Đảng Cộng hòa nguy cơ trả giá vì đòn thuế của ông Trump với Canada

Cuộc chiến thuế quan với Canada nguy cơ khiến vật giá tăng cao tại Mỹ, đe dọa tới đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ.

Đàm phán thương mại Mỹ - Canada đổ vỡ hôm 21/8, khơi mào cho màn ăn miếng trả miếng bằng thuế quan giữa hai nước ngay sau đó. Tổng thống Donald Trump tuyên bố áp thuế 50% lên 20 tỷ USD hàng hóa của Canada, khiến nước này đáp trả bằng thuế nhập khẩu lên đến 50% với khoảng 700 sản phẩm Mỹ từ ngày 8/9.

Căng thẳng thương mại với Canada leo thang càng làm trầm trọng thêm nỗi lo lắng về chi phí sinh hoạt ở Mỹ, đặc biệt là tại các bang phụ thuộc vào giao thương quốc tế như Maine, Michigan hay Iowa.

Khi cuộc bầu cử giữa kỳ đang đến gần, một số nghị sĩ Cộng hòa tại những bang này đã hối thúc Tổng thống Trump rút lại quyết định. "Việc áp thuế mới lên Canada là một sai lầm", thượng nghị sĩ Susan Collins, người đang phải căng mình trong cuộc đua tái tranh cử quyết liệt tại bang Maine, nói. "Tôi muốn chúng ta trở lại mối quan hệ láng giềng thân thiện và cùng có lợi về kinh tế với Canada".

Đòn giáng kinh tế giáng vào các bang chiến trường

Nỗi lo của cử tri về giá hàng tiêu dùng tăng vọt, từ xăng dầu, ôtô đến gậy khúc côn cầu, đã trở thành vũ khí đắc lực cho đảng Dân chủ, giúp họ củng cố lập luận rằng chính sách của Tổng thống Trump đang làm chao đảo nền kinh tế đất nước. Áp lực lên đảng Cộng hòa từ đó cũng gia tăng.

"Đây là một đòn giáng nặng nề", hạ nghị sĩ Dân chủ Marcy Kaptur, đồng chủ tịch nhóm nghị sĩ phụ trách khu vực Ngũ Đại Hồ, vùng trung tây Mỹ, nói, đề cập tới quyết định mới nhất từ ông Trump về việc áp thuế lên Canada. "Chính quyền nên nhìn lại những hành động vừa qua, vì nó đang tàn phá nền kinh tế vùng Ngũ Đại Hồ".

Ông Trump từng dồn lực cho chiến dịch tranh cử tổng thống năm 2024 bằng cam kết ngăn đà lạm phát phi mã và vực dậy nền kinh tế. Tuy nhiên, kể từ khi trở lại Nhà Trắng vào năm ngoái, ông liên tục đưa ra chuỗi quyết định bị đánh giá là chỉ khiến tình hình thêm tồi tệ.

Chính sách cắt giảm chi tiêu và nhân sự liên bang của ông đã giáng đòn mạnh vào các bang sống nhờ hoạt động của bộ máy nhà nước như Virginia, Maryland hay California. Xung đột tại Iran đẩy giá xăng leo thang, trong khi các mức thuế quan bị coi là lý do khiến giá cả hàng tiêu dùng tăng chóng mặt, đồng thời đẩy nông dân Mỹ vào thế khó.

Các đòn thuế ăn miếng trả miếng giữa Mỹ với Canada ảnh hưởng đặc biệt nặng nề tới Michigan, nơi ngành công nghiệp ôtô đã kết nối và vận hành tự do qua biên giới hai nước suốt hơn 100 năm qua.

John Sellek, người phát ngôn của liên minh 17 hiệp hội doanh nghiệp Michigan thuộc ngành ôtô, du lịch và nông nghiệp, vốn đồng loạt phản đối chính sách thuế quan nhắm vào Canada, dự báo căng thẳng thương mại lần này có thể làm xoay chuyển cục diện bầu cử giữa kỳ.

"Hầu hết hội viên của chúng tôi đều từng bỏ phiếu cho ông Trump, họ không phản đối Tổng thống", ông Sellek cho biết, nhưng lưu ý rằng Canada là đối tác thương mại lớn nhất đối với họ, còn các đòn thuế quan thì đang vắt kiệt doanh nghiệp và đẩy chi phí lên cao.

Charles Wade, đại diện Công đoàn Ôtô Mỹ tại nhà máy Ford ở Wayne, bang Michigan, cho biết ông lo ngại những rào cản thương mại mới được dựng lên, dù là với Canada hay bất kỳ quốc gia nào khác, đều sẽ ảnh hưởng trực tiếp tới sinh kế của người lao động.

"Công nhân ôtô Canada cũng là thành viên công đoàn như chúng tôi. Đụng đến một người là đụng đến tất cả", Wade cảnh báo.

Tại Nevada, nơi Canada mang đến nguồn khách quốc tế lớn nhất, hạ nghị sĩ Dân chủ Dina Titus cho biết lượng du khách đã giảm 25% và nguy cơ cuộc chiến thương mại leo thang sẽ "bồi thêm đòn đau" với thành phố. Theo lời bà, cử tri tại Las Vegas liên tục than phiền về sức ép lên ngành du lịch, đặc biệt khi thuế quan đẩy giá tôm hùm và hoa tươi lên cao.

"Cử tri của tôi sẽ không quên chuyện này", bà nói.

Trong nỗ lực xoa dịu bão giá, ông Trump gần đây đã thông báo sẽ miễn thuế với 300.000 tấn thịt bò xay nhập khẩu trong 90 ngày, nhưng bước đi này lập tức vấp phải gáo nước lạnh từ chính các nghị sĩ Cộng hòa ở các bang chăn nuôi vì lo làm tổn hại đến nông dân địa phương.

"Tôi rất muốn hạ giá cả, nhưng đây rõ ràng là bước đi sai lầm", nghị sĩ Cộng hòa Ashley Hinson từ bang Iowa viết trên mạng xã hội X. "Ngành chăn nuôi Iowa cung ứng nguồn thịt bò chất lượng hàng đầu thế giới. Nông dân đã chật vật với thị trường suốt nhiều năm qua, việc tăng nhập khẩu thịt bò sẽ chỉ khiến sinh kế của họ thêm bấp bênh, bất ổn".

Tín hiệu báo động trước bầu cử giữa kỳ

Trước những lo ngại, Phó tổng thống JD Vance hôm 24/8 tới Maine, bang biên giới sở hữu nhiều liên kết kinh tế sâu sắc với, để giải thích với cử tri về lý do Tổng thống Trump phát động cuộc chiến thuế quan với quốc gia láng giềng.

"Họ tùy tiện đánh thuế cao và dựng đủ hàng rào phi thuế quan lên hàng hóa bang Maine, rồi đinh ninh chúng ta sẽ khoanh tay chịu trận", ông tuyên bố. "Chúng ta không thể tiếp tục chịu đựng điều này".

Một số người tham dự sự kiện của Phó tổng thống Vance cũng bày tỏ tin tưởng rằng Tổng thống đang hành động vì lợi ích chung của đất nước.

"Chúng ta không thể cứ nhượng bộ", Susan Potvin, 68 tuổi, cử tri độc lập đã nghỉ hưu tại thị trấn Newport, cho hay. "Đấu tranh đòi công bằng cho người dân bang Maine cũng như các bang biên giới khác, như lời ông ấy nói, là điều rất quan trọng".

Nhưng trên toàn quốc, các kết quả thăm dò đang phát đi tín hiệu đầy rủi ro đối với đảng Cộng hòa. Khảo sát do đại học Luật Marquette thực hiện hồi tháng 5 cho thấy 67% người dân không đồng tình với những biện pháp thuế quan của Tổng thống Trump. Làn sóng phản đối cách ông điều hành kinh tế chung cũng gia tăng.

Cuộc khảo sát hồi tháng 4 do đại học Calgary và Ipsos phối hợp thực hiện cho thấy số người Mỹ phản đối đòn thuế quan đánh vào hàng hóa Canada nhiều gấp đôi nhóm ủng hộ.

Khảo sát do báo Washington Post cùng Ipsos thực hiện hồi tháng 7 cho thấy 43% cử tri thừa nhận cuộc sống của họ "sa sút hơn" so với thời điểm ông Trump mới trở lại nắm quyền hồi năm ngoái. Con số này tương đương tỷ lệ phản đối tổng thống Joe Biden trong giai đoạn 2023-2024.

Vũ Hoàng (Theo Washington Post, AFP, Reuters)