Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Nhân lực STEM là nền tảng làm chủ công nghệ chiến lược

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cùng các đại biểu thực hiện nghi thức ra mắt Nền tảng quản trị đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chiến lược quốc gia.

Hội thảo là diễn đàn để cơ quan quản lý nhà nước, các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan trao đổi về định hướng phát triển nguồn nhân lực STEM; chia sẻ các mô hình đào tạo tiên tiến; tăng cường kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và nhu cầu phát triển của doanh nghiệp.

Giáo dục đại học - nòng cốt phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao

Phát biểu khai mạc Hội thảo, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh, Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đề ra những chủ trương, định hướng mang tính chiến lược về phát triển khoa học, công nghệ và giáo dục, đào tạo. Trong đó, các trường đại học giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực khoa học và công nghệ, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Theo Bộ trưởng, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực cốt lõi. Đất nước đang hướng tới phát triển các lĩnh vực công nghệ cao như công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, năng lượng tái tạo cùng nhiều lĩnh vực công nghệ khác có giá trị gia tăng lớn. Điều đó đặt ra yêu cầu cấp thiết về đào tạo và phát triển đội ngũ nhân lực đáp ứng nhu cầu phát triển.

Bộ trưởng cho biết, Chính phủ đã chỉ đạo xây dựng Đề án phát triển nguồn nhân lực phục vụ ngành công nghiệp bán dẫn, Đề án phát triển nguồn nhân lực phục vụ điện hạt nhân; đồng thời Bộ GD&ĐT đang chủ trì xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án đào tạo nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn phát biểu khai mạc hội thảo.

Nhấn mạnh vai trò của các lĩnh vực STEM, Bộ trưởng cho rằng đây là nền tảng để phát triển các công nghệ cao và công nghệ chiến lược. Cách tiếp cận của Việt Nam cũng như nhiều quốc gia là tập trung đào tạo các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt để hình thành đội ngũ nhân lực có đủ số lượng, chất lượng và khả năng thích ứng với sự phát triển rất nhanh của công nghệ.

Theo Bộ trưởng, rất khó xác định trước nhu cầu nhân lực cụ thể của từng chuyên ngành trong các lĩnh vực như công nghiệp bán dẫn hay điện hạt nhân. Vì vậy, việc chú trọng đào tạo nền tảng ở các ngành khoa học cơ bản và kỹ thuật then chốt sẽ giúp người học có khả năng nhanh chóng thích ứng, làm chủ và phát triển các công nghệ chiến lược trong tương lai.

Đề cập ý nghĩa của hội thảo, Bộ trưởng cho rằng trước hết cần trao đổi, làm rõ và truyền thông rộng rãi để các trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp cũng như học sinh, sinh viên hiểu đầy đủ các chương trình, chính sách đang được triển khai nhằm thu hút người học vào các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.

Quang cảnh hội thảo.

Bộ trưởng cho biết, Nghị định số 179/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chính sách học bổng cho người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược, được ban hành ngày 20/5/2026 và có hiệu lực từ ngày 15/7/2026, là một chính sách rất quan trọng. Chính sách áp dụng đối với sinh viên các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt, công nghệ chiến lược; sinh viên các chương trình tài năng và một số lĩnh vực trọng điểm như công nghiệp bán dẫn, điện hạt nhân.

Theo Bộ trưởng, những chính sách này sẽ giúp người học có thêm điều kiện lựa chọn ngành học, giảm chi phí học tập và tạo cơ hội để nhiều sinh viên, đặc biệt là sinh viên có hoàn cảnh khó khăn, thực hiện ước mơ theo học các ngành thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ. Quan trọng hơn, mục tiêu của chính sách không chỉ là hỗ trợ người học mà còn góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, cung cấp nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển của nền công nghiệp.

Bộ trưởng cũng nhấn mạnh yêu cầu triển khai hiệu quả các chương trình, chính sách; tăng cường gắn kết giữa đào tạo với nghiên cứu khoa học, giải quyết các bài toán của doanh nghiệp và địa phương. Đồng thời, cần thúc đẩy sự kết nối giữa các trường đại học với nhau và giữa các trường đại học với doanh nghiệp để tạo sức mạnh chung trong đào tạo, nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Một nội dung quan trọng khác được Bộ trưởng đề cập là việc xây dựng nền tảng quản trị đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chiến lược. Nền tảng này sẽ hỗ trợ quản lý người học từ bậc đại học đến thạc sĩ, tiến sĩ; đồng thời kết nối các cơ sở đào tạo với doanh nghiệp, tạo điều kiện để doanh nghiệp tiếp cận nguồn nhân lực phù hợp và cùng tham gia giải quyết các bài toán thực tiễn.

Đại biểu dự hội thảo.

Chính sách học bổng tạo động lực phát triển nguồn nhân lực STEM

Trình bày tại hội thảo, Vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học Nguyễn Tiến Thảo cho biết, hiện cả nước có 771.475 người học thuộc các lĩnh vực STEM, chiếm khoảng 29% quy mô giáo dục đại học. Trong đó, có 475.833 người học chính quy thuộc 15 nhóm ngành theo Nghị định số 179/2026/NĐ-CP. Mục tiêu đến năm 2030 là nâng tỷ lệ người học STEM lên 35%, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo ông Nguyễn Tiến Thảo, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang triển khai đồng bộ nhiều chương trình, đề án phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; đồng thời phê duyệt 90 chương trình đào tạo tài năng tại 23 cơ sở giáo dục đại học, gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học và các lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Điểm nhấn quan trọng là Nghị định số 179/2026/NĐ-CP đã tạo bước chuyển từ hỗ trợ cơ sở đào tạo sang hỗ trợ trực tiếp người học. Theo đó, người học trúng tuyển vào các ngành thuộc danh mục quy định, đáp ứng điều kiện về điểm xét tuyển hoặc thuộc diện tuyển thẳng, đồng thời nằm trong nhóm 30% thí sinh có điểm cao nhất sẽ có cơ hội nhận học bổng Chính phủ. Học bổng được duy trì hằng năm căn cứ vào kết quả học tập và quá trình rèn luyện.

Vụ trưởng Vụ Giáo dục Đại học Nguyễn Tiến Thảo trao đổi tại hội thảo.

Theo Vụ trưởng, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã hoàn thiện danh mục 109 ngành đào tạo thuộc 15 nhóm ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược làm căn cứ triển khai chính sách theo Nghị định số 179/2026/NĐ-CP.

Đối với khóa tuyển sinh năm 2025, dự kiến có 22.250 người học đủ điều kiện được hưởng học bổng Chính phủ từ ngày 1/9/2026. Năm 2026, khoảng 30.000 người học dự kiến được cấp học bổng với tổng kinh phí khoảng 1.300 tỉ đồng mỗi năm. Theo ông Nguyễn Tiến Thảo, chính sách này không chỉ hỗ trợ người học mà còn tạo động lực thu hút học sinh giỏi lựa chọn các ngành STEM, góp phần phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ các ngành khoa học, công nghệ và công nghệ chiến lược.

GS.TS Lê Anh Tuấn, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội phát biểu tại hội thảo.

Đổi mới đào tạo để phát triển nguồn nhân lực chiến lược

Tại hội thảo, nhiều cơ sở giáo dục đại học đã chia sẻ các mô hình đào tạo và kinh nghiệm triển khai nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực STEM, với điểm chung là tăng cường gắn kết giữa đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp.

Theo GS.TS Lê Anh Tuấn, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội, phát triển nguồn nhân lực STEM cần được chuẩn bị từ bậc phổ thông, qua đó tạo nguồn đầu vào chất lượng cho các trường đại học. Cùng với đó, hệ sinh thái kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp sẽ góp phần đưa các sản phẩm trí tuệ được ươm tạo ngay trong trường đại học và tạo ra giá trị cho xã hội.

Từ thực tiễn triển khai, GS.TS Mai Thanh Phong, Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho biết nhà trường đang phát triển các chương trình đào tạo tài năng theo hướng gắn với nghiên cứu khoa học và doanh nghiệp. Trong đó, mô hình "Học kỳ doanh nghiệp" giúp sinh viên có thời gian thực tập, làm việc dài hạn tại doanh nghiệp, qua đó nâng cao năng lực thực tiễn và khả năng thích ứng với thị trường lao động.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cùng các đại biểu chứng kiến lễ trao các biên bản ghi nhớ hợp tác.

Ở góc độ khác, PGS.TS Lê Anh Sơn, Phó Giám đốc Đại học Phenikaa chia sẻ mô hình hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của nhà trường, nơi sinh viên được tham gia nghiên cứu tại các phòng thí nghiệm, trải nghiệm tại doanh nghiệp và startup công nghệ ngay trong quá trình học tập. Theo ông, việc kết nối chặt chẽ giữa đào tạo, nghiên cứu và khởi nghiệp sẽ tạo môi trường để người học phát triển năng lực đổi mới sáng tạo và làm chủ công nghệ.

Nhấn mạnh vai trò của khoa học cơ bản, PGS.TS Trần Mạnh Cường, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết nhà trường kiên định triết lý đào tạo dựa trên nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo trên nền tảng khoa học cơ bản; đồng thời xây dựng hệ thống đào tạo tài năng xuyên suốt từ bậc trung học phổ thông chuyên đến đại học và sau đại học nhằm phát hiện, bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao.

Giới thiệu nền tảng quản trị đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chiến lược quốc gia, GS.TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng Trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết nền tảng được thiết kế như một hệ thống độc lập, hướng tới quản trị toàn diện quá trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chiến lược. Hệ thống hỗ trợ quản lý xuyên suốt từ tuyển sinh, xét và cấp học bổng, theo dõi quá trình học tập đến kết nối người học với cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Ra mắt Không gian Đổi mới sáng tạo liên ngành của Đại học Bách khoa Hà Nội.

Theo GS.TS Chử Đức Trình, về lâu dài, nền tảng không chỉ phục vụ triển khai chính sách học bổng mà còn hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu về nguồn nhân lực chiến lược quốc gia, theo dõi quá trình học tập, việc làm và mức độ đáp ứng nhu cầu nhân lực của các lĩnh vực khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược. Qua đó, góp phần kết nối các bên liên quan, hỗ trợ hoạch định chính sách và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Tại hội thảo, các đại biểu cũng đã tập trung thảo luận về việc xây dựng chuẩn dữ liệu đồng bộ cho nền tảng quản trị đào tạo và phát triển nguồn nhân lực chiến lược quốc gia; kiến nghị bổ sung nhóm ngành Công nghệ kỹ thuật vào danh mục đào tạo STEM; nhấn mạnh nhu cầu đào tạo đội ngũ giảng viên tài năng và đầu tư phòng thí nghiệm hiện đại để tránh "đào tạo chay"; đồng thời đề xuất đổi mới mô hình hợp tác "ba nhà" thông qua việc doanh nghiệp cùng góp vốn và song hành thực chất trong các dự án nghiên cứu để làm chủ công nghệ lõi.

Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn tham quan Không gian Đổi mới sáng tạo liên ngành của Đại học Bách khoa Hà Nội.

Trong khuôn khổ hội thảo, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cùng các đại biểu đã chứng kiến lễ trao các biên bản ghi nhớ hợp tác giữa các cơ sở giáo dục đại học và doanh nghiệp trong lĩnh vực đào tạo, nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và phát triển nguồn nhân lực, góp phần tăng cường gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp.

Các đại biểu cũng tham quan Không gian Đổi mới sáng tạo liên ngành của Đại học Bách khoa Hà Nội - mô hình Design Factory đầu tiên tại Việt Nam đạt tiêu chuẩn của Mạng lưới Design Factory toàn cầu.

Không gian được phát triển theo hướng tích hợp giữa đào tạo, nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và hợp tác với doanh nghiệp, góp phần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong các cơ sở giáo dục đại học.

Theo kế hoạch, ngay trong năm 2026, Không gian sẽ phục vụ khoảng 10.000 lượt người học, hỗ trợ 200 dự án thực tế, tạo ra 10 sản phẩm chế thử và đăng ký 3 sáng chế.