Người lao động sợ tụt hậu nếu không ứng dụng AI

Ngày 24/6, Microsoft Việt Nam công bố Báo cáo Chỉ số Xu hướng Công việc 2026 (Work Trend Index 2026) dựa trên việc phân tích hàng nghìn tỷ tín hiệu năng suất ẩn danh từ Microsoft 365 cùng khảo sát 2.000 lao động tri thức tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu cho thấy người lao động Việt Nam đang tiến nhanh hơn chính các tổ chức của mình trong hành trình ứng dụng AI. Họ đã chủ động tận dụng AI để thực hiện những công việc có giá trị và tác động lớn hơn, trong khi không phải tổ chức nào cũng sẵn sàng để khai thác hết tiềm năng này.

AI nâng cao giới hạn năng lực cho người lao động

Người lao động Việt Nam ngày càng chủ động trong quá trình sử dụng AI khi kết hợp kinh nghiệm, chuyên môn và khả năng đánh giá của bản thân để nâng cao hiệu quả công việc. Điều này cho thấy AI không thay thế con người mà đang góp phần định hình lại cách con người suy nghĩ và đưa ra quyết định. Thực tế, có tới 89% người dùng AI tại Việt Nam (mức trung bình toàn cầu là 86%) cho biết họ xem kết quả do AI tạo ra là nền tảng để suy nghĩ sâu hơn, thay vì là câu trả lời cuối cùng. Đồng thời, họ vẫn giữ vai trò chủ động trong đánh giá, phân tích và chịu trách nhiệm đối với các quyết định của mình.

Xu hướng này được phản ánh rõ nét trong cách người lao động làm việc hàng ngày. Dẫn đầu ASEAN, Việt Nam hiện có 39% lực lượng lao động thuộc nhóm Nhân sự Tiên phong về AI (Frontier Professionals) – những người sử dụng AI thành thạo nhất theo nghiên cứu. Tỷ lệ này vượt xa mức trung bình toàn cầu chỉ 16%.

Ông Dhanawat Suthumpun, Giám đốc Điều hành Microsoft Thái Lan và các Thị trường mới nổi, bao gồm Việt Nam chia sẻ với báo giới tại Hà Nội.

Năng lực này đang được chuyển hóa thành những kết quả rõ rệt trong thực tế. Có tới 76% người dùng AI tại Việt Nam cho biết họ đang tạo ra những sản phẩm, kết quả công việc mà một năm trước đây họ chưa thể thực hiện được, cao hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu là 58%. Đối với nhóm Nhân sự Tiên phong về AI (Frontier Professionals), tỷ lệ này còn tăng lên 83%, vượt mức trung bình toàn cầu là 80%.

Quan trọng hơn cả, những Nhân sự Tiên phong về AI tại Việt Nam không phó mặc tư duy và khả năng ra quyết định của mình cho AI. So với nhóm người dùng AI còn lại, nhóm Nhân sự Tiên phong về AI có xu hướng chủ động hơn trong việc thực hiện một số công việc mà không sử dụng AI nhằm rèn luyện và nâng cao kỹ năng chuyên môn (57% so với 41%).

Nhiệm vụ của người lãnh đạo là tái cấu trúc cách thức vận hành công việc

Trong khi người lao động đang nâng cao năng lực ứng dụng AI với tốc độ đáng kinh ngạc, nghiên cứu trên toàn cầu cho thấy hệ thống tổ chức và mô hình lãnh đạo lại đang gặp khó khăn trong việc bắt kịp sự thay đổi này. Trên phạm vi toàn cầu, chỉ 19% tổ chức được xếp vào nhóm Tổ chức Tiên phong về AI (Frontier Organizations) – những tổ chức vừa sở hữu lực lượng lao động có năng lực AI vượt trội, vừa có mức độ sẵn sàng cao trong việc khai thác hiệu quả AI. Phần lớn các tổ chức còn lại vẫn đang ở giai đoạn chuyển đổi (Emergent), nơi việc ứng dụng AI đã bắt đầu diễn ra nhưng năng lực của nhân viên, sự đồng thuận trong đội ngũ lãnh đạo và các khuôn khổ vận hành cần thiết vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Tuy nhiên, bức tranh tại Việt Nam lại cho thấy nhiều tín hiệu tích cực hơn. Theo nghiên cứu, 48% người dùng AI tại Việt Nam cho biết đội ngũ lãnh đạo trong tổ chức của họ có định hướng rõ ràng và nhất quán đối với AI, gần gấp đôi mức trung bình toàn cầu là 26%. Bên cạnh đó, 32% người được khảo sát cho biết họ được ghi nhận hoặc khen thưởng khi thử nghiệm những phương thức làm việc mới với sự hỗ trợ của AI, ngay cả khi các nỗ lực đó chưa mang lại kết quả tức thì. Tỷ lệ này cao hơn đáng kể so với mức trung bình toàn cầu là 13%.

Tuy nhiên, đằng sau những tín hiệu tích cực đó là áp lực thích ứng ngày càng lớn. Hơn bốn trong năm người dùng AI tại Việt Nam được hỏi (82% so với 65% trên toàn cầu) cho biết họ lo ngại bị tụt lại phía sau nếu không nhanh chóng thích nghi và ứng dụng AI vào công việc.

Thực trạng này dẫn tới “Nghịch lý Chuyển đổi” (Transformation Paradox): người lao động cảm thấy áp lực phải nhanh chóng thích nghi với AI để duy trì năng lực cạnh tranh, trong khi các yếu tố xung quanh như hệ thống đánh giá, cơ chế khuyến khích, chuẩn mực vận hành và quy trình tổ chức vẫn chưa bắt kịp sự thay đổi đó.

Ông Dhanawat Suthumpun, Giám đốc Điều hành Microsoft Thái Lan và các Thị trường mới nổi, bao gồm Việt Nam, chia sẻ: “Tốc độ ứng dụng AI tại Việt Nam đang phản ánh tiềm năng to lớn của lực lượng lao động và nền kinh tế trong việc nắm bắt những cơ hội mới từ công nghệ. Tuy nhiên, công nghệ không thể tự tạo ra sự chuyển đổi. Khi người lao động ngày càng thành thạo và chủ động khai thác các năng lực mới do AI mang lại, các nhà lãnh đạo cần đảm bảo rằng hệ thống vận hành và cách thức quản trị cũng được đổi mới tương ứng để theo kịp tốc độ thay đổi đó. Những tổ chức dẫn đầu trong kỷ nguyên AI sẽ là những tổ chức biết tận dụng AI để tái định hình cách thức vận hành công việc, mở ra các mô hình năng suất mới và tạo ra nhiều giá trị hơn cho cả nhân viên và khách hàng”.

Mọi tổ chức đều cần trở thành một hệ thống học hỏi liên tục

Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất của báo cáo Chỉ số Xu hướng Công việc 2026 là các yếu tố thuộc về tổ chức có tác động lớn hơn nhiều so với hành vi của từng cá nhân trong việc tạo ra giá trị từ AI. Văn hóa doanh nghiệp, sự hỗ trợ từ cấp quản lý và các chính sách phát triển nhân tài đóng góp vào hiệu quả ứng dụng AI nhiều hơn gấp hai lần so với tư duy hay mức độ sử dụng AI của mỗi cá nhân.

Các Doanh nghiệp Tiên phong (Frontier Firms) đang chuyển từ giai đoạn đơn thuần ứng dụng AI sang hấp thụ AI một cách toàn diện vào tổ chức. Họ hiện thực hóa điều đó bằng cách tái cấu trúc quy trình làm việc, chuyển những kết quả do AI tạo ra thành các hiểu biết có giá trị và tích hợp chính những hiểu biết đó vào hoạt động hằng ngày của tổ chức. Theo thời gian, những kinh nghiệm, quy trình và tiêu chuẩn này trở thành Nguồn Tri thức riêng (Owned Intelligence) của doanh nghiệp, tạo nên lợi thế cạnh tranh khó có thể sao chép.

Khi AI đang dần trở thành công cụ thực thi công việc, lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về những tổ chức biết tái thiết kế cách thức công việc được vận hành và trao quyền cho nhân viên học hỏi, thích nghi và dẫn dắt sự thay đổi cùng AI. Để hiện thực hóa điều đó, doanh nghiệp cần xây dựng môi trường làm việc nơi con người và AI có thể phối hợp hiệu quả, được hỗ trợ bởi dữ liệu kết nối xuyên suốt và các cơ chế quản trị rõ ràng.

Theo ông Dhanawat Suthumpun, Microsoft đang hiện thực hóa tầm nhìn về tương lai của công việc thông qua Microsoft 365 Copilot, trong đó có Copilot Cowork – giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng việc ứng dụng AI từ cấp độ cá nhân sang quy mô tổ chức – với các tính năng:

Copilot Cowork hiện đã chính thức được triển khai trên toàn cầu và đang được ứng dụng bởi hơn một nửa các doanh nghiệp thuộc nhóm Fortune 500.

Hỗ trợ đa mô hình: Khách hàng có thể chạy Cowork trên Anthropic Opus 4.8 và Sonnet 4.6. với GPT 5.5 có sẵn trong Frontier và mô hình Cowork 1 được Microsoft tối ưu hóa sẽ sớm ra mắt.

Mô hình tính phí theo mức sử dụng: Cowork yêu cầu giấy phép Microsoft 365 Copilot và được tính phí thông qua Copilot Credits dựa trên mức độ sử dụng mô hình, truy xuất ngữ cảnh, số lần gọi công cụ và thời gian xử lý.

Nguyên Đức