Cô giáo 10 năm dạy chữ Khmer ở vùng biên

Từ dự định nộp hồ sơ thử, sau gần 10 năm chị Thạch Thị Phắt Cà Đi, 32 tuổi, đã bén duyên, lập nghiệp ở vùng biên viễn, là một trong 3 giáo viên tiếng Khmer hiếm hoi của tỉnh.

Sáng đầu tháng 8, sau hơn hai tháng hè bận rộn tập huấn chuyên môn, chị Cà Đi tranh thủ tưới nước, dọn cỏ mảnh vườn nhỏ trước nhà ở xã Phước Vinh. Chồng bận trực bảo vệ tại trường, nữ giáo viên ngồi kèm con trai lớn học lớp 2 ôn bài trước khi năm học mới bắt đầu.

Là con út trong gia đình có bốn anh chị em, cha và chị gái đều làm giáo viên ở tỉnh Trà Vinh cũ, chị Cà Đi đã sớm nuôi tình yêu với nghề dạy học. Thời còn là sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn Khmer, Đại học Trà Vinh, chị thường xem những phóng sự về các giáo viên tình nguyện đến vùng sâu, vùng xa rồi tự nhủ một ngày nào đó mình cũng sẽ như họ.

Năm 2016, tốt nghiệp đại học, Cà Đi biết huyện Tân Biên (tỉnh Tây Ninh cũ) tuyển giáo viên tiếng Khmer cho bậc tiểu học. Cô gái trẻ bắt xe khách vượt hơn 300 km đến Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện nộp hồ sơ. "Lúc đó mình chỉ nghĩ cứ nộp thử, nếu thất bại thì xem như trải nghiệm", chị nhớ lại.

Ba tháng sau kỳ thi tuyển, chị Cà Đi nhận quyết định về công tác tại Trường Tiểu học Hòa Đông.

Những ngày đầu đặt chân đến vùng biên, ngoài hình ảnh mái chùa Khmer cong vút quen thuộc nằm thấp thoáng bên những rặng thốt nốt, mọi thứ còn lại đều xa lạ với cô.

Do không có người quen, quanh khu vực cũng không có nhà trọ, Cà Đi nản lòng thì may mắn được nữ giáo viên mầm non thi tuyển cùng đợt biết hoàn cảnh đưa về nhà ở tạm. Ba tháng sau, nhà trường mới bố trí cho cô chỗ ở trong khu tập thể giáo viên. Khi chỗ ở vừa tạm ổn thì rào cản lớn nhất mà cô chưa hề nghĩ đến, chính tiếng mẹ đẻ.

Dù cùng là tiếng Khmer, tuy nhiên phương ngữ Trà Vinh và Tây Ninh có nhiều khác biệt khiến việc giao tiếp ban đầu không hề dễ dàng.

"Do chưa quen nên lúc đầu em nói họ không nghe được, còn khi họ nói em cũng không hiểu gì", Cà Đi cười nhớ lại.

Từ đó, không ít phụ huynh bắt đầu nghi ngại khả năng giảng dạy của cô giáo trẻ. Không nản lòng, Cà Đi thường xuyên trò chuyện với người dân để làm quen cách phát âm và từ ngữ địa phương.

Do toàn tỉnh chỉ có ba trường triển khai chương trình dạy tiếng Khmer, khiến cơ hội trao đổi chuyên môn của nữ giáo viên cũng rất hạn chế.

Mỗi lớp học ở Hòa Đông có cả học sinh người Kinh lẫn Khmer nên tiết tiếng Khmer thường được bố trí vào cuối buổi. Sau giờ học chính khóa, chỉ hơn 10 học sinh ở lại tiếp tục học tiếng mẹ đẻ.

Theo chị Cà Đi, dạy tiếng Khmer không hề đơn giản. Hệ chữ có tới 68 nguyên âm và phụ âm, gần gấp ba lần tiếng Việt. Học sinh mất khoảng một năm rưỡi mới học xong bảng chữ, sau đó tiếp tục ghép vần. Để đọc, viết thành thạo thường phải mất khoảng ba năm.

"Có khi dạy xong bài sau thì học sinh đã quên mất bài trước, nên phải quay lại từ đầu, nếu không đủ kiên nhẫn sẽ rất dễ bỏ cuộc", chị nói.

Năm nay đã lên lớp 11 nhưng Khe Thị Siêng vẫn nhớ như in những ngày đầu học tiếng mẹ đẻ cùng cô Cà Đi. Cha mẹ làm thuê, không có điều kiện kèm cặp, những ngày đầu đến lớp Siêng mặc cảm vì phải bắt đầu từ con số 0. Cà Đi dùng giáo án điện tử, trình chiếu hình ảnh, sử dụng video về văn hóa Khmer để các em dễ tiếp thu. Những từ khó được cô ghi âm bằng tiếng Việt, giúp các em dễ nhớ.

Sau gần 5 năm kiên trì, Siêng mới đọc, viết thành thạo, sau đó là một trong những học sinh giỏi của nữ giáo viên.

Thời điểm này, tại trường có anh Ốc Xà Quân làm bảo vệ nhà ở gần đó, lớn hơn Cà Đi 13 tuổi và chưa lập gia đình. Sau vài lần được các thầy cô mai mối, họ mới tìm hiểu nhau.

"Ảnh là con út trong gia đình có 9 anh chị em, hiền lành, siêng năng và biết lo cho người khác nên sau vài lần gặp em có cảm tình liền", nữ giáo viên nhớ lại.

Sau hai năm quen nhau, họ lập gia đình, hiện có hai con trai.

Ngoài lương giáo viên và bảo vệ trường học, vợ chồng chị còn canh tác một ha lúa và khoai mì do cha mẹ cho. Vụ lúa chủ yếu đủ gạo ăn, còn khoai mì những năm được giá lãi khoảng 20 triệu đồng mỗi vụ.

Ông Đặng Công Xuân, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hòa Đông đánh giá, chị Cà Đi là giáo viên có chuyên môn vững, nhiều năm liền hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được UBND tỉnh tặng bằng khen. Nữ giáo viên cũng là chiến sĩ thi đua và giáo viên giỏi ở địa phương.

"Cô Cà Đi thường chủ động ứng dụng công nghệ trong giảng dạy, truyền cảm hứng để học sinh thêm yêu tiếng nói và chữ viết của dân tộc mình", ông Xuân nói.

Theo Sở Giáo dục và Đào tạo Tây Ninh, hiện toàn tỉnh có ba trường tiểu học tại xã Phước Vinh, Tân Phú và phường Bình Minh tổ chức dạy tiếng Khmer với tổng cộng 266 học sinh, trong đó chỉ có ba giáo viên trực tiếp giảng dạy.

Trong tiếng Khmer, cái tên Phắt Cà Đi có nghĩa là chung thủy. Gần mười năm gắn bó với vùng biên, nữ giáo viên vẫn kiên trì với những lớp học chỉ vài chục học sinh.

"Mỗi đứa trẻ biết đọc, biết viết tiếng Khmer là thêm một phần văn hóa dân tộc được gìn giữ cho thế hệ mai sau", chị chia sẻ.

Hoàng Nam