Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với NYTimes ngày 14/6 cho biết thỏa thuận sơ bộ đạt được với Iran sẽ bảo đảm eo biển Hormuz "vĩnh viễn không thu phí", đồng thời lập luận rằng chiến dịch của Mỹ đã ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân hay tiếp tục đe dọa sự tồn tại của Israel.

Tuy nhiên, Tổng thống Trump cảnh báo rằng nếu Iran không đạt được một thỏa thuận đầy đủ về chương trình hạt nhân trong những tuần tới, Mỹ sẵn sàng tái khởi động chiến dịch để đạt được mục tiêu bằng biện pháp quân sự và "biến Washington thành bên bảo hộ của Trung Đông để đổi lấy 20% doanh thu của khu vực".

Ông Trump không giải thích chi tiết cách thức triển khai ý tưởng này, cũng như liệu các đồng minh vùng Vịnh như Arab Saudi hay Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã đồng ý với kịch bản nộp 20% doanh thu từ dầu mỏ cho Mỹ để được đảm bảo an ninh hay chưa.

Tổng thống Mỹ cho hay mới chỉ bắt đầu thảo luận về ý tưởng này, và kịch bản đó chỉ có thể xảy ra nếu Iran tiếp tục được xem là một đối thủ của Mỹ.

Đây không phải lần đầu tiên ông Trump đề xuất mô hình "an ninh có trả phí" như vậy tại nhiều khu vực trên thế giới, trong đó có những yêu cầu về san sẻ chi phí đồn trú của lực lượng Mỹ tại Hàn Quốc hay Nhật Bản.

Ông Trump đưa ra tuyên bố trên sau khi Mỹ và Iran thông báo đã đạt được thỏa thuận hòa bình. Nội dung thỏa thuận chưa được công bố đầy đủ, nhưng hai bên được cho là sẽ mở cửa eo biển Hormuz, đình chỉ các khoản lệ phí trong 60 ngày và mở đường cho các cuộc đối thoại khu vực tiếp theo.

Thỏa thuận mới cũng sẽ bảo đảm Iran không thể phát triển vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, một số vấn đề quan trọng vẫn chưa được giải quyết, trong đó có quyền làm giàu uranium của Tehran.

Các bên vẫn đang đàm phán về khả năng Iran đình chỉ hoạt động làm giàu uranium trong 15-20 năm. Ông Trump khẳng định Tehran sẽ chỉ được phép làm giàu uranium ở mức phục vụ mục đích phi quân sự. Ông cũng nói việc dỡ bỏ trừng phạt và giải phóng tài sản bị phong tỏa của Iran sẽ phụ thuộc vào việc Tehran thực hiện đầy đủ các cam kết.

Tổng thống Trump khẳng định Mỹ sẽ hợp tác với Iran để khai quật, pha loãng và loại bỏ toàn bộ số nhiên liệu hạt nhân đã được làm giàu mà nước này đang sở hữu. Trong thỏa thuận dưới thời cựu tổng thống Barack Obama, 97% kho dự trữ vật liệu hạt nhân của Iran đã được chuyển sang Nga.

Tổng thống Mỹ nói thỏa thuận này sẽ cho phép các thanh sát viên tiếp cận gần như ngay lập tức cơ sở hạt nhân Iran, thay vì phải chờ đợi nhiều tháng như thỏa thuận JCPOA được ký dưới thời tổng thống Obama. Tuy nhiên, Iran chưa công khai đề cập bất kỳ thỏa thuận nào như vậy.

Tổng thống Mỹ nhấn mạnh chính sức ép quân sự đã buộc Iran quay lại bàn đàm phán. "Họ không muốn hứng chịu đòn tấn công thứ ba. Họ muốn được sống", ông nói.

Tổng thống Mỹ đồng thời ca ngợi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin vì không can thiệp vào giai đoạn Mỹ phong tỏa khu vực. "Ông ấy là một quý ông thực sự. Ông ấy đã không điều tàu chở dầu cùng hàng loạt tàu khu trục hộ tống để phá vòng phong tỏa", ông Trump nói về ông Tập.

Thanh Danh (Theo Times, CNN, Times of Israel)