Luật quy định giao dịch phải công chứng là những giao dịch quan trọng, đòi hỏi điều kiện tham gia chặt chẽ, mức độ an toàn pháp lý cao và được luật chuyên ngành bắt buộc thực hiện công chứng. Bộ Tư pháp được giao chủ trì, phối hợp các bộ, ngành liên quan rà soát, cập nhật và công khai danh mục các giao dịch phải công chứng trên cổng thông tin điện tử.

So với luật hiện hành, các giao dịch bắt buộc công chứng được thu hẹp, chỉ còn do các luật chuyên ngành quy định, không còn nằm trong các nghị định của Chính phủ. Vì vậy, 6 loại giao dịch trước đây buộc phải công chứng theo nghị định sẽ bị bãi bỏ.

Các giao dịch này gồm: văn bản ủy quyền của người đã xuất cảnh cho người khác đứng tên mua nhà ở thuộc tài sản công; hợp đồng chuyển nhượng hợp đồng kinh doanh bất động sản; văn bản thỏa thuận góp vốn bằng quyền sử dụng đất của các đồng sở hữu; văn bản ủy quyền giải quyết thi hành án liên quan đến tài sản khi người phải thi hành án đã xuất cảnh; văn bản ủy quyền thực hiện quyền khiếu nại; và hợp đồng chuyển nhượng Văn phòng Thừa phát lại.

Chính phủ cho biết luật được chỉnh lý theo hướng không quy định danh mục cụ thể mà đưa ra tiêu chí chung để xác định các giao dịch bắt buộc phải công chứng. Cách tiếp cận này giúp thu hẹp phạm vi áp dụng, đồng thời hạn chế nguy cơ chồng chéo, xung đột với các luật chuyên ngành. Điều này nhằm tạo thuận lợi, giảm chi phí tuân thủ cho tổ chức, cá nhân và tăng tính minh bạch, ổn định của hệ thống pháp luật.

Danh mục các giao dịch phải công chứng được đăng tải có giá trị tham chiếu, phục vụ tra cứu và áp dụng thống nhất trên toàn quốc, đồng thời bảo đảm nguyên tắc chỉ các luật chuyên ngành mới quy định giao dịch bắt buộc công chứng.

Công chứng giao dịch bất động sản theo phạm vi tỉnh, thành phố

Theo luật, công chứng viên của tổ chức hành nghề công chứng chỉ được công chứng các giao dịch có nội dung là bất động sản trong phạm vi tỉnh, thành phố nơi tổ chức đặt trụ sở. Ngoại lệ áp dụng với công chứng di chúc, văn bản từ chối nhận di sản, văn bản ủy quyền liên quan đến quyền về bất động sản và việc sửa đổi, bổ sung, chấm dứt, hủy bỏ các giao dịch này theo quy định.

Chính phủ cho rằng quy định này phù hợp với mô hình công chứng hiện hành, trong đó công chứng viên chịu trách nhiệm về tính xác thực, hợp pháp của giao dịch, bao gồm kiểm tra, xác minh tình trạng pháp lý và thực tế của bất động sản khi cần thiết.

Đồng thời, luật mở rộng thẩm quyền công chứng không theo địa hạt đối với các giao dịch không có nội dung trực tiếp là bất động sản, cho phép thực hiện trên phạm vi toàn quốc, gắn với điều kiện hệ thống cơ sở dữ liệu công chứng và các cơ sở dữ liệu liên quan.

Luật quy định cơ sở dữ liệu công chứng bao gồm thông tin về công chứng viên, tổ chức hành nghề công chứng, các giao dịch đã được công chứng; tình trạng giao dịch của tài sản; thông tin về biện pháp ngăn chặn, cảnh báo rủi ro; cùng văn bản công chứng và tài liệu liên quan trong hồ sơ.

Cơ sở dữ liệu này phải được cập nhật đầy đủ, chính xác, kịp thời và bảo đảm an ninh, an toàn. Việc thu thập, cung cấp, khai thác, sử dụng và chia sẻ dữ liệu phải tuân thủ quy định về bảo mật thông tin, bảo vệ đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và gia đình.

Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa cơ sở dữ liệu công chứng với các cơ sở dữ liệu quốc gia, bộ, ngành, địa phương và các hệ thống liên quan phải bảo đảm an toàn, phù hợp chức năng, nhiệm vụ. Bộ Tư pháp được giao xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu công chứng đồng bộ, thống nhất từ trung ương đến địa phương.

Luật có hiệu lực từ 1/1/2027.

Vũ Tuân