Ngày 17/4, Dương Thanh Cường (cựu Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty Bình Phát) bị TAND TP HCM xét xử về tội Vi phạm quy định cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng, theo khoản 3 Điều 179 Bộ luật Hình sự năm 1999.

Cường bị xác định có vai trò xuyên suốt, là người sử dụng toàn bộ số tiền trong khoản vay không đúng mục đích.

Liên quan đến vụ án, ông Nguyễn Thế Bình (cựu Chủ tịch HĐQT Agribank) bị truy tố về cùng tội danh, song đang trốn truy nã nên tòa xử vắng mặt.

Các bị cáo Hồ Đăng Trung (cựu giám đốc Agribank Chi nhánh 6); Hồ Văn Long (cựu trưởng phòng chi nhánh ngân hàng); Đỗ Ngọc Dũng (cựu cán bộ tín dụng ngân hàng) bị truy tố về cùng tội danh.

Trong vụ án này, Agribank được xác định là nguyên đơn dân sự. Phiên tòa dự kiến kéo dài đến 20/4.

Cường từng là doanh nhân, được biết đến là "trùm bất động sản" tại TP HCM, điều hành nhiều pháp nhân như: Công ty Tân Đại Phát, Thanh Phát, Bình Phát... để vay vốn hàng trăm tỷ đồng của ngân hàng thực hiện dự án. Song, do bị cáo sử dụng hồ sơ pháp lý không đúng thực tế, dùng tiền không đúng mục đích nên dẫn đến sa lầy trong nhiều dự án, mất khả năng trả nợ và vướng vào lao lý.

Tương tự, lần ra tòa này, Cường bị cáo buộc dùng hồ sơ khống vay tiền ngân hàng để thực hiện dự án nhưng thực chất để đảo nợ, dẫn đến mất khả năng thanh toán, gây thiệt hại đến nay là 1.053 tỷ đồng. Trong đó, 170 tỷ đồng là nợ gốc và hơn 884 tỷ nợ lãi.

Cụ thể, đầu năm 2007, qua giới thiệu, Cường gặp ông Nguyễn Thế Bình (khi đó là quyền Tổng giám đốc Agribank) để xin vay 500 tỷ đồng mua đất làm dự án. Ông Bình đồng ý, chỉ đạo ông Trung xử lý hồ sơ. Bị cáo Trung sau đó giao Phó phòng tín dụng Long tiếp nhận, lập hồ sơ vay cho Công ty Bình Phát của Cường.

Để hợp thức hóa điều kiện vay, Cường lập các hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất, nâng khống giá trị tài sản bảo đảm từ khoảng 65 tỷ lên 358 tỷ đồng (giá thực tế 1,9-3 triệu đồng/m2 nhưng kê lên 12-13 triệu đồng/m2).

Do khoản vay vượt hạn mức chi nhánh, Trung trình Hội sở xin nâng hạn mức lên 500 tỷ đồng cho dự án khu chung cư - thương mại tại quận 8 cũ. Sau khi được chấp thuận, Trung chỉ đạo thẩm định và đề xuất cho vay, dù hồ sơ chưa hoàn tất thủ tục đất đai, chưa có phê duyệt dự án.

Từ tháng 4 đến tháng 11/2007, Trung ký 5 hợp đồng tín dụng cho Công ty Bình Phát vay hơn 302 tỷ đồng. Tài sản thế chấp là 18 thửa đất và tài sản trên đất hình thành từ vốn vay.

Sau khi được giải ngân, Cường chỉ sử dụng 70 tỷ đồng vào mục đích mua đất làm dự án, còn lại 230 tỷ đồng dùng để trả nợ.

Vay để đảo nợ

Cuối năm 2007, do sử dụng vốn sai mục đích và muốn kéo dài thời hạn vay, Cường đề nghị chuyển 5 khoản vay ngắn hạn thành một khoản vay trung hạn. Đề xuất này được Trung báo cáo và ông Bình chấp thuận.

Ngày 4/12/2007, Cường tiếp tục đề nghị vay thêm 500 tỷ đồng để thực hiện dự án khu chung cư - thương mại Bình Phát. Theo chỉ đạo của ông Bình, Trung chỉ đạo cấp dưới lập báo cáo thẩm định, đánh giá dự án "khả thi, hiệu quả", tài sản đảm bảo "đầy đủ pháp lý", qua đó đề xuất cho vay.

Ngày 31/12/2007, Trung ký hợp đồng tín dụng cho Công ty Bình Phát vay 500 tỷ đồng, thời hạn 60 tháng, với tài sản thế chấp gồm dự án hình thành từ vốn vay và 18 thửa đất hơn 33.400 m2 đã dùng bảo đảm cho các khoản vay trước. Cùng ngày, ngân hàng giải ngân hơn 303 tỷ đồng. Cường dùng phần lớn số tiền này để tất toán 5 khoản vay ngắn hạn (đảo nợ), phần còn lại chi trả các khoản khác.

Cơ quan điều tra xác định, các quyền sử dụng đất không đủ điều kiện thế chấp nhưng vẫn được định giá hơn 420 tỷ đồng để bảo đảm khoản vay. Dự án Bình Phát chưa được phê duyệt, song vẫn được nâng giá trị lên khoảng 1.460 tỷ đồng để hợp thức hồ sơ vay vốn.

Đến năm 2010, Công ty Bình Phát rơi vào nợ xấu, các tài sản thế chấp bị phong tỏa, dự án bị dừng nên không còn nguồn trả nợ.

Cường sau đó bàn với bà Vũ Thị Bích Loan (Giám đốc Công ty THY, đã chết) nhờ đứng ra vay tiền và đề nghị Trung cho Công ty THY vay 385 tỷ đồng để mua lại 13 thửa đất của Bình Phát đang thế chấp.

Ngày 31/8/2010, Cường ký hợp đồng chuyển nhượng gần 30.000 m2 đất cho Công ty THY với giá 385 tỷ đồng. Doanh nghiệp này lập dự án khu căn hộ - phố đi bộ An Dương Vương - Hồ Học Lãm để hoàn thiện hồ sơ vay vốn, thực chất là chiêu thức "bình mới rượu cũ".

Kết quả điều tra xác định, các tài sản đảm bảo không đủ điều kiện thế chấp: có đất thuê, nhiều thửa bị nâng khống giá trị, dự án chưa được cấp phép. Dù vậy, ngày 30/11/2010, ngân hàng vẫn giải ngân 385 tỷ đồng. Toàn bộ số tiền được chuyển cho Bình Phát để trả nợ các khoản vay của Cường trước đó để ngân hàng giải chấp một phần tài sản chuyển sang bảo đảm cho khoản vay mới của công ty THY.

Do Công ty THY không có khả năng trả nợ, khoản vay bị chuyển quá hạn từ năm 2011. Cơ quan công tố xác định, Cường là người sử dụng toàn bộ tiền vay nên phải chịu trách nhiệm về khoản thiệt hại này.

Ngoài vụ án này, Cường còn thực hiện nhiều hành vi sai phạm khác và đã bị TAND Cấp cao tại TP HCM tuyên mức hình phạt tổng hợp của 4 bản án là tù chung thân về hai tội Lừa đảo chiếm đoạt tài sản và Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản.

Liên quan sai phạm trong việc phê duyệt cho Cường vay trái quy định, ông Hồ Đăng Trung từng bị tuyên 20 năm tù; ông Hồ Văn Long nhận 19 năm tù cùng về tội Vi phạm quy định về cho vay trong hoạt động của các tổ chức tín dụng.

Hải Duyên