"Chúng tôi đã sửa đổi 'Ba nguyên tắc về chuyển giao công nghệ và thiết bị quốc phòng' cùng 'Hướng dẫn thực hiện'", Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi thông báo hôm nay, thêm rằng những điều chỉnh này sẽ giúp "chuyển giao tất cả các loại thiết bị quốc phòng trở nên khả thi về mặt nguyên tắc".

Nhật Bản trước đây chỉ được phép xuất khẩu các thiết bị quân sự nằm trong 5 danh mục gồm tìm kiếm và cứu hộ cứu nạn, vận tải, cảnh báo, trinh sát và quét mìn.

Các quy định mới nằm trong nỗ lực nới lỏng dần lệnh cấm xuất khẩu vũ khí toàn diện được ban hành từ năm 1976. Thủ tướng Takaichi khẳng định Nhật Bản chỉ bán khí tài cho những quốc gia "cam kết sử dụng chúng theo cách phù hợp với Hiến chương Liên Hợp Quốc".

"Hoàn toàn không có thay đổi nào trong cam kết của chúng tôi đối với các nguyên tắc cốt lỗi mà Nhật Bản theo đuổi hơn 80 năm qua, với tư cách quốc gia theo chủ nghĩa hòa bình kể từ khi chiến tranh kết thúc", bà cho hay.

Chánh văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara cho biết thay đổi chính sách đã được nội các và Hội đồng An ninh Quốc gia thông qua.

"Những quyết định trên được đưa ra khi môi trường an ninh xung quanh đất nước đang thay đổi với tốc độ ngày càng nhanh. Chúng nhằm mục đích đảm bảo an ninh cho Nhật Bản và đóng góp nhiều hơn vào hòa bình, ổn định của khu vực cũng như cộng đồng quốc tế. Ngày nay, không quốc gia nào có thể tự bảo vệ an ninh và hòa bình của bản thân", ông nói.

Hãng thông tấn Reuters cho biết đây là đợt cải tổ lớn nhất về quy định xuất khẩu quốc phòng của Nhật Bản trong hàng thập kỷ.

Nhật Bản trước đây từng xuất khẩu đạn dược và vật tư quân sự để thúc đẩy nền kinh tế, đặc biệt là trong giai đoạn diễn ra Chiến tranh Triều Tiên năm 1950-1953, song đã áp dụng lệnh cấm xuất khẩu vũ khí có điều kiện vào năm 1967 trước khi ban hành lệnh cấm toàn diện sau đó khoảng 10 năm.

Tokyo đưa ra một số ngoại lệ trong vài chục năm gần đây, đặc biệt là khi tham gia những dự án phát triển vũ khí hợp tác với nước ngoài. Chính phủ Nhật Bản bắt đầu cho phép xuất khẩu thiết bị quốc phòng từ năm 2014, song chỉ giới hạn ở 5 hạng mục khí tài phi sát thương.

Nhật Bản chấm dứt hạn chế tự áp đặt về bán vũ khí sát thương giữa lúc nước này đang tìm cách gia nhập thị trường vũ khí quốc tế, với hy vọng tăng cường năng lực quốc phòng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Những người ủng hộ cho rằng thay đổi chính sách sẽ giúp Tokyo hội nhập sâu hơn vào chuỗi cung ứng quốc tế, cũng như làm sâu sắc thêm quan hệ quốc phòng, kinh tế và ngoại giao với các nước đối tác. Tuy nhiên, quyết định này cũng khiến một bộ phận người dân Nhật Bản cảm thấy lo ngại, trong đó phe chỉ trích cáo buộc Thủ tướng Takaichi làm xói mòn chủ nghĩa hòa bình của đất nước.

Heigo Sato, chuyên gia về quốc phòng và kiểm soát vũ khí tại Đại học Takushoku, cho biết Nhật Bản phải tận dụng thời gian hòa bình để đảm bảo "khả năng sẵn sàng chiến đấu", bằng cách thiết lập hệ thống giúp đảm bảo hoạt động trao đổi vũ khí và đạn dược giữa các đồng minh "diễn ra thông suốt".

Theo ông, các thương vụ bán vũ khí còn đi kèm với hợp đồng bảo trì định kỳ, mang lại cho ngành công nghiệp quốc phòng Nhật Bản nguồn công việc ổn định và lâu dài, cũng như giúp thắt chặt quan hệ với quốc gia mua hàng.

Phạm Giang (Theo AFP, Reuters)