Chiều 23/4, làm việc với Bộ Xây dựng và các đơn vị về tiến độ dự án đường sắt tốc độ cao Bắc Nam và các dự án đường sắt khác, Phó thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh việc phát triển theo mô hình TOD (đô thị gắn với giao thông công cộng) đòi hỏi lựa chọn hướng tuyến phù hợp. Hướng tuyến ảnh hưởng trực tiếp đến giải phóng mặt bằng và tổng mức đầu tư.

Ông yêu cầu các địa phương khẩn trương lập quy hoạch khu vực nhà ga để khai thác hiệu quả quỹ đất, phát huy lợi thế từng vùng, gắn phát triển kinh tế với tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc Nam.

Phó thủ tướng cho biết dự án là nhiệm vụ mới, nhiều nội dung chưa có tiền lệ, cần sự tham gia của cả hệ thống chính trị. Các bộ, ngành phải đánh giá tổng thể các yếu tố kinh tế, chính trị, đối ngoại, tài chính, mô hình quản lý và vận hành để lựa chọn phương án tối ưu.

Trong đó, ông đặc biệt lưu ý yêu cầu chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực và từng bước làm chủ công nghệ, hướng tới phát triển ngành công nghiệp đường sắt trong nước, tăng dần tỷ lệ nội địa hóa.

Nhắc lại bài học từ một số tuyến đường sắt đô thị chưa kết nối do khác biệt công nghệ, tiêu chuẩn, Phó thủ tướng yêu cầu dự án đường sắt tốc độ cao Bắc Nam phải bảo đảm đồng bộ ngay từ đầu.

Bộ Xây dựng cùng các bộ Công Thương, Khoa học và Công nghệ, Tư pháp phải sớm hoàn thiện và trình phê duyệt hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật, làm cơ sở lựa chọn công nghệ, tư vấn, nhà thầu. Việc lựa chọn phải gắn với điều kiện chuyển giao công nghệ thực chất.

Phó thủ tướng cho biết dự án đang ở giai đoạn quan trọng, chuẩn bị lựa chọn tư vấn và nhà thầu. Chính phủ sẽ quyết định trên cơ sở đề xuất của Bộ Xây dựng và các bộ, ngành liên quan. Bộ Xây dựng phải đẩy nhanh tiến độ để sớm triển khai dự án. Các địa phương có tuyến đi qua cần xây dựng phương án giải phóng mặt bằng, tái định cư tại những khu vực đã xác định hướng tuyến và mốc giới.

Theo Bộ Xây dựng, dự án đã hoàn thành báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, đang lập hồ sơ mời thầu tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi. Các địa phương và Tập đoàn Điện lực Việt Nam đang rà soát, kiểm đếm khối lượng giải phóng mặt bằng, di dời công trình điện và chuẩn bị khu tái định cư.

Thứ trưởng Xây dựng Bùi Xuân Dũng cho biết nhiệm vụ trọng tâm hiện nay là lựa chọn đơn vị tư vấn lập báo cáo nghiên cứu khả thi và đối tác cung cấp, chuyển giao công nghệ.

Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc Nam dài 1.541 km, từ Hà Nội đến TP HCM, thiết kế đường đôi, khổ 1.435 mm, tốc độ 350 km/h, gồm 23 ga hành khách và 5 ga hàng hóa. Tuyến chủ yếu vận chuyển hành khách, đồng thời đáp ứng nhu cầu vận tải hàng hóa khi cần thiết.

Tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 1.713.540 tỷ đồng, tương đương 67,34 tỷ USD, theo hình thức đầu tư công, dự kiến triển khai giai đoạn 2025-2035. Nhiều địa phương đã triển khai thu hồi đất, chuẩn bị khởi công vào tháng 12/2026.

Đầu tháng 4, Chính phủ ban hành Nghị quyết 98 cho phép tách dự án thành 17 dự án độc lập nhằm đẩy nhanh tiến độ. Trong đó có 15 dự án giải phóng mặt bằng do các tỉnh, thành phố thực hiện và một dự án di dời công trình điện lực do Tập đoàn Điện lực Việt Nam đảm nhận, dự kiến hoàn thành quý 4/2028.

Dự án xây dựng tuyến đường sắt tốc độ cao là dự án độc lập lớn nhất, do Bộ Xây dựng quyết định đầu tư, mục tiêu hoàn thành cơ bản vào năm 2035. Chính phủ cũng cho phép tiếp tục tách thành các dự án thành phần phù hợp với quy mô từng đoạn tuyến.

Vũ Tuân