Ngành tư pháp vừa có một bước tiến quan trọng với việc ban hành Thông tư liên tịch số 04/2026 giữa Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, VKSND Tối cao và TAND Tối cao, quy định về số hóa hồ sơ vụ án hình sự.

Nội dung tác động lớn nhất quyền lợi của người dân là việc xác lập cơ chế giao, nhận và truy cập hồ sơ, văn bản tố tụng thông qua các nền tảng số, ứng dụng VNeID.

Theo đó, hồ sơ vụ án điện tử được công nhận giá trị pháp lý như hồ sơ giấy. Việc giao, nhận các văn bản này giữa cơ quan tiến hành tố tụng và người dân do đó có thể thực hiện thông qua tài khoản định danh điện tử VNeID hoặc các nền tảng số liên kết.

Điều này có nghĩa là thay vì phải chờ đợi văn bản gửi qua đường bưu điện hoặc phải trực tiếp đến trụ sở cơ quan công an, tòa án để nhận thông báo, ký nhận, sao chụp, người dân có thể tiếp nhận các quyết định tố tụng ngay trên điện thoại thông minh của mình.

Các hình thức thông báo điện tử này được thực hiện lặp lại 3 lần trong 3 ngày liên tiếp và thời điểm kết thúc việc thông báo được tính khi hệ thống xác nhận người nhận đã truy cập hoặc xem văn bản thành công.

Có phải ai cũng được truy cập hồ sơ vụ án?

Về đối tượng được hưởng quyền lợi này, Thông tư quy định chỉ những người tham gia tố tụng và người thân thích của họ có quyền truy cập, đọc, ghi chép và sao chụp tài liệu trong hồ sơ vụ án điện tử.

Nhóm người tham gia tố tụng bao gồm như bị can, bị cáo, người bị hại, nguyên đơn dân sự, bị đơn dân sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan và đặc biệt là những người bào chữa, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp (luật sư).

Cách thức thực hiện việc truy cập và giao nhận hồ sơ từ xa được thiết kế để đảm bảo tính xác thực và bảo mật cao nhất.

Người dân sử dụng tài khoản VNeID đã được định danh để đăng nhập vào hệ thống phần mềm chuyên dụng của các cơ quan tố tụng. Tại đây, họ có thể thực hiện việc đọc hồ sơ hoặc sao chụp các tài liệu cần thiết dưới sự giám sát chặt chẽ của người có thẩm quyền thông qua các cơ chế quản lý nhật ký hệ thống.

Đặc biệt, đối với việc lập các biên bản hoặc ký các văn bản tố tụng, nếu người dân không có chữ ký số chuyên dùng, họ có thể sử dụng các hình thức xác nhận điện tử thay thế như quét vân tay qua thiết bị điện tử hoặc ký trực tiếp trên màn hình thiết bị có tích hợp phần mềm chuyên dụng. Mọi thao tác đều được ghi nhận lại trong nhật ký điện tử.

Người dân cần check thông báo thường xuyên

Đi kèm với sự tiện lợi, người dân có trách nhiệm cá nhân của mình khi tham gia vào quy trình tố tụng số.

Cụ thể, người dân cần thường xuyên kiểm tra hòm thư điện tử và tài khoản của mình để kịp thời tiếp nhận các thông báo từ cơ quan tố tụng.

Thông tư nêu, nếu cơ quan tố tụng đã thông báo hợp lệ nhưng người dân không kiểm tra tài khoản thì hết thời hạn thông báo, sẽ không có lý do chính đáng để khiếu nại hay kiến nghị về việc không nhận được văn bản, trừ những trường hợp bất khả kháng hoặc trở ngại khách quan.

Đồng thời, người dân phải chịu trách nhiệm hoàn toàn về tính chính xác, hợp pháp của các thông tin và dữ liệu mà mình cung cấp thông qua tài khoản điện tử.

Thông tư có hiệu lực từ ngày ký, 15/5, song trước khi thực hiện toàn quốc, nhà chức trách sẽ lựa chọn một số địa phương trên toàn quốc để thực hiện thí điểm để đánh giá tính tương thích của hạ tầng kỹ thuật, độ an toàn của dữ liệu và sự thuận tiện cho người dân.

Hải Thư