Tại lớp 5 trường Tiểu học Tinh Đồng, quận Bình Khê, Tân Bắc, sĩ số hiện chưa đầy 10 em. Những dãy ghế trống trong lớp học này không chỉ là khoảng lặng của một ngôi trường mà còn là hình ảnh thu nhỏ phản chiếu thực trạng của nền giáo dục tại các vùng nông thôn Đài Loan hiện nay, theo TVBS, hôm 5/4.

Tỷ lệ sinh giảm và làn sóng dịch chuyển dân cư gây nên sự thiếu hụt học sinh trầm trọng, trở thành bài toán nan giải nhất cho các trường học vùng sâu xa. Để đảm bảo tương tác và chất lượng giảng dạy, nhà trường buộc phải triển khai mô hình dạy ghép, cho phép học sinh ở các độ tuổi khác nhau cùng tham gia lớp học.

Cô Chu Lệ Quân, giáo viên nhà trường, chia sẻ khi sĩ số lớp học quá ít, việc thảo luận và tương tác giữa các học sinh thường bị hạn chế đáng kể. Theo cô, rất khó để tổ chức thảo luận hiệu quả nếu một lớp chỉ có 3-4 em. Thông qua việc tổ chức các lớp học ghép nhiều độ tuổi, trẻ có điều kiện giao lưu, cọ xát nhiều hơn, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

Hiện trường Tiểu học Tinh Đồng chỉ còn 40 học sinh, với duy nhất 6 em vào lớp 1 năm nay. Có những khối lớp hiện chỉ 4 học sinh, thậm chí từng ghi nhận trường hợp một khối lớp chỉ có một em theo học. Hiệu trưởng Quân Thăng cho biết quy mô toàn trường có lúc chạm đáy với 23 em và dự báo trong 5-6 năm tới, số trẻ nhập học mới mỗi năm cũng chỉ dao động 2-4 học sinh. Ông cho hay mục tiêu sống còn lúc này là giữ chân học sinh địa phương bằng cách xây dựng bản sắc giáo dục riêng biệt, từ đó khuyến khích phụ huynh tin tưởng để con em ở lại quê nhà học tập và duy trì quy mô tối thiểu của nhà trường.

Sự sụt giảm dân số đang đẩy nhanh quá trình biến Bình Khê thành một "cộng đồng không trẻ thơ". Số lượng học sinh trên toàn khu vực vẫn không ngừng sụt giảm. Hiện toàn quận chỉ còn 3 trường tiểu học gồm là Thập Phần có 11 học sinh, Bình Khê khoảng 20 em và Tinh Đồng 40 em. Trước sức ép kép từ tỷ lệ sinh thấp và làn sóng già hóa, dân số toàn quận đã chạm đáy khoảng 3.900 người, với vỏn vẹn 11 trẻ sơ sinh trong năm qua. Trong 5 năm qua, nhiều khu vực tại đây ghi nhận tình trạng không có bất kỳ ca sinh nào suốt cả năm, biến nơi đây thành những cộng đồng vắng bóng trẻ nhỏ đúng nghĩa.

Ông Lưu Liên Trung, quận trưởng quận Bình Khê, giải thích sự sụt giảm dân số có liên quan chặt chẽ đến sự thay đổi cơ cấu công nghiệp. Bình Khê vốn phát triển nhờ khai thác than nhưng sau thập niên 1980, ngành này lụi tàn khiến cơ hội việc làm khan hiếm. Thanh niên dần chuyển đến Đài Bắc và các khu vực lân cận, dẫn đến dân số giảm mạnh qua từng năm. Sự rời đi của lực lượng lao động trẻ khiến dân số địa phương rơi vào tình trạng già hóa nhanh chóng; hiện có 1.413 người từ 65 tuổi trở lên, chiếm tỷ lệ hơn 36% dân số. Văn phòng quận dự báo tỷ lệ người cao tuổi có thể vượt mức 50% trong 10 năm tới, đe dọa sự phát triển bền vững của cộng đồng.

Ông Lưu cho biết chính quyền địa phương đang nỗ lực thu hút người trẻ trở lại thông qua thúc đẩy du lịch và chuyển đổi công nghiệp. Ông hy vọng những thay đổi này sẽ khuyến khích họ về quê lập nghiệp và gia tăng tỷ lệ sinh.

Tình cảnh của Bình Khê không phải là cá biệt. Các khu vực nông thôn như Điền Liêu, Giáp Tiên (Cao Hùng) hay Tả Trấn (Đài Nam) cũng đang đối mặt với tình trạng sụt giảm dân số nhanh chóng. Thống kê cho thấy từ năm 2018 đến 2025, dân số quận Điền Liêu giảm từ 7.159 xuống còn 6.125 người; quận Giáp Tiên từ 6.026 xuống 5.279 và quận Tả Trấn từ 4.781 xuống 4.095 người, tương đương mức giảm hơn 10% chỉ trong 7 năm. Tại Tả Trấn, 9/10 khu vực dân cư từng trải qua những năm không có trẻ sơ sinh, cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề.

Giáo sư Lục Ngọc Thành, khoa Hành chính và Chính sách công tại Đại học Đài Bắc, nhận định tình trạng này đã tạo ra một "vòng lặp bế tắc". Làn sóng người trẻ rời quê lên thành phố khiến các địa phương rơi vào cảnh già hóa trầm trọng. Bên cạnh đó, sự ưu tiên nguồn lực cho các "siêu đô thị" càng đẩy vùng sâu vùng xa vào thế khó trong việc giữ chân cư dân, khiến cả nguồn nhân lực lẫn nội lực kinh tế ngày một kiệt quệ.

Theo giáo sư Lục, việc chỉ dựa vào các chính sách khuyến sinh hay kêu gọi thanh niên về quê là chưa đủ hiệu quả. Trong tương lai, các nỗ lực cần tập trung vào quản trị vùng và tích hợp nguồn lực để tạo ra những vòng tròn sinh kế và cư trú rộng lớn hơn. Ông đề xuất chính quyền các địa phương nên lập quy hoạch tổng thể vượt ra ngoài ranh giới hành chính, đồng thời tăng cường hợp tác giữa các cụm dân cư và thị trấn. Thông qua việc chia sẻ và lồng ghép nguồn lực, công tác phân bổ dịch vụ công sẽ trở nên hiệu quả hơn. Việc tích hợp các cơ sở công cộng, nguồn lực y tế và phúc lợi xã hội nhằm củng cố các tiện ích sống cơ bản tại nông thôn không chỉ giúp người dân an cư lạc nghiệp, mà còn là chìa khóa để giữ chân dân số và ngăn chặn kịch bản các ngôi làng dần biến mất trên bản đồ.

Bình Minh (Theo TVBS)