Khi kết quả kỳ thi đại học được công bố vào mùa hè năm ngoái, Lin Gangming bất ngờ khi biết điểm của mình đủ để vào các đại học hàng đầu.

Tuy nhiên, chàng trai quê Quảng Đông lại chọn một hướng đi khác: học ngành Công nghệ kỹ thuật thông tin điện tử tại Đại học Bách khoa Thâm Quyến - một trường dạy nghề công lập trong tỉnh.

Lin cho biết hứng thú với phương pháp giảng dạy gắn với thực tiễn của trường. Vốn đam mê thiết kế thiết bị bay không người lái, Lâm càng thêm quyết tâm khi tham quan một viện công nghệ ở đây, nơi anh tận mắt chứng kiến "robot chạy khắp nơi" và sinh viên trực tiếp vận hành các thiết bị tiên tiến.

Câu chuyện của Lâm không còn hiếm gặp trên truyền thông Trung Quốc. Trong bối cảnh thị trường lao động dư thừa cử nhân các ngành truyền thống, hệ đại học dạy nghề - vốn từng bị xem nhẹ - đang ngày càng hấp dẫn. Cũng cấp bằng cử nhân nhưng chương trình học sẽ tập trung tối đa vào kỹ năng thực tế, đánh đúng tâm lý muốn tìm kiếm lộ trình sự nghiệp ổn định của sinh viên.

Theo Chinadaily, nhiều thí sinh đạt điểm thi cao có xu hướng theo đuổi giáo dục nghề nghiệp (từ cao đẳng trở lên), khiến đầu vào các trường này tăng vọt. Năm 2024, Đại học Kỹ thuật nghề Thuận Đức tuyển 1.275 sinh viên thì hơn 1.180 em có điểm cao hơn điểm chuẩn đại học thông thường. Còn ở Đại học Bách khoa Thâm Quyến, được mệnh danh "Tiểu Thanh Hoa" của khối trường nghề, đầu vào với ngành Vật lý là 617 điểm, vượt mặt nhiều đại học danh tiếng, được đầu tư trọng điểm.

Giáo sư Gerard Postiglione, Đại học Hong Kong, nhận định Trung Quốc đang nỗ lực tích hợp thay vì tách rời yếu tố học thuật và kỹ thuật trong giáo dục đại học. Theo ông, sự chuyển dịch này là tất yếu trước làn sóng đa dạng hóa kinh tế và phát triển công nghệ thần tốc.

Số đại học dạy nghề tại Trung Quốc đã tăng vọt, từ 15 cơ sở thí điểm năm 2019 lên hơn 100 trường hiện tại. Tháng trước, chính phủ nước này đề xuất xây thêm 8 cơ sở mới.

Sự thay đổi này đang mang lại trái ngọt. Dữ liệu của chính phủ cho thấy tỷ lệ việc làm trung bình của nhóm sinh viên tốt nghiệp hệ này đạt 87,1%, cao hơn khoảng 4,5% so với mức trung bình của cử nhân đại học truyền thống.

Hôm 12/2, Bộ Giáo dục Trung Quốc kêu gọi trường nghề bổ sung các chương trình đào tạo cho những ngành công nghiệp mới nổi như kinh tế tầm thấp, trí tuệ nhân tạo (AI) và đổi mới đô thị.

Dù phát triển nhanh, hệ giáo dục này vẫn đối mặt với không ít rào cản. Một số sinh viên tốt nghiệp cảm thấy thất vọng khi nhà tuyển dụng vẫn ưu ái bằng cấp truyền thống và coi bằng đại học nghề là "hạng hai".

Ngoài ra, các chuyên gia cảnh báo về việc mất cân bằng trong chương trình giảng dạy. Scott Rozelle, Giám đốc Trung tâm kinh tế và định chế Trung Quốc tại Đại học Stanford, Mỹ, cho rằng việc nâng cao năng lực về toán học, khoa học, máy tính và ngôn ngữ vẫn là yếu tố then chốt.

"Các trường không nên chỉ tập trung đào tạo một kỹ năng. Không ai biết chắc kỹ năng đó liệu có còn tồn tại trong 10 năm tới hay không", ông nhận định.

Trong những năm qua, tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên Trung Quốc vẫn ở mức cao khi số lượng sinh viên tốt nghiệp liên tục lập đỉnh. Tính đến tháng 12, khoảng 16,5% thanh niên từ 16 đến 24 tuổi (không bao gồm học sinh, sinh viên) không có việc làm, trong khi tình trạng thiếu hụt lao động tay nghề cao vẫn tồn tại dai dẳng.

Khánh Linh (Theo SCMP, China daily)