'Việt Nam có kỹ sư giỏi, nhưng cần làm mạnh thương hiệu'

Việt Nam có đội ngũ kỹ sư trẻ, nhanh nhạy với công nghệ và tư duy toàn cầu, nhưng để đi xa hơn trong thời AI cần chú trọng dữ liệu, hệ sinh thái, thương hiệu, theo đại diện Meta.

Bên lề Ngày hội Đổi mới sáng tạo đầu tháng 10, bà Nguyễn Thị Thu Thảo, Giám đốc Chính sách Công thị trường Việt Nam, Lào, Campuchia và Myanmar của Meta, chia sẻ với VnExpress về tốc độ doanh nghiệp Việt đưa AI vào hoạt động thực tế, lợi thế của đội ngũ kỹ sư trẻ, cũng như những vấn đề cần cải thiện để các sản phẩm công nghệ do người Việt phát triển có thể đi xa hơn trên thị trường khu vực và thế giới.

- Bà đánh giá AI đang được ứng dụng thực tế tại Việt Nam thế nào?

- Nhìn các chỉ số phát triển của Việt Nam thời gian qua so với thế giới, có thể thấy nền kinh tế đang vận hành như một con tàu cao tốc, trong đó tôi tin AI đóng vai trò quan trọng.

Trong khảo sát của Meta năm 2026, 96% doanh nghiệp tham gia cho biết đã sử dụng AI ở tất cả các bước vận hành, trong đó 85% khẳng định việc sử dụng AI giúp tăng năng suất và đặc biệt là doanh thu. Điều đó cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đang "làm thật, ăn thật" với AI. Đây không còn là câu chuyện định hướng hay tiềm năng nữa mà đang được vận hành rất rõ ràng.

Một cơ hội lớn khác nằm ở doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa, cũng như các hộ kinh doanh gia đình. Vấn đề là làm sao đưa hộ kinh doanh, doanh nghiệp siêu nhỏ vào nền kinh tế chính thức để họ làm sổ sách kế toán tốt hơn, nộp thuế và minh bạch hóa mọi hoạt động. Các công cụ AI như của Meta là "vũ khí chiến lược" để một doanh nghiệp chỉ có một người vẫn có thể vận hành trọn vẹn từ A đến Z.

- Vậy còn về hệ sinh thái đổi mới sáng tạo tại Việt Nam?

- Phải nói là xuất sắc. 5 năm qua tôi sống và làm việc tại Singapore, trực tiếp phụ trách và trải nghiệm hệ sinh thái một số nước trong khu vực. Tôi có thể rất tự tin nói hệ sinh thái AI của Việt Nam đang đứng trong top 3 ASEAN, một số mảng đạt top 2.

Chúng ta hội tụ đủ yếu tố: đội ngũ kỹ sư rất mạnh, nền kinh tế phát triển nhanh, hành lang pháp lý được thúc đẩy tốt và sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Chính phủ. Nhìn vào thị trường cũng thấy sự hiện diện của các "ông lớn" công nghệ toàn cầu như Qualcomm, Meta, Google, Nvidia, đồng thời hệ sinh thái doanh nghiệp công nghệ trong nước cũng mạnh mẽ.

Điểm mạnh của đội ngũ kỹ sư là sức trẻ, cách nghĩ không bị phụ thuộc vào kinh nghiệm cũ, rất phá cách, rất "máu", nói tiếng Anh tốt, có tư duy rất toàn cầu. Tại cuộc thi AI Hackathon do Meta đồng tổ chức vừa qua, với hơn 1.300 thí sinh từ 13 nước trên thế giới, từ Mỹ, châu Âu đến ASEAN, các chuyên gia nhận định rất lạc quan về hệ sinh thái AI và kỹ sư Việt Nam.

- Có năng lực kỹ thuật nhưng làm sao để Việt Nam chuyển năng lực thành những sản phẩm được biết đến rộng rãi trên thế giới?

- Điều này thực tế đã và đang diễn ra rồi, ví dụ rõ nhất trong ngành công nghiệp game online. Việt Nam là một trong những "tay chơi lớn" của thế giới, lượt tải về chỉ đứng sau Trung Quốc. Chúng ta không chỉ phục vụ trong nước mà đang xuất khẩu game ra thế giới.

Bài toán cần làm tốt hơn cũng tương tự câu chuyện xuất khẩu gạo trước đây. Giai đoạn đầu, chúng ta xuất khẩu gạo thuần túy theo số lượng, bán thô cho bên khác để họ đóng gói, làm thương hiệu và hưởng phần lớn lợi nhuận. Giờ chúng ta tập trung vào chất lượng, xuất khẩu gạo chất lượng cao, có thương hiệu Việt Nam.

Ngành game hay công nghệ nói chung cũng vậy. Số lượt tải rất cao, nhưng khâu tiếp thị, định vị thương hiệu sản phẩm "do người Việt làm" lại chưa mạnh. Thời gian tới cần chuyên nghiệp hóa, khi chất lượng đã có. Meta đang hợp tác rất chặt chẽ với các nhà phát triển trong nước để thúc đẩy điều này.

- Meta thường nhắc đến "mã nguồn mở", đặc biệt trong AI. Có gì đặc biệt trong cách tiếp cận và chúng có thể đóng góp ra sao vào việc phát triển AI bản địa?

- Đặc trưng của Meta so với các tập đoàn công nghệ khác là chúng tôi cam kết về mã nguồn mở. Chúng tôi tin vào sức mạnh cộng đồng. Sức mạnh của 100 triệu dân hay cả cộng đồng cùng suy nghĩ về một vấn đề sẽ giải quyết nhanh hơn rất nhiều so với sức mạnh của một nhóm nhà khoa học trong một viện nghiên cứu đóng kín.

AI là mảng công nghệ tiên phong, thu hút vốn đầu tư khổng lồ của các hãng lớn và diễn biến rất nhanh. Muốn đi nhanh và đi bền vững phải đi cùng nhau. Sự đón nhận của Việt Nam đối với mã nguồn mở rất tuyệt. Doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể sử dụng đội ngũ kỹ sư của mình, kết hợp với mô hình mở và bộ công cụ AI miễn phí. Nếu phải bỏ tiền mua giải pháp công nghệ đắt đỏ bên ngoài sẽ rất tốn kém mà chưa chắc đã phù hợp với nhu cầu của mình.

- Vậy khi ứng dụng thực tế, Việt Nam có thể gặp những thách thức gì?

- Bản thân mã nguồn mở không phải rào cản, nhưng khi đưa vào thực tế, các nhà phát triển trong nước có thể gặp bài toán về dữ liệu. Dữ liệu lấy ở đâu, nguồn có hợp pháp không, có đủ lớn để huấn luyện giải pháp chính xác không... là những câu hỏi cần được trả lời.

Đây cũng là thách thức lớn đối với dự án ViGen. Khi bắt tay làm, đó là một con đường chưa có lối, cứ đi rồi thành đường. Thách thức lớn lúc đầu là làm thế nào để có dữ liệu. Chúng tôi đã nhận được sự hợp tác từ các viện nghiên cứu, doanh nghiệp và một số bộ, ngành của Việt Nam để chia sẻ dữ liệu, không phải dữ liệu mật mà là dữ liệu tri thức thường thức của người Việt.

Quy trình gồm thu thập, làm sạch và phân loại, sau đó chuyển giao cho cơ quan Chính phủ để dùng huấn luyện mô hình AI, giải pháp AI tại Việt Nam. Mục tiêu là sản phẩm đầu ra AI nói bằng ngôn ngữ thuần Việt, phản ánh đúng điều kiện văn hóa, kinh tế, chính trị, xã hội của Việt Nam. Chúng tôi đã làm được việc đó và hiện dự án trong quá trình chuyển giao cho một cơ quan về khoa học và công nghệ.

- Dựa trên những yếu tố đó, bà nhìn nhận cơ hội Việt Nam trở thành một trung tâm phát triển và xuất khẩu AI của khu vực thế nào?

- Với quy mô 100 triệu dân, Việt Nam đương nhiên là một thị trường quan trọng tại Đông Nam Á và châu Á - Thái Bình Dương. Với sức trẻ, tính kỷ luật cao và khả năng tiếp cận công nghệ nhạy bén của kỹ sư, Việt Nam đang trở thành điểm đến để các doanh nghiệp phát triển AI biến nơi đây thành một trung tâm của khu vực, từ đó xuất khẩu sản phẩm và giải pháp công nghệ ra toàn cầu.

Chúng ta đang hướng tới và từng bước đạt được mục tiêu đó. Nhưng không chỉ cần làm ra sản phẩm tốt. Khâu tiếp thị và định vị thương hiệu cũng cần được làm mạnh hơn.

Ngoài ra, cũng cần chú trọng đến vấn đề nhân lực, thậm chí cần chuẩn bị cho thế hệ trẻ từ bây giờ. Meta sẵn lòng đồng hành cùng quá trình này và đang thực hiện chương trình đào tạo kỹ năng số và AI cho học sinh, giáo viên.

Đầu tháng 10, Meta hợp tác cùng Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Tuyên Quang tập huấn hơn 1.300 thầy cô giáo cấp một, cấp hai. Đến nay, chương trình kỹ năng số của chúng tôi đã tiếp cận khoảng một triệu học sinh, sinh viên, giáo viên và phụ huynh. Cùng với gói hỗ trợ cho doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa, chúng tôi sẽ tiếp tục tổ chức AI Hackathon, quy tụ người làm trong lĩnh vực AI từ doanh nghiệp, cơ quan quản lý đến các nhà phát triển giải pháp.

Việt Nam đã có chất lượng và năng lực để tạo ra sản phẩm công nghệ. Bước tiếp theo là làm sao để thế giới biết đó là những sản phẩm được tạo ra bởi người Việt.

Lưu Quý