Không dám tan làm đúng giờ

Gần 19h, Thục Uyên cùng 8 đồng nghiệp vẫn ngồi tại văn phòng, vờ gõ máy tính như đang làm việc vì không dám về trước sếp.

"Giờ làm việc theo quy định của công ty là 17h30 nhưng hôm nào tôi cũng phải ngồi qua 19h30 hoặc đợi khi sếp rời văn phòng mới dám về", Uyên, 32 tuổi, nữ nhân viên marketing của một công ty tư nhân ở TP HCM nói.

Trước đây, Uyên có thói quen về đúng giờ khi hoàn thành mọi công việc trong ngày. Nhưng trong đợt đánh giá năng lực cách đây hai năm, cô được xếp loại A- (hoàn thành nhiệm vụ), nhận mức thưởng thấp hơn đồng nghiệp 5 triệu đồng. Trưởng phòng cho biết Uyên bị trừ điểm ý thức, đánh giá thiếu nhiệt huyết do không ở lại muộn như đồng nghiệp, nhấn mạnh tiêu chí xếp hạng dựa trên cả năng lực và thái độ.

"Tôi không hiểu từ bao giờ việc rời văn phòng đúng giờ quy định bị cho là thiếu nhiệt tình với công việc", Uyên nói.

Tương tự, Văn Vỹ, 29 tuổi, nhân viên IT của một công ty ở Hà Nội bắt đầu nán lại cơ quan sau khi trượt xét tăng lương định kỳ năm 2025. Dù hoàn thành tốt chuyên môn, Vỹ bị cấp trên đánh giá thiếu cố gắng do "ngày nào cũng đứng dậy về lúc 17h30". Để đối phó, Vỹ dành buổi sáng uống cà phê, dồn việc vào buổi chiều nhằm kéo dài thời gian đến 19h.

Trên mạng xã hội, các bài đăng thảo luận về chủ đề "tan làm đúng giờ" thu hút hàng triệu lượt xem. Ví dụ, video bàn về việc "nhân viên hết giờ làm sẽ tan làm" đạt 4,3 triệu lượt xem hay tranh cãi "tan làm đúng giờ có phải EQ kém" thu hút gần 270.000 người theo dõi. Trên Threads, từ khóa "không thể tan làm đúng giờ" ghi nhận hàng trăm bài viết.

Dưới các bài viết thường chia hai luồng ý kiến: một bên đề cao sự chuyên nghiệp khi rời công sở đúng giờ, số khác xem việc từ chối ở lại muộn là thiếu tâm huyết.

Khảo sát của VnExpress đầu tháng 8/2026 cho thấy 13% doanh nghiệp đánh giá nhân viên qua thời gian có mặt. Một thăm dò khác trên 2.000 độc giả ghi nhận 13% người lao động hoàn thành việc đúng giờ nhưng chọn ở lại công ty đến muộn "vì sợ bị đánh giá".

Những giờ làm việc gượng ép, thậm chí giả tạo này dẫn đến tình trạng Presenteeism (hiện diện giả tạo) trên toàn cầu. Khảo sát của tổ chức Vitality tại Anh chỉ ra Presenteeism làm giảm năng suất gấp 12 lần việc vắng mặt thực sự, khiến mỗi nhân viên lãng phí 35 ngày làm việc một năm.

Tuy nhiên, trong quan điểm của một nhà quản lý, anh Thành Toàn, 45 tuổi, giám đốc công ty xuất nhập khẩu tại Hải Phòng, ủng hộ việc nhân sự ở lại văn phòng muộn. Theo anh, sự hiện diện trực tiếp giúp quy trình phối hợp giữa các phòng ban trơn tru hơn, xử lý sự cố phát sinh nhanh chóng.

"Tự nguyện ở lại muộn cũng là chứng minh cho tinh thần trách nhiệm cao, sự gắn bó và sẵn sàng hy sinh lợi ích cá nhân vì mục tiêu của tập thể", anh Toàn nói.

Tiến sĩ Lê Trung Hiếu, Phó chủ nhiệm Bộ môn Quản trị nhân lực, Viện Quản trị Kinh doanh, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết nền kinh tế Việt Nam trước đây chủ yếu dựa vào các doanh nghiệp nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập với mức độ cạnh tranh thấp. Người lao động làm việc theo thời gian cố định, tan làm khi có chuông, kẻng. Tuy nhiên, quá trình hội nhập, đặc biệt từ các nước Đông Á như Nhật Bản, Hàn Quốc - có nét văn hóa tương đồng - đã tạo nên nhiều chuẩn mực văn hóa mới.

"Dòng vốn ngoại từ các nước Đông Á mang theo môi trường làm việc đề cao tính thứ bậc, sự phục tùng cấp trên và ý kiến tập thể, đi kèm áp lực cạnh tranh khốc liệt", ông Hiếu nói.

Bên cạnh yếu tố khách quan, tiến sĩ Lê Trung Hiếu nhận định nhân viên ngại tan làm đúng giờ là quan niệm ngầm định được mọi người chấp nhận, thuộc cấp độ thứ ba của văn hóa doanh nghiệp rất khó thay đổi. Giải thích nguyên nhân, ông chỉ ra khi thiếu thước đo KPI chuẩn xác, nhà quản trị buộc lấy thời gian làm việc để đánh giá mức độ cống hiến.

Dưới góc độ tâm lý, chuyên gia cho biết người quản lý thường mang nỗi sợ mất kiểm soát, muốn đưa nhân viên vào tầm mắt quan sát. Ngược lại, người lao động mang tâm lý nể nang, ngại va chạm, sợ bị phán xét năng lực kém.

Bà Nguyễn Thị Kiều Chinh, cố vấn tài chính, Công ty Tư vấn đầu tư và Quản lý tài sản FIDT cho biết hiện tượng này phổ biến trong ngành tài chính, công nghệ, tư vấn tại các đô thị lớn. Kết quả công việc của những ngành này rất khó đo lường ngay trong ngày. Đồng thời, áp lực bấp bênh kinh tế cũng đẩy người lao động vào thế ưu tiên sự an toàn. "Nhiều người chấp nhận ở lại muộn vì sợ bị xem thiếu nỗ lực hoặc đánh mất cơ hội thăng tiến", bà Chinh nói.

Về tác động, tiến sĩ Lê Trung Hiếu cho biết việc duy trì văn hóa tăng ca hình thức chỉ tạo cảm giác an tâm ngắn hạn cho cả hai bên. Về dài hạn, nó làm động lực làm việc giảm sút, kéo theo tỷ lệ nghỉ việc cao và đánh mất nhân tài thực lực. Doanh nghiệp cạn kiệt năng lực đổi mới sáng tạo do nhân sự dồn tâm trí vào việc "diễn kịch" trước mặt lãnh đạo, đồng thời tốn thêm nhiều chi phí điện nước, tiền làm thêm giờ.

Còn bà Chinh cho biết người lao động phải đối mặt với nguy cơ suy giảm sức khỏe và mất cân bằng cuộc sống. "Một nền kinh tế cạnh tranh không được tạo ra bởi số giờ làm việc, mà bằng giá trị sinh ra trong mỗi giờ", bà Chinh nói.

Tại Hà Nội, anh Minh Phong, trưởng phòng kinh doanh quản lý 20 nhân viên, cho biết việc nán lại muộn không giúp cải thiện hiệu quả công việc. Anh quyết định đổi phương pháp sang khoán mốc thời gian hoàn thành nhiệm vụ. "Tôi quản lý bằng hạn chót hoàn thành nhiệm vụ, không giám sát thời gian kiểu trông trẻ mẫu giáo", anh Phong nói.

Tiến sĩ Lê Trung Hiếu đề xuất doanh nghiệp cần chuyển dịch sang quản lý theo kết quả đầu ra, xây dựng hệ thống KPI minh bạch. Bản thân nhân viên cũng cần chủ động truyền thông nội bộ, minh bạch hóa tiến độ công việc với sếp và thiết lập ranh giới rõ ràng. Trong những môi trường đã cắm rễ văn hóa nể nang, việc thay đổi cần một quá trình. Tuy nhiên, mỗi cá nhân có thể tạo dựng ảnh hưởng từ nhóm nhỏ. "Sự thay đổi từ văn hóa vi mô sẽ dần lan tỏa, định hình lại một môi trường làm việc chuyên nghiệp", tiến sĩ Hiếu nói.

Về phía người lao động, kế toán Minh Phượng (35 tuổi, TP HCM) chọn cách thống nhất ngay từ buổi phỏng vấn về giờ làm việc và quy định tăng ca. Cô chỉ làm thêm khi có nhiệm vụ gấp.

"Đứng dậy đúng giờ khi xong việc là biểu hiện của sự chuyên nghiệp", Phượng nói.

Quỳnh Nguyễn