Ngày 1/6, tỉnh Thanh Hóa và Ninh Bình tổ chức hội nghị sơ kết một năm thực hiện mô hình hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp. Hai tỉnh đều ghi nhận bộ máy cơ bản vận hành ổn định, thủ tục hành chính được giải quyết nhanh hơn và quyền chủ động của cấp xã được tăng cường.

Tuy nhiên, khối lượng công việc lớn, thiếu nhân lực chuyên môn sâu và những bất cập trong phân bổ nguồn lực đang trở thành thách thức. Tại Thanh Hóa, địa phương đã sắp xếp 547 xã, phường, thị trấn xuống còn 166 xã, phường từ ngày 1/7/2025. Dù đã giảm gần 70% đầu mối cấp cơ sở, đây vẫn là tỉnh có số lượng đơn vị hành chính cấp xã nhiều thứ hai cả nước, sau TP HCM.

Theo ông Trịnh Tuấn Sinh, Phó bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Thanh Hóa, tỉnh đã phân cấp, phân quyền hơn 1.060 nhiệm vụ cho cấp xã. Hệ thống Trung tâm Phục vụ hành chính công cấp xã tiếp nhận hơn 912.000 hồ sơ, tỷ lệ giải quyết đúng hạn đạt trên 99%.

Tuy nhiên, cùng với những kết quả tích cực, Thanh Hóa đang đối mặt với bài toán quy mô tổ chức và nguồn lực. Báo cáo của tỉnh cho thấy nhiều xã có quy mô nhỏ, khiến nguồn lực đầu tư bị phân tán, ảnh hưởng đến công tác quy hoạch phát triển và bố trí đội ngũ cán bộ chất lượng cao.

Sau khi kết thúc hoạt động của cấp huyện, nhiều nhiệm vụ được chuyển trực tiếp xuống cơ sở. Bình quân mỗi xã hiện đảm nhận khoảng 254 nhiệm vụ vốn thuộc thẩm quyền cấp huyện trước đây. Trong khi đó, đội ngũ cán bộ có kinh nghiệm ở các lĩnh vực chuyên sâu như quy hoạch, đầu tư xây dựng, công nghệ thông tin, giáo dục và y tế vẫn còn thiếu.

Một số xã phường gặp khó khăn trong bố trí cán bộ theo vị trí việc làm, thích ứng với phương thức quản lý mới. Tình trạng nơi thiếu, nơi thừa trụ sở làm việc sau sắp xếp cũng chưa được xử lý triệt để.

Bí thư Tỉnh ủy Thanh Hóa Lê Đức Thái cho rằng một số sở, ngành và xã phường vẫn chưa kịp thời nắm bắt tình hình, hướng dẫn tháo gỡ khó khăn cho cơ sở; công tác tham mưu phân cấp, phân quyền ở một số lĩnh vực còn chậm và thiếu đồng bộ. Một bộ phận cán bộ cấp xã chưa bắt nhịp với yêu cầu công việc mới, còn tâm lý trông chờ, né tránh trách nhiệm.

Người đứng đầu Tỉnh ủy Thanh Hóa yêu cầu tiếp tục rà soát, hoàn thiện bộ máy theo hướng tinh gọn, hiện đại, hiệu quả; đẩy mạnh phân cấp gắn với trách nhiệm cá nhân và tổ chức; chuyển mạnh từ tư duy "quản lý hành chính" sang "phục vụ, kiến tạo phát triển", lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm của hoạt động công vụ.

Trong khi đó, Ninh Bình triển khai mô hình chính quyền hai cấp trong bối cảnh đồng thời hợp nhất ba tỉnh Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình. Sau sắp xếp, tỉnh còn 129 đơn vị hành chính cấp xã. Từ tháng 7/2025 đến nay, tỉnh đã ban hành 119 văn bản về phân cấp, phân quyền, ủy quyền 79 nhiệm vụ từ cấp tỉnh cho xã.

Để hỗ trợ bộ máy mới, tỉnh đã điều động, biệt phái và tăng cường 462 lượt công chức, viên chức về cơ sở; gần 17.900 lượt cán bộ được đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ.

Tuy nhiên, Bí thư Tỉnh ủy Ninh Bình Trần Huy Tuấn cho rằng địa phương vẫn đối mặt với nhiều thách thức mới. Sự chênh lệch về quy mô dân số, điều kiện phát triển giữa các địa bàn khiến nhu cầu nguồn lực không đồng đều, trong khi khối lượng công việc ở cấp xã tăng nhanh sau khi bỏ cấp huyện.

Theo ông Tuấn, một số quy định về phân cấp, phân quyền và phân định thẩm quyền vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn vận hành. Các xã phường cần đẩy mạnh phân cấp đi đôi với kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực; khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, đồng thời xây dựng đội ngũ cán bộ cấp xã có tư duy số, tư duy phát triển và năng lực quản trị hiện đại.

Sau một năm vận hành, lãnh đạo cả Thanh Hóa và Ninh Bình đều đánh giá mô hình chính quyền địa phương hai cấp là bước cải cách lớn, giúp tinh gọn bộ máy và nâng cao hiệu quả phục vụ người dân. Chất lượng cán bộ, phân bổ nguồn lực và hoàn thiện cơ chế phân cấp sẽ quyết định hiệu quả của mô hình trong giai đoạn tiếp theo.

Lê Hoàng