"Sốt xuất huyết không còn là căn bệnh xa lạ, nhưng sự nguy hiểm và gánh nặng bệnh tật của nó chưa bao giờ giảm bớt. Một loại thuốc kháng virus đặc hiệu để ngăn chặn chuyển nặng vẫn là 'cơn khát' của ngành y tế và các nhà khoa học", TS. BS. Phạm Ngọc Thạch, Giám đốc Bệnh viện Nhiệt đới Trung ương, nói tại lễ công bố khởi động thử nghiệm lâm sàng thuốc kháng virus, hôm 5/3 tại Hà Nội.

Thứ trưởng Y tế Trần Văn Thuấn cũng đánh giá việc nghiên cứu thuốc kháng virus đóng vai trò cực kỳ quan trọng đối với y học hiện đại. Ông giải thích vaccine thế hệ mới mở ra hướng phòng bệnh chủ động từ năm 2024 nhưng không thể thay thế hoàn toàn các phương pháp chữa trị trực tiếp. Một loại thuốc đặc hiệu sẽ bảo vệ những người chưa tiêm vaccine, làm giảm nhanh tải lượng virus, hạn chế nguy cơ diễn tiến nặng, đồng thời giảm tải áp lực cho hệ thống hồi sức tích cực. Nhằm tạo chiến lược phòng chống toàn diện, Thứ trưởng yêu cầu các bệnh viện tuân thủ nghiêm ngặt đề cương nghiên cứu để đánh giá chính xác hiệu quả của thuốc trên nền tảng dịch tễ lưu hành cả 4 type virus Dengue tại Việt Nam.

Hãng dược Hyundai Bioscience của Hàn Quốc phát triển XAFTY từ hoạt chất niclosamide. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA) từng cấp bằng sáng chế cho hoạt chất này nhờ khả năng tiêu diệt virus trên diện rộng gồm 33 loại virus, trong đó có 16 chủng nCoV.

Điểm yếu của niclosamide dạng thông thường là mức độ hấp thụ vào máu quá thấp, chỉ đạt dưới 10%. Do đó, nhà sản xuất áp dụng công nghệ dẫn truyền dược chất (DDS) độc quyền nhằm tăng tỷ lệ hấp thụ lên hơn 5 lần, giúp thuốc đạt nồng độ lý tưởng để tiêu diệt mầm bệnh.

Thay vì tấn công trực tiếp virus, XAFTY kích hoạt cơ chế tự thực bào của tế bào người. Thuốc buộc các tế bào nhiễm bệnh phải tự dọn dẹp và tiêu hủy các hạt virus bên trong. Đặc tính này giúp thuốc vô hiệu hóa các biến chủng mới hiệu quả hơn nhiều loại thuốc truyền thống.

Tại Hàn Quốc, hãng dược đã hoàn thành đánh giá giai đoạn hai cho 300 bệnh nhân Covid-19. Kết quả chứng minh thuốc giúp người bệnh giảm hơn 56% lượng virus trong cơ thể sau 16 giờ uống liều đầu tiên, đồng thời rút ngắn thời gian phục hồi các triệu chứng từ 3,5 đến 5 ngày so với nhóm dùng giả dược.

Đến nay, các thủ tục phê duyệt tại Bộ Y tế cùng các nội dung liên quan đến nghiên cứu thuốc đã hoàn tất. Nghiên cứu được khởi động vào đầu tháng 3/2026 để chuẩn bị triển khai trên bệnh nhân theo đúng quy định.

Các nhà khoa học thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 2, 3 trên một quần thể bệnh nhân lớn nhằm đánh giá toàn diện mức độ an toàn và hiệu quả điều trị của thuốc. Giai đoạn này giúp giới chuyên môn so sánh liệu pháp mới với các phương pháp tiêu chuẩn, đồng thời ghi nhận những tác dụng phụ hiếm gặp. Sau khi thu thập đủ kết quả, hãng dược phẩm sẽ tổng hợp toàn bộ dữ liệu khoa học để nộp hồ sơ xin cấp phép lưu hành lên Bộ Y tế cùng các cơ quan quản lý. Cơ quan chức năng tiếp tục dành nhiều tháng thẩm định hồ sơ trước khi đưa ra quyết định phê duyệt cuối cùng. Toàn bộ quá trình thường kéo dài từ một đến vài năm tùy thuộc vào kết quả nghiên cứu thực tế.

Sốt xuất huyết hiện vẫn là một trong những bệnh truyền nhiễm có tốc độ gia tăng nhanh trên thế giới. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, bệnh đã lưu hành tại hơn 100 quốc gia, với hàng trăm triệu ca mắc ước tính mỗi năm. Biến đổi khí hậu, đô thị hóa và sự gia tăng giao thương quốc tế khiến nguy cơ bùng phát dịch ngày càng khó lường.

Tại Việt Nam, sốt xuất huyết liên tục ghi nhận các đợt gia tăng theo chu kỳ, đặc biệt khi bước vào mùa mưa. Những năm gần đây, nhiều địa phương ghi nhận số ca mắc cao, gây áp lực lớn cho hệ thống y tế, đồng thời ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe, sinh hoạt và kinh tế của người dân. Số liệu giám sát bệnh truyền nhiễm cho thấy, năm 2025, toàn quốc có 190.040 ca mắc sốt xuất huyết (tăng 28,4% so với năm 2024).

Lê Nga