Đồng Thị Hải Yến, 25 tuổi, nhận tin trúng tuyển chương trình thạc sĩ ngành Y tế công cộng ở Đại học Harvard và ngành nghiên cứu sức khỏe cộng đồng ở trường Y, Đại học Stanford, hôm 25/2.

Trước đó, cô cũng nhận được cái "gật đầu" cùng khoản hỗ trợ từ những tên tuổi trong nhóm Ivy League là Đại học Columbia, Yale và Brown, cùng Đại học Johns Hopkins – cơ sở dẫn đầu thế giới về đào tạo y khoa. Trong đó, Columbia đưa ra hỗ trợ cao nhất, với 60.000 USD (khoảng 1,5 tỷ đồng), với ngành Khoa học sức khỏe tâm thần.

"Tôi muốn trở thành giảng viên đại học, đóng góp vào quá trình phát triển của một xã hội công bằng, nơi người khuyết tật được quan tâm về cả thể chất và tinh thần thông qua phúc lợi xã hội", Yến nói.

Yến tốt nghiệp xuất sắc ngành Tâm lý học và Việt Nam học của Đại học Fulbright Việt Nam năm 2024, với điểm GPA 3.76/4, là người đầu tiên trong dòng họ tốt nghiệp đại học.

Cô hiện đảm nhiệm dự án nghiên cứu về sức khỏe tâm thần và tình trạng việc làm của người khuyết tật tại Việt Nam, hợp tác cùng giáo sư Emily Brinck ở Đại học Wisconsin-Madison (Mỹ). Yến cũng từng là thực tập sinh nghiên cứu ở trường Sức khỏe cộng đồng T.H.Chan thuộc Đại học Harvard.

Sinh ra ở nông thôn của Lạng Giang (Bắc Giang cũ), Yến mắc bệnh về mắt từ nhỏ do di truyền. Cô lên bàn mổ lần đầu tiên khi mới được 20 ngày tuổi, đến nay trải qua 7 cuộc phẫu thuật. Mắt trái của Yến hiện chỉ còn thấy mờ trong khoảng 1m, còn mắt phải mù hoàn toàn.

Cô có một tuổi thơ đầy lanh lợi ở trường mẫu giáo. Nhưng vào lớp một, cô giáo phát hiện Yến không nhìn được bảng, luôn phải nhờ bạn chép hộ. Gia đình đành đưa Yến vào một trường nội trú cho học sinh khuyết tật.

Yến chật vật qua hai năm học đầu, học lực ở mức trung bình. Theo lời khuyên của một người bác trong hội người mù tỉnh, bố Yến gửi con gái vào một mái ấm cho người khiếm thị trong TP HCM, hy vọng con sẽ có tương lai hơn.

Ở đây, các sơ kèm riêng Yến trong một năm, rồi đưa cô đi học hòa nhập từ lớp ba. Thay vì đọc sách bình thường, mỗi năm hai quyển/môn, Yến phải "vật lộn" đọc sách nổi, một môn có thể lên đến chín quyển.

"Một trở ngại nữa là ánh nhìn của những đứa trẻ xung quanh. Vì bị trêu chọc nhiều, đã có lúc, tôi muốn bỏ học", Yến kể. "Nhưng tôi gắng trụ vì sợ nếu không học, mình sẽ phải sống nương tựa vào người khác cả đời".

Ngoài học tập, Yến còn là một vận động viên với "gia tài" 53 huy chương trong và ngoài nước, tiêu biểu là huy chương vàng chạy 1.500m nữ tại Đại hội Thể thao Người khuyết tật Trẻ châu Á 2017.

Hết cấp ba, Yến theo học ngành Công tác xã hội, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP HCM. Cô bắt đầu học trên máy tính, cài một trình đọc màn hình cho người khiếm thị, nên học nhanh và dễ dàng hơn.

Được một thời gian, Yến nghĩ đến việc chuyển tới một môi trường quốc tế để phát triển bản thân. Song, cô trượt hai lần vì yếu tiếng Anh. Năm 2020, sau khi học thêm để cải thiện, Yến giành học bổng vào Đại học Fulbright, là một trong hai sinh viên khiếm thị của trường.

Ngay từ đầu, Yến xác định rõ muốn theo đuổi ngành Tâm lý học, bởi mong muốn trở thành nhà tham vấn sau những trải nghiệm ở lớp hòa nhập. Trước kia, Yến quen nghe giảng kiến thức trong sách, ít khi phát biểu. Còn ở môi trường đại học khai phóng, các lớp học luôn yêu cầu sinh viên thảo luận để mở rộng kiến thức vượt giáo trình.

"Kỳ đầu, tôi thấy như 'chết đuối'. Đôi khi, tôi chỉ hiểu khoảng 10% lời thầy cô giảng, trong khi các bạn xung quanh đều rất giỏi, 'bắn' tiếng Anh ầm ầm", Yến nhớ lại.

Yến sau đó nhận một điểm D, suýt trượt môn. Cô đến các phòng hỗ trợ học thuật của trường để nhờ giúp đỡ, làm quen dần với cách học và bắt kịp ở kỳ sau. Tới gần hết năm thứ hai, Yến gần như hoàn thành chương trình Tâm lý học nên đăng ký học ngành Việt Nam học để hiểu thêm về con người và lịch sử.

Cơ duyên với nghiên cứu đến từ năm thứ hai, khi Yến được học môn Tâm lý của giáo sư Matthew McDonald. Hai thầy trò có nhiều dịp trò chuyện sau một lần Yến xin thầy chuyển thể giúp giáo trình để dễ đọc hình ảnh hơn. Được thầy chia sẻ và khuyến khích, Yến bắt đầu nghĩ tới con đường giảng dạy ở các trường đại học.

Luận văn tốt nghiệp của cô là: "Visual Impairment and the Experience of Stigma in Vietnam: A Narrative Psychological Inquiry" (Suy giảm thị lực và trải nghiệm kỳ thị ở Việt Nam: Một nghiên cứu tâm lý tường thuật). Quá trình thu thập dữ liệu cho luận văn khiến Yến thấy hứng thú với việc nghiên cứu, vì hay và ý nghĩa, lại không đòi hỏi di chuyển nhiều.

Yến còn cùng bạn sáng lập Spa Khiếm Thị M-Y – Massage Trị Liệu vào năm 2021 nhằm mang lại một nơi làm việc ổn định và tôn trọng cho người khiếm thị. Cô cũng tham gia The VIP Companion (VIC) - dự án xã hội phi lợi nhuận, đào tạo kỹ năng cho người khiếm thị (như sử dụng AI, viết CV xin việc,...).

"Tôi mong xã hội có cái nhìn cởi mở và công bằng hơn về tiềm năng của người khuyết tật", cô chia sẻ. Theo Yến, với sự hỗ trợ từ AI, người khiếm thị hoàn toàn có đủ năng lực để đóng góp cho cộng đồng như bất kỳ ai.

Nhờ các dự án này, Yến được chọn tham gia chương trình Sáng kiến lãnh đạo trẻ Đông Nam Á (YSEALI) tại Mỹ năm 2024, hay làm diễn giả ở diễn đàn Người khuyết tật Đông Nam Á tại Malaysia năm ngoái.

Giáo sư Matthew McDonald, cựu giảng viên ngành Tâm lý xã hội tại Đại học Fulbright, nhận xét học trò có khả năng lãnh đạo đáng chú ý, đóng góp tích cực cho cộng đồng người khiếm thị.

"Yến còn có trí tò mò, tầm nhìn xã hội và lòng nhiệt huyết lớn đối với nghiên cứu và thực hành chính sách công", giáo sư Matthew nói.

Nhìn lại, Yến hạnh phúc vì sự ủng hộ vô điều kiện của gia đình, thầy cô. Cô cũng được các cựu sinh viên Đại học Oxford và Cambridge hỗ trợ trong các dự án cho người khiếm thị và tư vấn hồ sơ.

Yến đang cân nhắc giữa Đại học Harvard và Stanford, đợi kết quả từ Đại học Oxford (Anh), cũng như khoản hỗ trợ tài chính từ hai trường này. Cô mong nhận được suất toàn phần và quyết tâm sau này lấy bằng tiến sĩ để thực hiện ước mơ trở thành giảng viên.

"Nếu sinh viên thấy tôi không thể nhìn nhưng vẫn học được, tôi có thể truyền động lực để họ cố gắng vượt qua khó khăn", Yến nói.

Khánh Linh