Đây là nội dung mới được Cục Cảnh sát quản lý trại giam đề xuất trong dự thảo Thông tư quy định chi tiết chế độ gặp, nhận quà và liên lạc của phạm nhân. Dự thảo dự kiến trình Bộ trưởng Công an ký ban hành trong tháng 5 và có hiệu lực sau 45 ngày kể từ ngày ký, thay thế cho Thông tư số 14/2020 hiện hành.

Mỗi tháng một lần, hoàn toàn miễn phí

Nếu như Thông tư 14/2020/TT-BCA chỉ giới hạn việc liên lạc qua máy điện thoại cố định (có dây hoặc không dây) với âm thanh đơn thuần, Dự thảo mới đã bổ sung hình thức liên lạc có cả hình ảnh và âm thanh (video call).

Để đảm bảo an ninh, việc video call này được quản lý chặt chẽ. Dự thảo quy định hình thức này phải thông qua hệ thống thông tin chuyên dùng do Bộ Công an quản lý, kết nối qua mạng Internet đến thiết bị của thân nhân. Phạm nhân không được tự do sử dụng Internet hoặc sử dụng ứng dụng, nền tảng liên lạc khác ngoài hệ thống quy định tại khoản này.

Người thân phải thực hiện đăng ký trực tuyến trên hệ thống và chỉ khi hình ảnh, âm thanh thu nhận trực tiếp trùng khớp với dữ liệu định danh đã xác lập thì cuộc trao đổi mới được phép diễn ra.

Điều này cho thấy công nghệ không chỉ phục vụ nhu cầu liên lạc mà còn đóng vai trò là một "người giám sát" thông minh, tự động ngăn chặn các hành vi tiếp xúc trái phép.

Việc liên lạc có hình ảnh giữa phạm nhân và người thân thích được thực hiện không quá một lần trong một tháng, thời lượng mỗi lần không quá 10 phút và đặc biệt, được thực hiện miễn phí.

Trong khi đó, liên lạc bằng điện thoại hiện nay, theo Thông tư 14/2020, phạm nhân phải tự chi trả tiền cước phí gọi điện thoại theo giá của cơ quan bưu chính viễn thông.

Những phạm nhân thế nào sẽ được gọi video call

Theo đề xuất, những phạm nhân đang bị điều tra, truy tố, xét xử về hành vi phạm tội khác thì không được liên lạc bằng điện thoại hoặc kết nối hình ảnh, âm thanh với người thân thích.

Phạm nhân thường xuyên vi phạm nội quy thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm có thể bị hạn chế việc thực hiện cuộc gọi có hình ảnh cho người nhà. Thời gian hạn chế không quá 3 tháng.

Song song với cơ chế kỷ luật, cơ quan soạn thảo cũng đề xuất chế độ thưởng cho các phạm nhân cải tạo tốt, bằng hình thức tăng thêm, số lần được video call cho người nhà thêm một lần mỗi tháng, tối đa 10 phút. Phạm nhân cũng sẽ được xem xét tạo điều kiện video call cho gia đình trong các trường hợp cấp bách khác.

Phạm nhân được thăm gặp người nhà trực tuyến

Về chế độ thăm gặp, dự thảo 2026 cũng mở ra khả năng gặp mặt trực tuyến trong những tình huống đặc biệt.

Thông tư 14 hiện hành gần như chỉ tập trung vào việc tổ chức cho người thân gặp phạm nhân tại nhà gặp phạm nhân được xây dựng tại cơ sở giam giữ. Mặc dù điều này đảm bảo sự kiểm soát trực tiếp nhưng lại gây khó khăn cho những gia đình ở vùng sâu, vùng xa hoặc trong các điều kiện bất khả kháng.

Dự thảo mới đã linh hoạt quy định trong tình trạng khẩn cấp hoặc khi không thể bố trí gặp trực tiếp, giám thị có quyền quyết định cho phép gặp bằng hình thức trực tuyến. Đây là một sự kế thừa và nâng cấp quan trọng từ kinh nghiệm quản lý trong những giai đoạn khó khăn như dịch bệnh, cho thấy sự sẵn ứng biến của pháp luật trước những thay đổi của đời sống xã hội thông qua các giải pháp công nghệ.

Điểm thay đổi mang tính đột phá và dễ nhận thấy nhất chính là việc tích hợp ứng dụng định danh điện tử VNeID vào thủ tục thăm gặp. Theo quy định tại Điều 5 của Thông tư 14/2020, người thân khi đến thăm phạm nhân bắt buộc phải xuất trình các giấy tờ tùy thân bản giấy như Chứng minh nhân dân, Căn cước công dân hoặc Hộ chiếu.

Trong trường hợp không có giấy tờ, họ phải xin xác nhận bằng đơn có dán ảnh và đóng dấu giáp lai của chính quyền địa phương. Đây là một quy trình tương đối thủ công và tiềm ẩn rủi ro về việc làm giả tài liệu.

Cục Cảnh sát quản lý trại giam nêu thực trạng hiện nay, nhiều người không phải người thân thích nhưng sử dụng giấy tờ giả mạo danh người thân của phạm nhân để gặp, gửi tiền, quà.

Khắc phục điều này, dự thảo năm 2026 công nhận việc sử dụng ứng dụng VNeID để làm thủ tục thăm gặp. Sự thay đổi này không chỉ giúp giảm bớt rườm rà cho người dân mà còn cho phép cán bộ trại giam đối soát dữ liệu cư dân một cách tức thời, chính xác, loại bỏ hoàn toàn khả năng mạo danh.

Theo Cục Cảnh sát quản lý trại giam, quá trình thực hiện chế độ gặp, nhận quà, liên lạc điện thoại cho phạm nhân theo quy định hiện hành có nhiều khó khăn, bất cập. Số lượng phạm nhân tăng nhanh vượt quá quy mô giam giữ. Cơ sở vật chất xuống cấp. Thiết bị để tổ chức cho phạm nhân liên lạc với người thân thích đã lạc hậu không đảm bảo chất lượng, dẫn đến việc liên lạc thường xuyên bị gián đoạn, ảnh hưởng đến chế độ liên lạc của phạm nhân.

Dự thảo mới được kỳ vọng sẽ tạo ra hành lang pháp lý vững chắc cho việc ứng dụng công nghệ, đảm bảo quyền lợi của phạm nhân.

Hải Thư