Google đối mặt vụ kiện 'xâm phạm bản quyền để huấn luyện Gemini'

Một số nhà xuất bản cáo buộc Google "sao chép hàng triệu sách và bài báo học thuật có bản quyền" để huấn luyện chatbot.

Ngày 10/7, ba nhà xuất bản Hachette Book Group, Cengage Learning, Elsevier, cùng nhà văn Mỹ Scott Turow và S.C.R.I.B.E. Inc. - công ty xuất bản, quản lý bản quyền của ông Turow - nộp đơn kiện Google lên Tòa án Quận liên bang khu vực Nam New York. Thông tin về vụ kiện được Hiệp hội Các nhà xuất bản Mỹ (AAP) công bố cùng ngày. Theo AAP, các nguyên đơn đồng thời đề nghị tòa công nhận vụ kiện tập thể, đại diện cho những tác giả và nhà xuất bản có quyền lợi tương tự.

Nhóm nguyên đơn cho rằng Google "đã bí mật sao chép" các tác phẩm được cung cấp cho dịch vụ Google Books, Google Play Books và Google Scholar, dù tác giả và nhà xuất bản chỉ cho phép những dịch vụ này khai thác tài liệu trong phạm vi giới hạn. Những mục đích cụ thể được nêu như hiển thị các trích dẫn để tìm kiếm hay để bán sách.

Hồ sơ còn nêu Google thu thập văn bản từ các bản quét web quy mô lớn, trong đó có kho sách lậu và nguồn tin tức phải trả phí. Nguyên đơn đồng thời cáo buộc công ty "thay đổi thông tin quản lý quyền tác giả" nhằm che giấu nguồn tài liệu dùng cho Gemini.

Theo nhóm khởi kiện, Google "không xin phép hoặc trả phí" cho những tác phẩm bị đưa vào quá trình huấn luyện. Hồ sơ trích các tài liệu mà nguyên đơn mô tả là tài liệu nội bộ của công ty, trong đó việc sử dụng sách có bản quyền do nhà xuất bản cung cấp qua Google Play Books được đánh giá là "đặc biệt đáng lo ngại".

Để chứng minh Gemini dùng nội dung từ sách, nguyên đơn dẫn một phản hồi của chatbot về tiểu thuyết giả tưởng The Fifth Season (2015) của nhà văn người Mỹ N. K. Jemisin trong đơn kiện. Hệ thống nói kho dữ liệu nội bộ chứa văn bản từ tác phẩm, nhờ đó nó có thể tái hiện cốt truyện, nhân vật, thuật ngữ và câu trích dẫn.

Một số tên sách khác mà nhóm nhà xuất bản cho rằng đã bị xâm phạm bản quyền bao gồm Who Could That Be at This Hour? (2012) của Lemony Snicket, Innocent (2010) của Scott Turow, nhiều tác phẩm, sách giáo khoa và bài báo khoa học.

Nguyên đơn nhận định hành động của công ty công nghệ có thể làm giảm doanh thu bán sách và ảnh hưởng thị trường cấp phép nội dung cho AI. Hồ sơ lập luận rằng tác giả và nhà xuất bản mất khoản thu tiềm năng, quyền thương lượng điều kiện sử dụng và cơ hội yêu cầu ghi nguồn khi Google không ký thỏa thuận trước khi dùng tác phẩm.

Hồ sơ nêu lập luận Gemini có thể viết ra một vụ án "giết người bên bờ biển tại một thị trấn đầy bí ẩn dài 100 trang" để thay thế cho một câu chuyện gốc có bản quyền. "Nó có thể tạo ra bộ truyện chỉ trong 20 phút với giá 0,39 USD. Không nhà xuất bản hay cây bút nào có thể đấu lại với tốc độ và quy mô ấy", theo hồ sơ vụ kiện.

Theo Guardian, vụ kiện nối dài tranh chấp pháp lý giữa AI và bản quyền sách. Đến nay, các tác giả và nhà xuất bản sách đã đệ hàng loạt đơn kiện các công ty trí tuệ nhân tạo Google, OpenAI, Anthropic và Meta với cáo buộc sao chép bản quyền không xin phép để làm dữ liệu nguồn.

Từ 2023, diễn viên Mỹ Sarah Silverman - tác giả hồi ký The Bedwetter: Stories of Courage, Redemption and Pee - và nhóm cây bút khác đã kiện Meta AI dùng tác phẩm của mình trong dữ liệu nguồn. Tháng 6/2025, tòa xử có lợi cho Meta vì phía nguyên đơn chưa đưa ra đủ chứng cứ về thiệt hại thị trường.

Tháng 9/2025, Anthropic đồng ý lập một quỹ trị giá 1,5 tỷ USD để dàn xếp vụ kiện tập thể của các tác giả liên quan những bản sách bị cáo buộc lấy từ nguồn lậu. Thỏa thuận không bao gồm việc công ty thừa nhận trách nhiệm.

Trước vụ kiện, ngày 15/1, nhà xuất bản Hachette và Cengage đã đề nghị được tham gia vụ kiện giữa các tác giả, họa sĩ minh họa với Google về bản quyền ảnh vẽ trong tác phẩm. Theo Reuters, hai công ty xuất bản cho rằng họ có thể đưa ra bằng chứng thiệt hại cho nguyên đơn. Tuy nhiên, Google phản đối yêu cầu. Theo Guardian, sau lần đó, các nhà xuất bản tự hành động riêng.

Phía nguyên đơn đề nghị tòa buộc Google trả khoản bồi thường theo luật định hoặc bồi thường thiệt hại thực tế và lợi nhuận liên quan. Họ cũng yêu cầu công ty chấm dứt những hoạt động bị cho là vi phạm, công khai thông tin về dữ liệu huấn luyện. Đồng thời Google phải tiêu hủy các bản sao bị xác định là xâm phạm, dưới sự giám sát của tòa.

Từ khi AAP công khai hồ sơ đến nay, Google chưa phản hồi đề nghị bình luận về vụ kiện. Toàn bộ lập luận về cách Google thu thập, sao chép hoặc sử dụng tác phẩm đều do phía nguyên đơn nêu ra. Tòa án Quận liên bang khu vực Nam New York chưa đưa ra kết luận.

Hiệp hội Các nhà xuất bản Mỹ ra đời năm 1970, sau khi Hội đồng các Nhà xuất bản Sách Mỹ và Viện các Nhà xuất bản Giáo dục Mỹ hợp nhất. Tổ chức phi lợi nhuận hiện do chuyên gia luật bản quyền - Maria A. Pallante - điều hành. Đơn vị này thay mặt ngành xuất bản Mỹ tham gia các vấn đề pháp luật và chính sách, trọng tâm là bản quyền. AAP hiện có hơn 110 tổ chức thành viên, gồm các tập đoàn xuất bản lớn, đơn vị độc lập, nhà xuất bản đại học và hội chuyên ngành.

Thảo Uyên (theo Guardian, AAP, Reuters)