Phó thủ tướng: Phải xóa tâm lý sợ người tài hơn mình

Trung ương đồng ý chủ trương dành 0,1% GDP mỗi năm cho công tác nhân tài, đồng thời yêu cầu xóa tình trạng đố kỵ, cô lập, sợ người giỏi hơn mình trong các cơ quan, theo Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà.

Sáng 16/10, tại Hội nghị toàn quốc quán triệt Nghị quyết Trung ương 4 khóa 14, Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà trình bày chuyên đề về Kết luận 105 của Ban Chấp hành Trung ương về thu hút, trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ mục tiêu phát triển nhanh, bền vững.

Bà cho biết Đảng, Nhà nước luôn quan tâm phát hiện, thu hút, trọng dụng và phát huy nhân tài. Quốc hội, Chính phủ từng bước hoàn thiện cơ chế; một số địa phương như TP HCM, Hà Nội, Đà Nẵng bước đầu làm tốt công tác này. Nhiều doanh nghiệp nhà nước và tư nhân cũng thu hút được nhân tài. Trong khi đó, từ năm 2017 đến nay, khu vực công mới thu hút khoảng 1.500 sinh viên xuất sắc và nhà khoa học.

Trung ương đánh giá công tác nhân tài còn hạn chế do nhận thức chưa đầy đủ, phương thức quản trị chưa tương xứng, cơ chế phân tán, thiếu đồng bộ. Việc kết nối giữa khu vực công và tư, trong nước và ngoài nước còn hạn chế; công tác phát hiện, bồi dưỡng, bố trí và phát huy nhân tài chưa được quan tâm đúng mức.

Năm 2025, Việt Nam đứng thứ 76 trong 135 quốc gia và vùng lãnh thổ, thứ 5 ASEAN về Chỉ số năng lực cạnh tranh nhân tài toàn cầu. Bà Trà đánh giá đây là thứ hạng thấp. Một trong những nguyên nhân, theo bà, là người đứng đầu chưa mạnh dạn tin tưởng, giao việc cho người có tài năng.

Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao, nên cần huy động nhân tài để hoạch định chính sách, làm chủ công nghệ và thực hiện các dự án lớn. "Đây là lần đầu tiên Trung ương ban hành kết luận chuyên đề về công tác nhân tài để khẳng định vị trí, vai trò và phát huy trí tuệ, năng lực sáng tạo và khát vọng cống hiến của nhân tài, góp phần thúc đẩy đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới", bà Trà nói.

Nhân tài là nguồn lực chiến lược

Kết luận xác định nhân tài là nguồn lực chiến lược đặc biệt của quốc gia, có vai trò dẫn dắt phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và tự chủ chiến lược. Việc thu hút nhân tài được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển đất nước, ưu tiên các dự án, công trình trọng điểm để tránh dàn trải.

Phương thức quản trị nhân tài sẽ chuyển từ quản lý theo biên chế sang quản trị và phát triển, lấy sản phẩm, kết quả và giá trị cống hiến làm thước đo. Việt Nam cũng sẽ xây dựng hệ sinh thái nhân tài quốc gia, chia sẻ nguồn lực giữa khu vực công và tư, trong nước và quốc tế.

"Thực tiễn thời gian qua cho thấy nhân tài dù làm việc ở khu vực công hay tư, trong nước hay nước ngoài đều là nguồn lực quốc gia và phải tạo điều kiện để họ tham gia cống hiến ở những nơi có thể tạo ra giá trị cao nhất cho đất nước", Phó thủ tướng nói.

Việt Nam đặt mục tiêu xây dựng hệ thống quản trị nhân tài hiện đại, thống nhất, hiệu quả, có sức cạnh tranh quốc tế; phát triển đội ngũ chất lượng cao, cơ cấu hợp lý trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, đủ khả năng dẫn dắt và giải quyết những bài toán lớn của quốc gia. Từ nay đến năm 2030, cả khu vực công và tư phấn đấu thu hút, trọng dụng 1.000 nhân tài quốc gia; đưa Việt Nam vào nhóm ba nước đứng đầu ASEAN. Đến năm 2045, Việt Nam đặt mục tiêu vào nhóm 20 nước dẫn đầu thế giới về Chỉ số năng lực cạnh tranh nhân tài toàn cầu. "Đây là thách thức đòi hỏi nỗ lực vượt bậc", bà nói.

Dành nguồn lực, giao việc xứng tầm

Phó thủ tướng cho biết ngân sách sẽ dành khoảng 0,1% GDP mỗi năm cho công tác nhân tài, trích từ tổng nguồn lực dành cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việt Nam sẽ xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về nhân tài; phát hiện, tiếp nhận tiến cử từ nhiều nguồn trong và ngoài nước, không phân biệt khu vực công hay tư. Nhân tài được thu hút cũng không tính vào chỉ tiêu biên chế của cơ quan.

Việc lựa chọn đúng người, đúng việc, đúng sở trường và giao nhiệm vụ xứng tầm phải gắn với trách nhiệm giải trình. Chất lượng sản phẩm và giá trị tạo ra sẽ là căn cứ đánh giá nhân tài.

Để tạo nguồn, Trung ương giao các cơ quan xây dựng chương trình theo từng nhóm ngành, lĩnh vực và giai đoạn. Người có tài năng sẽ được phát hiện sớm, tuyển chọn, đào tạo, theo dõi và hỗ trợ phát triển lâu dài. Hệ thống giáo dục phổ thông, đại học và viện nghiên cứu được trao thêm quyền tự chủ, đồng thời phải bảo đảm liêm chính học thuật. Nhân tài cũng sẽ có cơ chế tuyển chọn cộng sự, xây dựng nhóm chuyên môn và dẫn dắt đội ngũ kế cận.

Phó thủ tướng yêu cầu các cơ quan xây dựng văn hóa trọng dụng nhân tài, tạo môi trường để họ phát huy năng lực, cống hiến và tạo ra giá trị. "Cần khắc phục tình trạng đố kỵ, cô lập, sợ người giỏi, người tài hơn mình. Thực tiễn có tình trạng này, nên phải xóa bỏ tâm lý đó", bà nói.

Thời gian tới, Chính phủ sẽ xây dựng đề án thu hút người Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế tham gia đào tạo, cố vấn, chủ trì hoặc đồng chủ trì các nhiệm vụ chiến lược; hình thành mạng lưới nhân tài Việt Nam theo ngành, lĩnh vực và xuyên quốc gia. "Chúng ta lấy nhiệm vụ chiến lược làm định hướng, phẩm chất, năng lực, sản phẩm, kết quả và giá trị cống hiến làm thước đo và trọng dụng là yếu tố then chốt", bà cho hay.

Việc đầu tư nguồn lực, tạo điều kiện làm việc phải gắn với trách nhiệm, năng lực và đam mê cống hiến của nhân tài. "Chúng ta không chỉ nói phía nhà nước, doanh nghiệp đã làm được gì cho nhân tài mà phải trả lời được câu hỏi nhân tài cống hiến được gì cho đất nước".

Theo Kết luận 105, nhân tài là người có phẩm chất, tố chất, năng lực nổi trội, tư duy sáng tạo; có sản phẩm, thành tích, đóng góp đặc biệt, tạo ra giá trị và tác động tích cực; có khả năng đảm nhận, giải quyết hiệu quả nhiệm vụ quan trọng, mới, khó, phức tạp. Kết luận cũng xác định doanh nghiệp là chủ thể quan trọng trong phát hiện, tiến cử, thu hút và trọng dụng nhân tài. Các chính sách về thu nhập, thuế, nhà ở, xuất nhập cảnh cho nhân tài và thân nhân sẽ được hoàn thiện.

Vũ Tuân