Khoảng 21h mỗi tối, Bích Thủy, 30 tuổi ở Hà Nội, thường nằm trên ghế sofa, vừa xem phim vừa gọi điện "tám chuyện" với bạn qua một ứng dụng OTT. Cả hai bàn về bộ phim đang xem, nhận xét về chiếc máy pha cà phê định mua, kể chuyện nơi công sở. Đôi khi hai người cùng im lặng lướt mạng, rồi lại tiếp tục câu chuyện.

Theo Cục Viễn thông - Bộ Khoa học và Công nghệ, liên lạc truyền thống "tiếp tục suy giảm", trong đó thoại trong nước giảm 17% và thoại quốc tế giảm 40% trong dịp Tết 2026. Nguyên nhân là người dùng dịch chuyển từ gọi thoại truyền thống sang hình thức liên lạc trên nền Internet như nhắn tin, gọi thoại và video qua ứng dụng OTT miễn phí hoặc mạng xã hội. Trong khi đó, giá cước di động hiện cũng rẻ hơn, khiến nhiều người không còn quan tâm đến thời lượng hay lo ngại về cước phí như cách đây hơn 20 năm.

Thập niên 1990 và những năm đầu 2000, điện thoại di động là món đồ xa xỉ. Thu nhập bình quân đầu người thấp khiến chi phí viễn thông với mức cước hơn 1.000 đồng mỗi phút, thậm chí 3.600 đồng/phút liên vùng, trở thành gánh nặng với nhiều gia đình.

Không chỉ giá cao, cách tính cước di động cũng khác với ngày nay. Các nhà mạng áp dụng hình thức tính theo "block", tức chia cuộc gọi thành các khoảng cố định, phổ biến nhất là block một phút. Chỉ cần lố một giây, hệ thống làm tròn thành hai phút. Một tiếng "tút" chậm nhịp đồng nghĩa thêm vài nghìn đồng vào hóa đơn cuối tháng.

Từ đó, một thói quen dần hình thành: căn giây để nói.

Anh Minh Tuấn (Hai Bà Trưng, Hà Nội) vẫn nhớ cảm giác vừa nói vừa nhìn đồng hồ treo tường. Anh và nhóm bạn truyền nhau bí kíp trước khi bấm số phải nghĩ sẵn nội dung, bấm máy là đi thẳng vào vấn đề, đến giây thứ 50 là bắt đầu chốt hạ, nói lời tạm biệt.

Theo thời gian, cách tính cước dần thay đổi, block được rút từ một phút xuống 30 giây, rồi 6 giây. "Tôi làm sale, có điện thoại di động từ năm 1993-1994 và đã luyện để mỗi cuộc gọi luôn sít sao đến ngưỡng bội số của 30 giây", độc giả Bùi Thu Hiền kể. "Hồi đó mà gọi không khéo thì tiền sale bù không nổi cước điện thoại".

"Hồi xưa còn có block 3 giây không mất tiền, buôn chuyện với nhau cả buổi không tốn xu nào", độc giả Trần Hoài Nam hồi tưởng, nhắc đến các cuộc gọi "siêu ngắn" đã trở thành một kiểu mật mã trong giới sinh viên.

Hoàng Long, cựu sinh viên Đại học Bách Khoa, cũng nhớ về cuộc gọi "chưa nói đã tắt" huyền thoại: "7h cổng sau", "ra hàng photo"... mà không cần người nghe đáp lại vì thời đó nhắn tin cũng tốn vài trăm đồng mỗi SMS.

"Với cuộc hẹn trước, chúng tôi thậm chí chỉ nháy máy và đặt ra quy ước, như một hồi chuông là gần đến rồi, hai hồi là xuống ngay đi, ba hồi là hủy kèo", anh Long nhớ lại. "Trong ký túc xá, chỉ cần điện thoại ai đó rung vài giây rồi im bặt, người trong cuộc đã hiểu phải làm gì. Tiết kiệm đến mức tối đa, nhưng đầy sáng tạo".

Theo ông Đỗ Trung Tá, nguyên Bộ trưởng Bưu chính Viễn thông, sự phổ biến của điện thoại di động tại Việt Nam là nhờ quyết định mở cửa thị trường viễn thông, tạo sự cạnh tranh, chấm dứt độc quyền, đầu những năm 2000.

Ngay khi mở cửa, giá cước giảm nhanh chóng, khiến "di động như cơm bình dân", "nông dân có di động giắt cạp quần", cơ hội tiếp cận dịch vụ viễn thông lan rộng từ thành thị tới nông thôn. "Đây là bước tiến đáng tự hào của các mạng di động và là một thành công trong công tác quản lý nhà nước của ngành bưu điện", ông nói.

Cũng từ đây, điện thoại di động từ món đồ và dịch vụ dành cho số ít dần trở thành phương tiện liên lạc phổ biến. Cước di động giảm dần, smartphone xuất hiện, các ứng dụng gọi điện qua Internet gần như xóa nhòa khái niệm "tính từng giây" với những người dùng như Bích Thủy, Hoàng Long. Nhưng ký ức về những cuộc gọi sít sao vẫn còn mang lại nguyên cảm giác hồi hộp bởi mỗi giây trôi qua đều có giá của nó.

Trọng Đạt

• Người dùng di động Việt ngày càng ít gọi thoại
• Giá dịch vụ Internet vệ tinh Starlink thế nào
• Nhà mạng ứng cứu nhau nếu có sự cố dịp Tết