI. Người lao động cần xác định rõ đâu là những công việc nên giao cho AI, đâu là những công việc AI chỉ có thể hỗ trợ một phần và đâu là những quyết định con người phải trực tiếp đảm nhận.

Trong tương lai, kỹ năng sử dụng AI sẽ trở thành một năng lực nền tảng đối với hầu hết các vị trí việc làm. Đồng thời, các kỹ năng liên quan đến dữ liệu, quản trị AI, bảo mật và tư duy đổi mới cũng sẽ ngày càng quan trọng. Ngày nay, việc học công nghệ đã dễ dàng hơn rất nhiều nhờ AI nên điều quan trọng nhất bây giờ là tư duy cởi mở, sẵn sàng học hỏi và dám thử nghiệm những cách làm mới.

Sự khác biệt sẽ đến từ tốc độ đổi mới, khả năng sáng tạo và cách mỗi tổ chức biết kết hợp năng lực của con người với sức mạnh của AI. AI không phải là tương lai. Chính AI sẽ giúp chúng ta tạo ra tương lai.

Lý Hà thực hiện