Nội dung trên được ông Bùi Quốc Hoan, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC), nói tại tọa đàm Giải pháp giảm áp lực cung ứng điện giai đoạn 2026 - 2030, do báo Công Thương phối hợp EVN, EVNSPC tổ chức, sáng 21/4.

Theo Quy hoạch điện VIII, mục tiêu đến năm 2030, khoảng 50% mái nhà công sở và hộ gia đình lắp điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu (tức phục vụ nhu cầu tại chỗ, không bán vào hệ thống điện quốc gia), với quy mô khoảng 26.000 MW, tương đương công suất 13 nhà máy thủy điện Hòa Bình. Theo lãnh đạo EVNSPC, để hiện thực hóa mục tiêu này, đòi hỏi cơ chế đủ mạnh và giải pháp triển khai đồng bộ trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh.

Yêu cầu lắp điện mặt trời mái nhà càng cấp thiết trong bối cảnh nhu cầu điện sắp tới dự báo tăng cao, còn nguồn cung gặp nhiều áp lực. Ông Nguyễn Quốc Trung, Phó tổng giám đốc Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO), cho biết hệ thống điện đang chịu áp lực lớn khi nhu cầu tăng nhanh chưa từng có.

Ngày 31/3, tiêu thụ điện toàn quốc đã đạt 1 tỷ kWh/ngày, sớm hơn nhiều so với các năm trước; riêng ngày 8/4 đạt 1,092 tỷ kWh, công suất cực đại 52.225 MW. Dự báo mốc 1,1 tỷ kWh/ngày có thể xuất hiện ngay sau kỳ nghỉ 30/4. "Chỉ cần nhiệt độ tăng thêm 1-2 độ C, hệ thống phải gánh thêm công suất tương đương một nhà máy thủy điện Hòa Bình", ông Trung nói.

Trong khi đó, về nguồn cung, ông Trung cho biết thủy điện suy giảm do thiếu nước, chỉ đáp ứng khoảng 70 triệu kWh/ngày; nhiệt điện than và khí cũng đối mặt rủi ro do biến động nguồn nhiên liệu và thị trường năng lượng toàn cầu.

Lãnh đạo NSMO cho rằng điện mặt trời mái nhà là nguồn bổ sung quan trọng. Hiện công suất loại hình này đạt khoảng 8.400 MW, cung cấp 5-7% sản lượng điện mỗi ngày. Ưu điểm của điện mặt trời mái nhà là triển khai nhanh, ít phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu và tiềm năng lớn khoảng 963.000 MW.

Tuy nhiên dù nhiều ưu điểm song việc lắp đặt vẫn gặp không ít rào cản khiến mục tiêu gặp thách thức.

Ông Bùi Trung Kiên, Phó tổng giám đốc Tổng công ty Điện lực TP HCM, cho rằng người dân vẫn còn tâm lý nghi ngại khi đầu tư điện mặt trời mái nhà. Nguyên nhân chủ yếu do chi phí ban đầu lớn và lo ngại về hiệu quả.

Theo ông, với hộ gia đình, thủ tục lắp đặt hiện đã được đơn giản hóa. Người dân chỉ cần thông báo cho ngành điện qua tổng đài, cổng dịch vụ công hoặc ứng dụng chăm sóc khách hàng để cập nhật vào cơ sở dữ liệu và sẽ được phản hồi, hỗ trợ.

Ngành điện cũng sẵn sàng phối hợp, tư vấn kỹ thuật cho khách hàng trong quá trình lắp đặt. Người dân khi lắp điện mặt trời áp mái chỉ cần thông báo với sở Công Thương hoặc ngành điện qua Cổng dịch vụ công, tổng đài chăm sóc khách hàng và sẽ được ngành điện liên hệ lại ngay.

"Thủ tục rất đơn giản", ông Kiên nói. Tuy nhiên, theo ông chi phí đầu tư phổ biến từ 100-200 triệu đồng khiến nhiều hộ cân nhắc. Ngoài ra, với các gia đình cần sử dụng điện nhiều vào ban đêm cần hệ thống lưu trữ điện nhưng chi phí đầu tư cho công nghệ này vẫn là thách thức.

Từ thực tế đó, ông Kiên đề xuất cần có chính sách hỗ trợ tài chính để khuyến khích người dân. Kinh nghiệm một số nước là áp dụng ưu đãi thuế thu nhập cá nhân.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Thượng Quân, Tổng giám đốc Công ty cổ phần công nghệ tích hợp Sao Nam, nhận định rào cản lớn nhất là niềm tin vào hiệu quả đầu tư. "Người dân vẫn lo ngại chi phí và thời gian hoàn vốn, dù hiện nay chỉ còn khoảng 2-3,5 năm", ông nói.

Ông Trịnh Quốc Vũ, Phó cục trưởng Điện lực (Bộ Công Thương), cho biết Bộ đang xây dựng cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà trình Thủ tướng, kỳ vọng tạo động lực mới cho thị trường.

Dẫn ví dụ giai đoạn trước, ông Vũ nói khi áp dụng cơ chế giá mua điện ưu đãi (FiT), Việt Nam đã nhanh chóng phát triển hơn 19.000 MW điện mặt trời. "Thời điểm năm 2017, dù giá bán lẻ điện bình quân chỉ khoảng 1.732 đồng/kWh, nhưng chúng ta vẫn chấp nhận mua điện mặt trời với giá tương đương hơn 2.000 đồng/kWh, cho thấy quyết tâm rất lớn", ông nói.

Ngày nay, nhờ tiến bộ công nghệ, chi phí điện mặt trời, cả quy mô lớn và mái nhà, đã giảm đáng kể, trong khi giá bán lẻ điện tăng lên khoảng 2.204 đồng/kWh. Điều này tạo điều kiện thuận lợi hơn để phát triển nguồn điện mặt trời.

Ông Vũ cũng cho rằng giá điện truyền thống có thể tiếp tục biến động do phụ thuộc nhiên liệu đầu vào, trong khi điện mặt trời mái nhà có chi phí ổn định hơn và hiệu quả rõ ràng. Vì vậy, người dân và doanh nghiệp cần nhận diện đầy đủ lợi ích để mạnh dạn đầu tư thời gian tới.

Lê Tuyết