Chuyên gia chỉ những dấu hiệu cảnh báo học sinh muốn tự hại mình

Những câu nói như "Bình thường", "Cố cũng chỉ được thế thôi" hay hành vi thu xếp mọi thứ, cho đi món đồ yêu quý có thể là dấu hiệu cho thấy học sinh muốn tự hại mình.

PGS Trần Thành Nam, Hiệu trưởng trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội, chia sẻ như trên bên lề hội thảo về tâm lý lâm sàng tại Việt Nam ngày 16/10.

Ông Nam cho biết trường Đại học Giáo dục gần đây khảo sát ở một số trường THCS và THPT ở Hà Nội. Kết quả cho thấy tỷ lệ học sinh gặp các vấn đề tổn thương sức khỏe tâm thần đến mức cần phải hỗ trợ quanh mức 20%. Tỷ lệ này khác nhau tùy theo điều kiện kinh tế - xã hội ở khu vực, là trường "top" hay trường thường.

Nhóm này dễ bị tổn thương do nhiều nguyên nhân, như tâm sinh lý lứa tuổi, áp lực học hành, áp lực đồng trang lứa, những thay đổi trong mối quan hệ gia đình, lịch trình hàng ngày. Đặc biệt, khảo sát cho thấy dường như học sinh căng thẳng, dễ bị rối loạn tâm thần hơn khi có tác động của AI và mạng xã hội.

Một nghiên cứu được công bố hồi đầu tháng 10 cho thấy hơn 90% học sinh THCS dùng công cụ AI. Ông Nam cho biết học sinh sử dụng AI theo hướng lạm dụng hay cố gắng tư duy phản biện đều ảnh hưởng đến não bộ.

Chưa kể, việc dành nhiều thời gian trên mạng xã hội sẽ khiến các em rơi vào trạng thái "nghiện", làm suy giảm khả năng nhận thức, tinh thần mệt mỏi, thu giảm các mối quan hệ xã hội, dễ mất kiểm soát hành vi, cảm xúc.

Vì thế, một bộ phận giới trẻ, trong đó có học sinh, có hành động tự hại mình. Ông Nam cho rằng nếu bố mẹ dành đủ thời gian cho các con sẽ nhận biết được các dấu hiệu thay đổi và hành vi nguy cơ để can thiệp.

Một trong những dấu hiệu mà ông Nam chỉ ra là học sinh chán nản, thu mình, giảm và dần mất kết nối với bố mẹ và mọi người xung quanh. Nhóm này cũng có hành vi như thu xếp lại mọi thứ, cho đi thứ bản thân rất yêu quý, viết một số lời dặn cho mọi người.

Về lời nói, các em có xu hướng nói một số câu tiêu cực như: "Mọi chuyện cũng thế thôi", "Cố cũng chỉ được vậy thôi", "Đến một lúc mọi người sẽ hối hận", "Rồi con cũng chẳng gây thêm gánh nặng cho mọi người nữa đâu"...

Bà Giang Ngọc Thụy Vy, Phó chủ tịch Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam, chỉ ra một số dấu hiệu khác như tự dưng e dè, sợ hãi, hoặc có thái độ thù địch, dễ gây hấn.

"Việc trẻ thường xuyên dùng hai chữ 'Bình thường' để trả lời các câu hỏi của bố mẹ cũng là dấu hiệu cho thấy chúng gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần", bà Vy nói.

Ông Nam cho biết nhiều phụ huynh có xu hướng cho rằng con nói vậy tức là "muốn được yên" nên bỏ qua. Nhưng sự bỏ qua của bố mẹ lại được trẻ diễn giải theo kiểu khác, như "mình đưa ra tín hiệu như thế rồi mà không ai quan tâm, chia sẻ. Chắc mình cũng không quan trọng với thế giới".

Những suy nghĩ đó kèm theo một số tác động, như tham gia hội nhóm tiêu cực trên mạng xã hội, gặp các bài đăng với nội dung kiểu "Bạn cần làm gì để bố mẹ hối hận?" sẽ thúc đẩy hành vi bốc đồng mà không nghĩ tới hậu quả.

Hiện, Việt Nam rất thiếu nhân viên tâm lý lâm sàng với chỉ 0,1 người trên 100.000 dân, thấp hơn 20 lần so với thế giới, theo bà Vy. Để tăng cường sức khỏe tâm thần cho học sinh, các chuyên gia cho rằng trước hết phải đến từ gia đình.

"Bố mẹ không nên chỉ quan tâm con học tốt không, được mấy điểm, mà cần kết nối với con qua sở thích, dành thời gian tương tác, kết thân với con", bà Vy nói.

Về phía nhà trường, bà cho rằng cần chủ động hỗ trợ học sinh qua các hoạt động nhằm giúp các em nhận diện, phòng ngừa, thay vì chỉ mở ra một phòng tâm lý để học sinh có vấn đề tìm đến.

"Thường học sinh sợ đến phòng tâm lý vì sợ bạn bè cho là các vấn đề", bà Vy nhìn nhận.

Ngay cả khi học sinh cần tìm đến người tư vấn trong trường, ông Nam cho rằng không cần các kỹ thuật cao siêu. Điều quan trọng là hỗ trợ kết nối các mối quan hệ xã hội, giúp quản lý cảm xúc, thư giãn, xây dựng chiến lược thay đổi thói quen hàng ngày như vận động, chăm sóc giấc ngủ, cân bằng giữa cuộc sống thực và thế giới số.

Dương Tâm