60 năm trước, ga Gôi…

Những cựu thanh niên xung phong, thân nhân liệt sĩ dâng hương nhân 60 năm ngày "giỗ trận" ga Núi Gôi. (Ảnh: NHẬT MINH)

Ga nằm kề bên núi Côi, một địa danh nổi tiếng, 1 trong 2 biểu tượng gắn liền với miền đất Thành Nam (Nam Định) xưa cũ, với câu thành ngữ “núi Côi-sông Vị”, nhưng lại mang đặc trưng điển hình của một “ga xép” trên tuyến đường sắt bắc-nam, sân ga, phòng chờ luôn vắng vẻ.

Truyền thống hào hùng

Hằng ngày, ga Gôi chỉ bố trí thường trực vài nhân viên chia ca, làm nhiệm vụ phất cờ thông tuyến cho tàu qua. Tuy nhiên, với đội ngũ lái tàu thường xuyên đi trên cung đường này, mỗi lần qua ga Gôi đều thấy dâng lên trong lòng những cảm xúc khó tả.

Mỗi khi tàu qua, họ lại kéo lên từng hồi còi dài thay lời chào, dội vào sườn núi rồi âm vang lan xa. Trong khuôn viên nhà ga, nằm sát bên đường ray, là nhà tưởng niệm nhỏ nhắn nhưng uy nghiêm, ghi dấu một sự kiện lịch sử đặc biệt của đúng ngày này 60 năm trước (ngày 20/8/1966).

Nổi bật nhất ở điểm di tích này là tấm bia đá ghi dòng chữ: "Nơi đây, ngày 20/8/1966, cán bộ, chiến sĩ C895 thanh niên xung phong cùng cán bộ, công nhân viên đường sắt khu vực ga Núi Gôi và nhân dân địa phương đã dũng cảm cứu chữa đoàn tàu hàng bị cháy trong trận ném bom của máy bay Mỹ. Nhiều đồng chí đã hy sinh, hàng trăm người bị thương nặng. Tinh thần chiến đấu quên mình của các đồng chí mãi mãi là tấm gương sáng cho các thế hệ noi theo".

Những cán bộ, nhân viên ngành đường sắt vẫn gọi đây là ngày “giỗ trận”, hằng năm đều quay trở về chốn này dâng hương, nhắc nhớ các thế hệ về sau truyền thống hào hùng, cao đẹp của ngành.

Năm nay, Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam (VNR) cùng Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình và xã Vụ Bản tổ chức lễ tưởng niệm 60 năm ngày “giỗ trận” từ khá sớm. Cùng đông đảo cán bộ, nhân viên đường sắt, bà con nhân dân địa phương, còn có cả một số nhân chứng cuối cùng của C895 và thân nhân những Anh hùng liệt sĩ từ nhiều miền quê tìm về.

Thân nhân liệt sĩ, người dân địa phương dâng hương tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ. (Ảnh: HỒNG NĂM)

Theo nhiều tài liệu ghi chép và các nhân chứng kể lại rằng, C895 Thanh niên xung phong thành lập tháng 11/1965, hầu hết anh em lúc đó vừa rời ghế phổ thông, tạm gác việc đồng áng ở quê hương, đem trọn vẹn sức trẻ, tuổi thanh xuân để lên đường chiến đấu chống Mỹ, cứu nước.

Nhiệm vụ của C895 là đảm nhiệm “mạch máu giao thông” thông suốt ở cả cung đường bộ, đường sắt từ Trình Xuyên, qua Gôi, Cát Đằng đến cầu Ninh Bình. Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ ác liệt nhất, ga Gôi là "yết hầu" giao thông quan trọng trên tuyến đường sắt bắc-nam, phải hứng chịu vô vàn những trận bom nhằm cắt đứt mạch máu giao thông chi viện cho miền nam.

Đối mặt với mưa bom, bão đạn, C895 Thanh niên xung phong cùng cán bộ, công nhân viên đường sắt và dân quân địa phương đã dũng cảm bảo vệ an toàn các đoàn tàu quân sự, hàng hóa và giữ mạch máu giao thông luôn thông suốt.

Hàng vạn thanh niên xung phong đã sát cánh cùng cán bộ công nhân đường sắt cùng chung tuyến đầu, không quản ngày đêm san lấp hố bom, sửa chữa vá đường, góp phần đưa sức người, sức của từ hậu phương ra tiền tuyến.

Năm 2013, C895 Thanh niên xung phong đã vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; địa điểm tưởng niệm Thanh niên xung phong Ga Núi Gôi được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.

Phó Tổng Giám đốc VNR Nguyễn Quốc Vượng. (Ảnh: HỒNG NĂM)

Phó Tổng Giám đốc VNR Nguyễn Quốc Vượng xúc động hồi tưởng: Ngày này 60 năm trước, ga Gôi đã ghi vào lịch sử một bản hùng ca bi tráng. Buổi chiều muộn ngày 20/8/1966, khi anh em chiến sĩ trong đại đội C895 cơ bản hoàn thành nhiệm vụ khai thác đá san lấp hố bom, một số đã quay về điểm đóng quân, trên sân ga, đoàn tàu quân sự 381 vừa tập kết xong mấy trăm tấn hàng (chủ yếu là lương thực, vũ khí đạn dược, hóa chất) chuẩn bị lăn bánh rời ga vượt trọng điểm cầu Ninh Bình vào tuyến Thanh Hóa-Vinh thì bất thình lình, có 2 máy bay Mỹ bổ nhào xuống bắn rốc-két, tiếp theo 4 chiếc nữa cũng lao tới cắt bom,...

Đoàn tàu bị trúng bom, nhiều toa bị lật, hàng hóa, gạo, hóa chất đổ xuống đường, bốc cháy dữ dội. Các cán bộ, chiến sĩ C895 ngay lập tức huy động lực lượng, kể cả những người đã về tới nhà cũng băng đồng quay lại, dàn đội hình dập lửa cứu tàu.

Dưới sức nóng của lửa và khói hóa chất độc hại bốc lên mù mịt, nhiều thanh niên xung phong quả cảm đã ngất xỉu, ngã xuống. Tiểu đội trưởng Nguyễn Thị Hồng Mùi sau khi cứu tàu đã quên mình cứu chữa cho đồng đội, làm hô hấp nhân tạo cho từng người, cứu được người thứ 8 thì ngất xỉu.

Chị ngã xuống khi tuổi đời mới đôi mươi, trở thành biểu tượng sáng ngời cho tinh thần quật khởi của thế hệ trẻ thời đại Hồ Chí Minh. Ghi nhận những chiến công đặc biệt xuất sắc đó, ngày 25/4/2013, Chủ tịch nước đã ký quyết định phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho tập thể Đại đội 895 và truy tặng cho liệt sĩ Nguyễn Thị Hồng Mùi.

Sau trận chiến cứu tàu quả cảm đó, đã có 23 người hy sinh (gồm 13 thanh niên xung phong và 1 Bí thư Đoàn ngành đường sắt, còn lại là cán bộ, dân quân địa phương), 256 người bị thương, nhiễm độc hóa chất kéo dài di chứng đến mãi sau này.

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tập đoàn Đường sắt Quốc gia Việt Nam Đặng Sỹ Mạnh. (Ảnh: HỒNG NĂM)

Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội đồng thành viên Tập đoàn Đường sắt quốc gia Việt Nam Đặng Sỹ Mạnh chia sẻ: “Sự hy sinh của lực lượng thanh niên xung phong, công nhân đường sắt và nhân dân tại ga Núi Gôi là một phần không thể tách rời trong lịch sử ngành đường sắt Việt Nam. Đó là biểu tượng cho tinh thần quả cảm, ý chí bám đường, giữ đường, bảo đảm những chuyến tàu chi viện không bị gián đoạn trong những năm tháng chiến tranh”.

Khai thác hiệu quả tuyến đường sắt

Tiếp nối và phát huy giá trị truyền thống vẻ vang đó, Tập đoàn VNR đang phối hợp chính quyền tỉnh Ninh Bình, xã Vụ Bản triển khai bảo tồn, tôn tạo khu di tích và hoàn thiện hồ sơ, đề xuất công nhận địa điểm này là Di tích lịch sử-văn hóa cấp quốc gia. Khi đó, ga Gôi sẽ trở thành "địa chỉ đỏ", góp phần gìn giữ ký ức lịch sử, giáo dục truyền thống cách mạng và lòng yêu nước cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

“Bản hùng ca 60 năm trước mãi là biểu tượng của lòng quả cảm, trách nhiệm và cống hiến, là niềm tự hào của lực lượng thanh niên xung phong ngành đường sắt và quê hương. Những cung đường sắt hôm nay thấm đẫm mồ hôi, tuổi trẻ và máu xương của các thế hệ thanh niên xung phong và công nhân đường sắt đi trước. Vì vậy, tri ân các Anh hùng liệt sĩ, các thế hệ thanh niên xung phong chính là gìn giữ lịch sử, truyền thống của ngành đường sắt Việt Nam”, ông Nguyễn Quốc Vượng nhấn mạnh.

Với bề dày gần 150 năm xây dựng và phát triển, ngành đường sắt luôn coi trọng việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa gắn liền với sự trưởng thành của ngành. (Ảnh: MINH NHẬT)

Với bề dày gần 150 năm xây dựng và phát triển, ngành đường sắt luôn coi trọng việc gìn giữ, bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa gắn liền với sự trưởng thành của ngành. Đây chính là động lực thiêng liêng để thế hệ hôm nay tiếp bước cha anh, không ngừng phấn đấu hoàn thành tốt nhiệm vụ sản xuất kinh doanh, bảo đảm an toàn giao thông và tích cực tham gia vào sự nghiệp phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.

Với phương châm "Phát huy truyền thống-nỗ lực tự cường-hợp tác hiệu quả-tinh gọn đột phá-kiến tạo tương lai", hiện VNR đang tập trung thực hiện nhiệm vụ quản lý, bảo trì và khai thác an toàn, hiệu quả hệ thống đường sắt hiện hữu với hơn 3.200km và hơn 300 khu ga, bảo đảm giao thông vận tải thông suốt, phục vụ tốt nhu cầu đi lại của nhân dân và phát triển kinh tế-xã hội.

VNR cũng chủ động tham gia xây dựng các tuyến đường sắt mới, chuẩn bị đầy đủ nguồn lực, khoa học công nghệ, năng lực quản trị và các điều kiện cần thiết để sẵn sàng tiếp nhận, quản lý, vận hành, khai thác và bảo trì các tuyến đường sắt hiện đại trong tương lai.

“VNR quyết tâm biến những cung đường huyết mạch nhuốm máu của cha anh năm xưa thành những tuyến đường hòa bình, rực rỡ sắc hoa hôm nay. Đó cũng là cách thiết thực nhất để thực hiện thắng lợi các mục tiêu sản xuất kinh doanh, bảo đảm an toàn giao thông, góp phần xây dựng ngành Đường sắt hiện đại, bền vững, xứng đáng với sự kỳ vọng của Đảng, Nhà nước và nhân dân. Tập đoàn đang kiên trì thực hiện phong trào đường tàu-đường hoa, góp phần xây dựng hình ảnh đường sắt xanh, sạch, đẹp và phát triển bền vững”, ông Nguyễn Quốc Vượng khẳng định.

Cùng vận hành những đoàn tàu bắc-nam, phong trào đường tàu-đường hoa đang thay đổi diện mạo tuyến đường sắt dọc dài đất nước. Đây là phong trào thực hiện cơ bản theo mô hình xã hội hóa, triển khai rộng khắp các địa phương có đường sắt đi qua.

Theo đó, tại các khu ga, trụ sở, cung cầu, cung đường, trạm chắn, dải đất dọc hai bên đường sắt,… các đơn vị căn cứ điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng để xây dựng phương án và thực hiện việc trồng loài hoa mang đặc trưng vùng miền với phương châm “Mỗi cung đường-Một loài hoa; Mỗi khu ga-Một điểm đến”, giúp du khách dễ nhận diện vùng miền theo cây trồng.

Địa điểm tưởng niệm Thanh niên xung phong ga Núi Gôi-Di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh, đang được đề xuất công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. (Ảnh: MINH NHẬT)

Theo ông Đặng Sỹ Mạnh hệ thống đường sắt Việt Nam dài gần 3.150km, với hơn 300 khu ga. Đường sắt có nhiều cung đường được bình chọn là cung đường đẹp nhất thế giới, có nhiều nhà ga là di tích lịch sử, văn hóa.

Với phong trào này, ngành đường sắt kỳ vọng, tuyến đường ray dọc theo chiều dài đất nước sẽ trở thành con đường hoa dài nhất Việt Nam, là điểm nhấn du lịch, thu hút du khách trong nước và quốc tế. Bên cạnh đó, phong trào cũng sẽ góp phần phát huy tinh thần đoàn kết toàn dân, xây dựng môi trường sống trong lành, hệ sinh thái bền vững.

QUANG HƯNG-XUÂN THỦY