Bộ Công an đang xây dựng dự thảo hồ sơ chính sách sửa đổi Bộ luật Hình sự, với nhiều đề xuất nhằm tăng tính công bằng, nhân đạo và khuyến khích người phạm tội khắc phục hậu quả. Một trong những định hướng là tiếp tục giảm các tội danh có thể bị áp dụng án tử hình.

Sau lần sửa đổi gần nhất, từ 1/7/2025, Bộ luật Hình sự còn 10 tội danh áp dụng hình phạt này - thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước đối với người phạm tội. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cho rằng phạm vi áp dụng án tử hình vẫn còn rộng, chưa phù hợp các chuẩn mực quốc tế.

Vì vậy, Bộ Công an đề xuất tiếp tục thu hẹp, chỉ giữ lại với các tội danh có tính chất "tội ác nghiêm trọng", xâm phạm đến khách thể đặc biệt quan trọng, gây những hậu quả nặng nề về mặt kinh tế, xã hội và an ninh con người.

Dự thảo hiện chưa nêu cụ thể những tội danh nào sẽ được giữ lại.

Tử tù sau 20 năm chưa thi hành án sẽ chuyển xuống chung thân

Liên quan hình phạt tử hình, Bộ luật Hình sự hiện hành chưa quy định về việc khi hết thời hiệu thi hành bản án tử hình thì người bị kết án được chuyển xuống tù chung thân. Nội dung này mới chỉ được TAND Tối cao hướng dẫn trong Nghị quyết 03/2025. Do đó, để chính thức luật hóa, Bộ Công an đề xuất bổ sung quy định này vào dự thảo.

Hiện thời hiệu thi hành án tử hình là 20 năm (theo khoản 1 Điều 60 Bộ luật Hình sự). Điều này đồng nghĩa, nếu sau 20 năm từ ngày bị kết án tử hình nhưng chưa bị thi hành án, người phạm tội sẽ được chuyển xuống hình phạt tù chung thân.

Tăng tiền phạt với nhiều tội danh

Dự thảo cũng đề xuất nâng gấp đôi mức phạt tiền ở một số nhóm tội có tính chất thu lợi nhuận bất chính như: trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại; trong lĩnh vực thuế, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm và các tội khác xâm phạm trật tự quản lý kinh tế; trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông...

Phân tích đề xuất, Bộ Công an cho rằng mức phạt tiền tối thiểu hiện nay (một triệu đồng với cá nhân, và 50 triệu đồng với pháp nhân thương mại) là tương đối thấp. Mức này, chưa phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội, chưa tính đến sự thay đổi của mức lương cơ sở và thu nhập bình quân đầu người của người dân ở thời điểm hiện tại.

Ví dụ, với tội Cố ý công bố thông tin sai lệch hoặc che giấu thông tin trong hoạt động chứng khóa, Điều 209 của Bộ luật Hình sự quy định mức phạt tiền cao nhất với cá nhân là 2 tỷ đồng, pháp nhân là 5 tỷ đồng.

Hoặc Điều 213, tội Gian lận trong kinh doanh bảo hiểm, áp dụng mức phạt tiền cao nhất với cá nhân là 300 triệu, với pháp nhân là 7 tỷ đồng.

Theo Bộ Công an, thực tiễn cho thấy, người phạm tội nêu trên đều thu lợi bất chính rất lớn, có những vụ án lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Do đó, Bộ đề xuất nâng mức phạt tiền để bảo đảm tính răn đe và nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản bị tội phạm xâm hại.

Ngoài ra, dự thảo cũng đề xuất bổ sung các tội danh mới, các hành vi mới chưa được quy định trong Bộ luật Hình sự; mở rộng hơn phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại; điều chỉnh tăng, giảm ngưỡng tài sản để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với một số tội...

Dự thảo đang được lấy ý kiến công khai đến hết 7/5, dự kiến Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XVI và thông qua tại Kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XVI.

Hải Thư