AI có thể làm thay đổi cục diện World Cup?

Quả bóng chính thức của World Cup 2026 có khả năng ghi nhận lượng dữ liệu lớn. Ảnh: Reuters.

Tại World Cup năm nay, Lenovo mang đến một trợ lý AI chuyên dụng cho các đội bóng tranh tài. Đây là nỗ lực của FIFA nhằm tạo ra một sân chơi công bằng hơn. Liệu điều đó có đủ để đạt được mục tiêu hay không lại là một vấn đề khác.

World Cup trong thời đại AI

World Cup 2026 lập kỷ lục với lượng dữ liệu khổng lồ. FIFA sẽ theo dõi khoảng 150 triệu điểm dữ liệu trong mỗi trận đấu. Chỉ tính riêng bên trong quả bóng, hệ thống cảm biến giám sát IMU (bộ đo lường quán tính) ghi lại 500 dữ liệu phép đo mỗi giây theo thời gian thực.

“Điều đặc biệt ở bóng đá là số lượng kịch bản có thể xảy ra trong một trận đấu còn nhiều hơn cả số lượng nguyên tử trong vũ trụ”, Patrick Lucey, nhà khoa học trưởng tại Stats Perform, công ty dữ liệu và trí tuệ nhân tạo có nền tảng cho hầu hết hệ sinh thái bóng đá toàn cầu, cho biết.

Hàng trăm triệu điểm dữ liệu được ghi nhận trong mỗi trận bóng đá. Ảnh: Fullstack.

Số liệu thống kê của Stats Perform được sử dụng trong nhiều lĩnh vực liên quan đến bóng đá, từ hỗ trợ tuyển chọn cầu thủ và định giá khoản phí chuyển nhượng hàng triệu USD, đến việc giúp ban huấn luyện lựa chọn chiến thuật, đội hình, thiết kế các bài tập đá phạt góc và đá phạt trực tiếp.

World Cup lần này diễn ra đúng vào thời điểm bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI). Công nghệ vượt trội này cho phép thu thập dữ liệu từ các trận đấu trên toàn cầu với tốc độ chưa từng có. Thành viên trong các đội tuyển nỗ lực vượt qua mọi rào cản để xử lý dữ liệu đó với tốc độ chưa từng thấy.

“Dữ liệu rất chi tiết, tương tác đa chiều và mang tính đối kháng. Những gì chúng tôi làm trong thể thao rất giống xe tự hành về việc dự đoán lộ trình”, Lucey nói. Chỉ tính riêng 10 cầu thủ trên sân, không bao gồm thủ môn, có đến 10! (hơn 3,6 triệu) cách sắp xếp đội hình.

AI trong đời sống bóng đá

Ngay cả những quốc gia nhỏ cũng tìm ra những cách sáng tạo để tận dụng công nghệ. Curacao, một hòn đảo thuộc vùng biển Caribe với dân số khoảng 159.000 người, trở thành quốc gia nhỏ nhất đủ điều kiện tham dự World Cup sau khi sử dụng dữ liệu và công nghệ để theo dõi các tài năng gốc Curacao thi đấu ở nước ngoài.

“Chỉ có một cầu thủ trong số 26 cầu thủ của đội Curacao thực sự sinh ra trên đảo. Những người còn lại đều sinh ra ở Hà Lan”, Alex Stewart, CEO công ty tư vấn thể thao dựa trên dữ liệu Analytics FC, cho biết.

Một ứng dụng ngày càng phổ biến của AI là hỗ trợ công tác huấn luyện. Các công cụ có thể phân tích nhóm phương án khả thi và xác định những chiến lược gia có thế mạnh chiến thuật phù hợp nhất. Các đội cũng có thể sử dụng AI để giúp lập ra đội hình trước một giải đấu, dựa trên các đối thủ ở vòng bảng.

Đội tuyển Anh dùng AI để phân tích các quả phạt đền. Công việc trước đây mất đến 5 ngày để phân tích từng cầu thủ đá phạt đền của đối phương, giờ có thể được thực hiện chỉ trong 5 giờ, người đứng đầu bộ phận phân tích và đánh giá hiệu suất của Liên đoàn bóng đá Anh (FA) cho biết.

Football AI Pro cung cấp công cụ AI chuyên dụng cho các đội tuyển tham dự World Cup. Ảnh: FIFA.

Khi còn dẫn dắt Leeds United tại Ngoại hạng Anh, chiến lược gia Marcelo Bielsa của tuyển Uruguay cùng đội ngũ từng phải dành khoảng 300 giờ để phân tích một đội bóng sắp thi đấu. Nhưng với AI, công việc này trở nên dễ dàng hơn.

“Chúng tôi có thể làm điều này một cách tự động”, Lucey nói. Ông minh họa bằng một video hiển thị các điểm dữ liệu xanh, đỏ mô phỏng di chuyển của cầu thủ đang vây ráp một quả bóng màu vàng trên sân. Các nhà phân tích có thể đặt câu hỏi, mỗi câu hỏi đều hé lộ một lớp thông tin mới.

Tuy nhiên, các công cụ AI và đội ngũ nhân viên cần thiết để xây dựng và vận hành chúng rất tốn kém. Không phải quốc gia nào cũng có đủ nguồn lực cần thiết.

Một thách thức khác là lượng dữ liệu lớn hơn có thể khiến công việc của nhà phân tích trở nên khó khăn hơn. Vai trò của họ là chắt lọc lượng thông tin khổng lồ thành một vài thông tin hữu ích cho huấn luyện viên hoặc cầu thủ.

Công nghệ hứa hẹn giúp các đội tuyển có nguồn lực hạn chế thu hẹp khoảng cách với những nền bóng đá sở hữu hệ thống trinh sát và phân tích dữ liệu quy mô lớn.

Nhưng điều đó cũng đặt ra một câu hỏi mới: liệu lợi thế cạnh tranh rồi sẽ lại thuộc về những đội tuyển có đủ tiềm lực để xây dựng các nhóm nhà khoa học máy tính và chuyên gia phân tích dữ liệu đông đảo?

Giải pháp của FIFA

FIFA lo ngại đến mức hợp tác với Lenovo để xây dựng một hệ thống AI chuyên dụng mang tên Football AI Pro, cung cấp cho mọi đội tuyển quốc gia tham dự World Cup 2026.

CEO Lenovo và Chủ tịch FIFA trong buổi công bố giải pháp AI cho World Cup 2026. Ảnh: FIFA.

Giao diện của hệ thống này tương tự như ChatGPT, nơi các huấn luyện viên có thể nhập câu hỏi và mở khóa thông tin về đối thủ tiếp theo của họ. Các trận đấu được tái hiện ở dạng 3D, cho phép phân tích từ những góc độ trước đây không thể thực hiện được.

Mọi thứ đều có thể định lượng được, từ vị trí chuyền bóng, quãng đường di chuyển của cầu thủ, cách triển khai tấn công và phòng ngự, cho đến từng cú sút và bàn thắng.

Johannes Holzmüller, giám đốc đổi mới của FIFA, khẳng định: “Chúng tôi xem nhiệm vụ của mình là cung cấp công nghệ cho tất cả đội bóng, để mọi người đều có thể tiếp cận và sử dụng một cách đơn giản mà không cần thêm chuyên gia trong đội, bởi vì không phải ai cũng có đủ khả năng chi trả”.

Tuy nhiên, việc này có thu hẹp được khoảng cách giữa một đội tuyển có hệ thống dữ liệu sơ sài và những thế lực hùng hậu như tuyển quốc gia Anh hay không vẫn còn là điều phải tranh luận.

“Đó là mức tối thiểu chúng ta có thể làm. Chúng tôi thấy khoảng cách này, nơi một số đội sử dụng công nghệ và dữ liệu nhiều hơn những đội khác”, ông nói thêm.

Liệu FIFA có phải can thiệp và hạn chế các quốc gia chỉ được sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo được FIFA phê duyệt hay không? “Đó là một câu hỏi lớn”, Holzmüller bình luận.

Ông cho biết hiện tại chưa thể trả lời, nhưng khẳng định AI sẽ đóng vai trò quan trọng hơn trong tương lai của bóng đá thế giới.

Nguyễn Hiếu

Theo Wired