Nhiều người Việt ký hợp đồng tiền hôn nhân

Thay vì e ngại sự sòng phẳng làm mất đi lãng mạn, nhiều cặp đôi chọn ký hợp đồng tiền hôn nhân để bảo đảm sự bình đẳng và rạch ròi tài sản.

Năm 2021, ở tuổi 29 Thu Thảo (đã đổi tên) quyết định lấy chồng. Nhưng trước khi ký vào giấy chứng nhận kết hôn, cô đề nghị chồng cùng lập hợp đồng hôn nhân, trong đó chi tiết thỏa thuận về việc sinh con, tài chính, thừa kế, phụng dưỡng cha mẹ, việc nhà và trách nhiệm với nhau khi khó khăn.

"Vì cả hai đến với nhau khi đều đã có tích lũy, chúng tôi đều thấy làm hợp đồng có lợi cho đôi bên", cô nói.

Về tài chính, mỗi người đóng 80% thu nhập vào quỹ chung để chi sinh hoạt, trả nợ, phụng dưỡng cha mẹ, mua bảo hiểm, đầu tư và du lịch; việc nhà chia đôi.

Hai người cũng thống nhất số con sẽ sinh, phương án nhận con nuôi nếu hiếm muộn, đồng thời công khai thu nhập, tiền tiết kiệm và các khoản đầu tư. Tài sản có trước hôn nhân thuộc về người đứng tên, tài sản hình thành trong hôn nhân thực hiện theo luật.

Do cha mẹ Thảo không có lương hưu, bản hợp đồng cũng thống nhất ưu tiên hỗ trợ ông bà khi cần. Thỏa thuận còn đưa ra những nguyên tắc ứng xử như không tranh cãi trước người ngoài hoặc trước mặt con, không thay đổi cách xưng hô khi bất đồng. Nếu một người lớn tiếng, người kia sẽ nhường và chỉ tiếp tục trao đổi khi cả hai bình tĩnh.

Với chị Hồng Hills, 43 tuổi, bản hợp đồng tiền hôn nhân ký với người bạn trai ở bang Florida, Mỹ năm 2021 là để "vợ và chồng có vị thế bình đẳng, không ai ở thế trịch thượng hay tự ti".

Trước khi kết hôn, chị Hồng là giáo viên ở TP HCM, đã có hai con và mẹ già. Chồng chị, anh Franklin là doanh nhân, sở hữu tài sản gấp nhiều lần vợ. Xác định về chung một nhà để đồng hành, không phải vì tiền, chị đề nghị làm hợp đồng trước khi cưới. Anh Franklin ủng hộ, mời luật sư đại diện hai bên soạn thảo hợp đồng.

Trong đó, họ liệt kê tài sản của mỗi người trước hôn nhân, xác định của ai thuộc về người đó. Hai người cũng đưa ra giải pháp cho những kịch bản khác nhau của hôn nhân.

Theo hợp đồng, khi kết hôn với anh Franklin, chị Hồng sẽ phải nghỉ việc để sang Mỹ theo diện visa K-1 (visa hôn phu - hôn thê). Nếu sau ba tháng, hai người chưa hoàn tất thủ tục kết hôn, chị buộc phải trở lại Việt Nam. Trong trường hợp đó, anh Franklin hỗ trợ chị 20.000 USD để ổn định.

Trường hợp thủ tục thuận lợi, trong thời gian chị chưa tìm được việc ở Mỹ, anh hỗ trợ tài chính để chị nuôi con và phụng dưỡng mẹ. Khi Hồng đi làm, hai người cùng đóng góp cho gia đình theo tỷ lệ thu nhập.

Nếu hôn nhân tan vỡ trước khi chị nhận thẻ xanh 10 năm, thỏa thuận có thêm các điều khoản bảo đảm cuộc sống của chị và hai con.

"Hợp đồng tiền hôn nhân để bảo vệ quyền lợi của cả hai nên chứ không phải của chỉ của người có tài sản nhiều hơn", chị nói.

Tại Việt Nam, chưa có thống kê chính thức nhưng các chuyên gia về hôn nhân gia đình và luật sư nhận định ngày càng nhiều vợ chồng ký hợp đồng tiền hôn nhân.

Thạc sĩ, luật sư Nguyễn Trọng Nghĩa, Giám đốc Văn phòng Luật sư X, cho biết khoảng 5 năm qua, nhu cầu tư vấn hôn nhân gia đình thay đổi rõ rệt. Trước đây, các cặp đôi thường tìm đến luật sư khi chuẩn bị ly hôn để giải quyết tranh chấp; nay nhiều người chủ động tư vấn trước cưới để phân định tài sản, con cái và trách nhiệm gia đình.

Tại văn phòng ông, số thỏa thuận tiền hôn nhân chiếm khoảng 30% số khách hàng tư vấn về hôn nhân.

Khảo sát của VnExpress với gần 700 độc giả, 54% ủng hộ lập thỏa thuận hoặc hợp đồng tiền hôn nhân, cho rằng việc thống nhất trước các quy tắc, quyền và nghĩa vụ giúp quan hệ vợ chồng rõ ràng, bình đẳng hơn.

Luật sư Nghĩa cho biết các cặp đến văn phòng luật sư làm hợp đồng tiền hôn nhân phần lớn là người có năng lực tài chính, kinh doanh thành công, muốn tìm bạn đời phù hợp. Họ có xu hướng văn bản hóa các thỏa thuận để phân định quyền lợi, trách nhiệm, hạn chế tranh chấp hoặc nguy cơ bị lợi dụng.

Tiến sĩ Rahul Sambaraju, giảng viên cấp cao ngành Tâm lý học, Đại học RMIT Việt Nam, cho rằng phụ nữ càng độc lập về kinh tế thì nhu cầu rõ ràng về quyền lợi và trách nhiệm trong hôn nhân cũng tăng lên.

Theo ông, mong muốn ký thỏa thuận tiền hôn nhân không phụ thuộc nhiều vào mức độ tin tưởng, hài lòng, tuổi tác hay thu nhập, mà chủ yếu ở việc mỗi người có xem đây là điều "thiếu lãng mạn" và khả thi hay không.

Thỏa thuận tiền hôn nhân giúp các cặp đôi chủ động thống nhất cách giải quyết một số vấn đề thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào pháp luật. Nếu được lập trên tinh thần tự nguyện, tôn trọng, văn bản cũng giúp hai người hiểu rõ kỳ vọng của nhau.

"Mục tiêu của hợp đồng tiền hôn nhân không phải để ngăn ly hôn hay duy trì hôn nhân bằng mọi giá, mà là xây dựng một cuộc sống lành mạnh, tích cực, góp phần tạo nên hạnh phúc của mỗi cá nhân và xã hội", ông nói.

Luật sư Nghĩa cho rằng ký thỏa thuận giúp vợ chồng "hiểu luật chơi ngay từ đầu". Tuy nhiên, không có lựa chọn đúng cho tất cả cặp đôi. Mỗi người có thể chọn cách phù hợp với hoàn cảnh và quan niệm hôn nhân của mình.

Cũng theo luật sư, Điều 47 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 quy định thỏa thuận phải được lập trước khi kết hôn, bằng văn bản có công chứng hoặc chứng thực và có hiệu lực từ ngày đăng ký kết hôn. Các bên nên kê khai tài sản càng cụ thể càng tốt, thay vì chỉ ghi chung như "nhà của ai thuộc người đó". Có thể lập phụ lục về bất động sản, tiền gửi, chứng khoán, cổ phần, doanh nghiệp, ôtô, tài sản trí tuệ, tài sản ở nước ngoài và chứng cứ về nguồn gốc.

Với người kinh doanh, hợp đồng cần làm rõ giá trị doanh nghiệp, cổ phần trước hôn nhân và phần giá trị tăng thêm trong thời kỳ hôn nhân. Đặc biệt, không nên chỉ thỏa thuận về tài sản mà bỏ qua các khoản nợ. Hai bên cần xác định nợ riêng, khoản vay phục vụ gia đình, trách nhiệm với khoản vay đầu tư, kinh doanh và những giao dịch có giá trị lớn có cần sự đồng ý của cả hai hay không.

Từ Mỹ, chị Hồng Hills cho biết ký hợp đồng xong, vợ chồng chị đều an tâm và tự tin bước vào hôn nhân. Bản hợp đồng giúp cả hai hiểu rõ nếu hôn nhân đổ vỡ, mình sẽ mất gì và còn lại gì. Nhờ đó, họ có sự chuẩn bị cho tình huống xấu nhất, giảm thiểu tổn thương khi phải đối diện với sự tan vỡ.

Sau gần 6 năm hôn nhân, vợ chồng chị Hồng Hills đã thống nhất hủy bản hợp đồng tiền hôn nhân, thay bằng di chúc để chuyển giao toàn bộ tài sản riêng thành tài sản chung nhằm bảo đảm cuộc sống cho vợ con nếu anh gặp bất trắc.

Anh Franklin cũng ký thỏa thuận nhận lương hưu ít hơn 30% để nếu anh mất, chị được hưởng nguyên phần lương hưu và tiền an sinh xã hội của chồng.

Phạm Nga - Ngọc Ngân